ދޮރުމަތީގައި އިށީނދެގެން ތިބި މީހުން ފެނުމުން އެންމެން މަޑުޖެހުނެވެ. އެމީހުން ލައިގެން ތިބީ ކުރީގެ ދިވެހި ހެދުންތަކެވެ. ފިރިހެނުން މުންޑު އަނދެގެން ހުސްގަޔާ ތިބިއިރު އަންހެނުން ތިބީ ދިވެހި ލިބާހުގައެވެ. އެކަމަކު އެންމެންގެ މޫނުމަތިންވެސް ފެންނަނީ އެއްވެސް ދިރުމެއް ނެތް ފާޑެއްގެ ހުސްކަމެކެވެ. އެމީހުންގެ ނަޒަރު ހުރީ އެއް ދިމާލަކަށް ހުއްޓިފައެވެ.
“އައްސަލާމް ޢަލައިކުމް.” ޒަޔާން ސަލާމް ގޮވާލިއެވެ.
އެއްވެސް މީހަކު ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ. ޖަވާބެއް ނުދިންތާ ބަލައެއްވެސް ނުލިއެވެ. ކުރިންވެސް އެމީހުން ބަލަހައްޓައިގެން ތިބި ދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިބީއެވެ. އެމީހުންގެ ލޮލުގެ ކަޅި ކަޅުކުލައިގެ ބަދަލުގައި ހުރީ ފުސް ހުދު ކުލައެއްގައެވެ. ހީވަނީ ބުދުތަކެއްހެންނެވެ. ނަމަވެސް މިކަން އެމީހުންނަށް ފާހަގަވީހެނެއް ހިޔެއްނުވެއެވެ.
“އާދިލް. އަހަރެމެން މިތަނުން ދަމާ ހިނގާ. އަހަރެން އެބަ ވަރަށް ބިރުގަނޭ.” ބިރުން އާދިލްގެ އަތުގައި ބާރަށް ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި ނާޔާ ބުނެލިއެވެ.
“ނާޔާ. މަޑުކުރޭ. މިހާރު މިއޮއްގެން އިރުއޮއްސެނީ. މި ރޭގަނޑު ޖީޕީއެސް އެއް ނެތި ދޯނީގައި ދިއުމަކީ ނުރައްކާތެރި ކަމެއް. އަހަރެމެން ޖެހޭނީ މިރޭ މިތަނުގައި މަޑުކުރަން.” ޒަޔާން ބުނެލިއެވެ. އޭނާ އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ މިކަމަށް ބުއްދި ހަމަޖެހޭ ކަހަލަ ޖަވާބެއް ހޯދާށެވެ.
“ބައެއް ރަށްރަށުގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް ބީރައްޓެހި ބައެއް. އެއީ އާދައިގެ ކަމެއް.” އާދިލް ބުނެލިއެވެ.
އެމީހުން ކުރިއަށް ހިނގަމުން ދިޔަވަރަކަށް އެކި ހިސާބުން މީހުން ފެނުނެވެ. އެންމެންވެސް ތިބެނީ ގޭގެ ދޮރުމަތީ އިށީނދެގެންނެވެ. އެއް ދިމާލަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓުން އަރާފައެވެ. ސަލާމް ގޮވިޔަސް އަނގަޔަކުން ނުބުނެއެވެ. ހަރަކާތެއް ނެތް ބުދުތަކެއް ފަދައިން އެއްދިމާލަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިބެނީއެވެ.
ގާތްގަނޑަކަށް ރަށުގެ މެދުތެރެއިން އެމީހުންނަށް ބޮޑު ގެއެއް ފެނުނެވެ. އެއީ ކުރީގެ “ގަނޑުވަރެއް” ފަދަ ރީތި އެކަމަކު ވަރަށް ބާވެފައިވާ ގެއެކެވެ. ގޭގެ ދޮރުމަތީގައި މުސްކުޅި ފިރިހެނަކު ހުއްޓެވެ. އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ހިކިކަމުން ހީވަނީ ކަށިގަނޑުގައި ސެލޯފިން ފަދަ އެއްޗެއް އޮޅާލާފައި ހުރިހެންނެވެ. ގައިގައި މަސްކޮޅެއްވެސް ނެތެވެ.
