އިންސާނާގެ ޙަޔާތަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އެތައް ނިންމުންތަކެއް ނިންމަންޖެހޭ ދަތުރެކެވެ. މި ދަތުރުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކާ ކުރިމަތިވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަށިގަނޑުގެ އެންމެ މުހިންމު ދެ ގުނަވަން ކަމަށްވާ ހިތާއި ސިނކުޑީގެ މެދުގައި ހިނގާ “ހަނގުރާމަ” އެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހިތް އެދޭ ގޮތް ސިނކުޑިއަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ. އަދި ސިނކުޑި ދައްކާ ހަމަހަމަ އުސޫލުތަކަށް ހިތް އެއްބަހެއް ނުވެއެވެ.
ހިތާއި ސިނކުޑީގެ މުހިންމުކަމަށް ބަލާއިރު، މިއީ އިންސާނާގެ ޝަޚުޞިއްޔަތު ބިނާކޮށްދޭ ދެ ތަނބެވެ. ސިނކުޑިއަކީ ތަރުތީބުން ކަންކަން ރޭވުމާއި، ބުއްދީގެ ހަމަތަކުން ކަންކަން ވަޒަންކުރުމުގެ މަރުކަޒެވެ. ދުނިޔަވީ ކަންކަމުގައި ފައިދާއާއި ގެއްލުން ދެނެގަނެ، ރަނގަޅު ރޭވުންތައް ރާވައިދެނީ ސިނކުޑިންނެވެ. އަނެއްކޮޅުން ހިތަކީ އިޙްސާސްތަކާއި، ލޯތްބާއި، ކުލުނުގެ މަސްދަރެވެ. އަދި އެއަށްވުރެ މުހިންމީ، އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު ހިތަކީ އީމާންތެރިކަމާއި ތަޤުވާވެރިކަމުގެ މަރުކަޒެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، ހަށިގަނޑުގައި މަސްކޮޅެއްވެއެވެ. އެ މަސްކޮޅު އިޞްލާޙުވެއްޖެ ނަމަ މުޅި ހަށިގަނޑު އިޞްލާޙުވެދެއެވެ. އެއީ ހިތެވެ.
މި ދެ ގުނަވަން އަޅާކިޔާލާއިރު ހުންނަ ތަފާތުތަކަކީ ހައިރާންކުރުވަނިވި ތަފާތުތަކެކެވެ. ސިނކުޑި މަސައްކަތް ކުރަނީ ހަގީގަތްތަކާއި ހިސާބުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ވަރަށް ބޮޑަށް “އަމަލީ” (practical) އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް ހިތް މަސައްކަތް ކުރަނީ އިޙްސާސްތަކާއި ރޫޙާނިއްޔަތުގެ މައްޗަށެވެ. މިސާލަކަށް، މީހަކަށް އެހީތެރިވުމުގައި، ސިނކުޑި ބުނެފާނެއެވެ “ތިމާގެ އަތުގައި ހުރި އެއްޗެއް ދިނުމުން ތިމާއަށް އުނިވާނެއެވެ.” ނަމަވެސް ހިތް ބުނާނެއެވެ “އެހީތެރިވުމުން ލިބޭ އުފަލާއި ދަރުމަ މާ ބޮޑެވެ.” މިފަދަ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި މި ދެމެދުގައި ބޮޑު ހަނގުރާމައެއް ހިނގައެވެ.
ގޮތް ނިންމުމުގައި އިސްކުރުން އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. ޙަޤީޤަތަކީ މީގެން އެއްވެސް އެއްޗެއް އެއްކޮށް ދޫކޮށްލުމަކީ ބުއްދިވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ސިނކުޑިއަށް ތަބާވެއްޖެ ނަމަ، އިންސާނާ މާއްދިއްޔަތަށް ބުރަވެ، ރަޙުމްކުޑަ މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ހިތުގެ ޖަޒުބާތުގައި ޖެހިއްޖެ ނަމަ، ދުނިޔަވީ ކަންކަމުގައި ނާކާމިޔާބީއާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެއެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ސިނކުޑީގެ ބުއްދިވެރިކަމާއި ހިތުގެ ސާފުކަން އެއްކޮށްލުމެވެ. އިސްލާމީ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިން، ދީނީ ހަމަތަކަށް ހިތް ލަންބުވައި، އެއާއެކު ސިނކުޑީގެ ބޭނުންކޮށްގެން ކަންކަން ރޭވުމަކީ ކާމިޔާބީގެ ސިއްރެވެ.
ހިތާއި ސިނކުޑީގެ ހަނގުރާމައަކީ އިންސާނާ ދުނިޔޭގައި ހުރިހާ ހިނދަކު ހިނގަމުންދާނެ ކަމެކެވެ. މި ދެ ގުނަވަނުގެ މެދުގައި ފުރިހަމަ ތަރުތީބެއް ގެންގުޅެވޭނީ އިލާހީ އިރުޝާދުތަކުގެ އެހީގައެވެ. އިންސާނާގެ ހަގީގީ ކާމިޔާބީއަކީ ހިތުގެ އިހްސާސްތަކާއި ސިނކުޑީގެ ފިކުރުތައް އިސްލާމީ ރިވެތި އުސޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ތަރުތީބުކޮށްލުމެވެ. އޭރުން ހަނގުރާމައިގެ ބަދަލުގައި އުފެދޭނީ އަމާންކަމާއި ހަމަޖެހުމެވެ.