“ވަދޭ. މެހެމާނުންނަށް މަރުޙަބާ.” އެ މުސްކުޅިޔާ ބުންޏެވެ. އޭނާގެ އަޑު ހީވަނީ ވަޅެއްގެ ތެރެއިން އިވޭ އަޑެއް ހެންނެވެ. އޭނާ ވާހަކަދައްކަނީ ވަރަށް ކުރީގެ ދިވެހި ބަހުރުވައިންނެވެ. މުސްކުޅިޔާގެ އަޑު އިވުމުން އެންމެންގެ އަތުގެ ލޯލިތައް ކޮޅަށް ޖެހުނެވެ.
“ޝުކުރިއްޔާ ބޭބޭ. އަހަރެމެންގެ ދޯނި ބެހިގެން މިރަށަށް އާދެވުނީ. މިރޭ މަޑުކޮށްލާނެ ތަނެއް ލިބިދާނެތޯ؟” ފާޑެއްގެ ބިރެއް ގަނެފައި ހުރިނަމަވެސް ހިތްވަރުކޮށްލާފައި އާދިލް ބުންޏެވެ.
“މިރަށަށް އަންނަ މީހުން ދުވަހަކުވެސް އެނބުރިއެއް ނުދޭ.” އެ މުސްކުޅިޔާ މިހެން ބުނެފައ ހިނިތުންވެލިއެވެ. އެ ހިނިތުންވުމުގައި ވަނީ ބިރުވެރިކަމެވެ. އޭނާގެ ދަތްތައް ހުރީ ކަޅުވެފައެވެ.
މުސްކުޅިޔާގެ ޖުމްލައިން ބިރުގެންފައި ތިބި އެންމެންނަށް ގެއަށް ވަންނަން ތަން ދެއްކިއެވެ. ގެއަށް ވަނުމާއެކު އެންމެންނަށް ދެއްކީ ބޮޑު ކޮޓަރިއެކެވެ. ކޮޓަރީގައި ހުރި ފަރުނީޗަރުތައް ހުރީ ވަރަށް ދުވަސްވެ ފޫގޮސްފައެވެ. ކޮޓަރީގެ ކަނެއްގައި ހުރި ބޮޑު ލޯގަނޑަކަށް ނާޔާ ބަލައިލިއެވެ. އޭނާއަށް ފެނުނީ އޭނާގެ ފަހަތުގައި ކަޅު ހިޔަންޏެއް ހުއްޓައެވެ. ނަމަވެސް އެނބުރި ބަލައިލިއިރު އެއްވެސް މީހަކު ނެތެވެ. ދެވަނަ ފަހަރަށް ލޯގަނޑަށް ބަލައިލިއިރު ވެސް ލޯގަނޑުން އެ ހިޔަނި ފެންނަން ހުއްޓެވެ.
ކުއްލިއަކަށް ލޯގަނޑުގެ ތެރެއިން އަތެއް ނުކުމެ ނާޔާގެ އަތުގައި ހިފެހެއްޓިއެވެ. ނާޔާއަށް ހަޅޭއްލަވައިގަނެވުނެވެ. ހަމަ ހަޅޭއްލަވައިގަތުމާއެކު އެ އަތް ދޫކޮށްލައިފިއެވެ.
“ނާޔާ. ކިހިނެއްވީ؟” ކޮޓަރީގެ އެކި ތަންތަނަށް ބަލަމުންދިޔަ އާދިލް ނާޔާ ގާތު އެހިއެވެ.
“އާދިލް. ކޮންމެވެސް މީހަކު އެބައުޅޭ. ދެންމެ މި ލޯގަނޑުން އަތެއް ނުކުމެ އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިފެހެއްޓީ.” ބިރުން ތުރުތުރުއަޅަމުން ދިޔަ ނާޔާ އާދިލްގެ ގައިގައި ބައްދައިގަނެގެން ބުނެލިއެވެ. އޭނާއަށް އެހެން ބުނެވުނީވެސް އެތައް އިރަކުންނެވެ.
“ނާޔާ ހަމަޖެހިބަލަ. އެއީ ވަރުބަލިވެފައި ހުރީމަ ބޭބީއަށް ހީވި ގޮތެއް. މިތާކު އަހަރެމެން ނޫން އެއްވެސް މީހަކު ނެތެއްނު.” އާދިލް ނާޔާ ހަމަޖައްސަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ.
އެވަގުތު ނަޒްމީ އޭނާ ގެންގުޅުނު ކެމެރާއިން ނަގާފައިވާ ފޮޓޯތައް ބަލަން ފެށިއެވެ. އޭނާގެ މޫނުމަތީގެ ކުލަވަރު ބަދަލުވިއެވެ.
“އޭތް މިއަށް ބަލާބަލަ!” ހައިރާންކަން އެކުލެވިގެންވާ އަޑަކުން ނަޒްމީ ބުނެލިއެވެ.
އެންމެން ނަޒްމީ ކައިރިއަށް ޖަމާވިއެވެ. ފޮޓޯތަކުން ފެންނަނީ އެމީހުން ރަށަށް އެރި ވަގުތު ނަގާފައިވާ މަންޒަރުތަކެވެ. އެކަމަކު ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމަކީ އެމީހުންގެ ފަހަތުގައި ތިބި ރަށު މީހުން ފޮޓޯއަކަށް ނާރައެވެ. ފޮޓޯއިން ފެންނަނީ ހަމައެކަނި މި ހަތް ރަޙުމަތްތެރިންނެވެ. ފަހަތުގައި ތިބި މީހުންގެ ބަދަލުގައި ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ހުސް ބިމެވެ.
“މީ ކިހިނެއް ވާނެ ކަމެއް. އެމީހުން ތިބީ އަހަރެމެންގެ ކުރިމަތީގައި.” ސާރާގެ އަޑު ތުރުތުރުލާން ފެށިއެވެ. އޭނާގެ ފަޒީލްގެ އަތުގައި ބާރަށް ހިފެހެއްޓުނެވެ.
އެވަގުތު ބޭރުން އިވުނީ މީހަކު ރޮއިގަތް އަޑެވެ. އެއީ ތުއްތު ކުއްޖެއްގެ އަޑެވެ. ނަޒްމީއާއި އިނާޔާ ކޮޓަރިން ނުކުމެ ބޭރު ބަލައިލިއެވެ. ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ބޮޑު ނިކަގަހެއްގެ ދަށުގައި ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު އިށީނދެގެން އިނެވެ. އެކުއްޖާ އިނީ އިސްދަށަށް ޖަހައިގެންނެވެ.
“ކޮއްކޯ. ކީއްވެ ތި ރޮނީ؟” އިނާޔާ ގާތަށް ގޮސް ވަރަށް އޯގާތެރިކަމާއެކު އެހިއެވެ.
އެކުއްޖާ މަޑުމަޑުން ބޯ ހިއްލާލިއެވެ. ނަޒްމީއަށް އިނާޔާގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ފަހަތަށް ޖެހިލެވުނެވެ. އެކުއްޖާގެ މޫނެއް ނެތެވެ. މޫނުގެ ބަދަލުގައި އޮތީ ހަމައެކަނި އޮމާން ހަމެކެވެ. ލޮލެއް، ނޭފަތެއް އަދި އަނގައެއްވެސް ނެތެވެ. އެކުއްޖާ ހީނގަތް އަޑު އިވުނީ އިނާޔާގެ ސިކުނޑީގެ ތެރެއިންނެވެ. އެ ހުނުމުގައިވީ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ބިރުވެރިކަމެވެ. ކަންފަތްތައް ބައްކޮށްލާފަދަ ގަދަފަދަ ކަމެކެވެ.
“އަހަރެމެންނާއެކު ކުޅެން އާދޭ.” އިނާޔާއަށް އަތް ދިއްކޮށްލަމުން އެކުއްޖާ ބުނެލިއެވެ. އެޔާއެކު ކުއްލިއަކަށް އެތަނުން އިތުރު ތިން ކުދިން ފާޅުވިއެވެ.
ނަޒްމީ އިނާޔާގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ދުއްވައިގަތެވެ. ކޮޓަރިއަށް ވަދެވުމާއެކު ދޮރު ތަޅުލިއެވެ. އެމީހުން ތިބީ މާނޭވާ ލެވިފައެވެ. އެމީހުންނަށް ފެނުނު މަންޒަރު ކިޔައިދިނުމުން އާދިލްވެސް މިފަހަރު ބިރުގަތެވެ.
“މިއީ ހުވަފެނެއް ނޫން. ކޮންމެވެސް ބޮޑު ގޯހެއް އެބައުޅޭ.” ޒަޔާން ބުނެލިއެވެ.
“ޒަޔާން. މީ އިންސާނުން އުޅޭ ރަށެއް ނޫން. މީ މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ރަށެއް. އަހަރެމެން މިހާރު މިތަނުން ދާން ޖެހޭނެ.” ނަޒްމީ ބުންޏެވެ.
“އަހަރެން އޭރުވެސް ބުނީމެއްނު މިރަށަށް ނުފައިބާށޭ. ގޮތް ނޭނގޭ ރަށަކަށް ފޭބީމަ ދެން ވާނެ ހައެތި މިވަނީ.” ބިރުގަނެފައި ހުރި ފަޒީލް ގާތަށް ރުޅިއައެވެ.
“ފަޒީލް. ހަމަޖެހޭ. މިވަގުތު ރުޅި އިސްކޮށްގެން އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާނެ.” ޒަޔާން ބުނެލިއެވެ. އޭނާއަށް ފަޒީލްގެ ހާލަތުވެސް ވިސްނެއެވެ. ފަޒީލް އެވަރަށް ބުނުމުންވެސް އެމީހުން އޭނާގެ ވާހަކަ އަޑު ނޭހީއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެންމެން އެތިބީ ފުރާނަ ސަލާމަތް ނުވާނެފަދަ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައެވެ.
އެންމެން ނިންމީ ވަގުތުން ދޯންޏަށް ދިއުމަށެވެ. އެކަމަކު ކޮޓަރީގެ ދޮރު ހުޅުވަން އުޅުމުން އެ ދޮރެއް ނުހުޅުވުނެވެ. ހީވަނީ ބޭރުން ވަރަށް ބާރުގަދަ މީހަކު ދޮރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރިހެންނެވެ.
“ދެން ކިހިނެއް ހަދާނީ؟” ނާޔާއާއި ސާރާ ބިރުން ރޯން ފެށިއެވެ.
“ނުރޮއިބަލަ. އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ އަހަރެމެންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާނެ. އަހަރެމެން ސަލާމަތްވާނެ.” ޒަޔާންގެ ހިތުގައި ސުވާލު އޮތްނަމަވެސް އޭނާ އެހެންމީހުން ހިތްހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި އެހެން ބުނީއެވެ.
ކުއްލިއަކަށް ކޮޓަރީގެ ބޮކިތައް ނިވި މުޅި ތަން އަނދިރިވިއެވެ. އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި ޓޯޗުތަކުގެ އަލީގައި ބަލައިލިއިރު ކޮޓަރީގެ ފާރުތަކުގައި ކުރިން ނެތް ލިޔުންތަކެއް ފެންނަން ހުއްޓެވެ. އެއީ ދިވެހި ތާނަ އަކުރުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކެކެވެ.
“1972 ވަނަ އަހަރު. މިރަށަށް އައި ބަލިމަޑުކަމެއްގައި އެންމެން މަރުވީ.” ނަޒްމީ ތުރުތުރުލާ އަޑަކުން ލިޔުންތައް ކިޔަން ފެށިއެވެ.
“އަހަރެމެންގެ ފުރާނަތައް މިވަނީ މިރަށުގައި ހައްޔަރުވެފައި. މީހަކު އަހަރެމެން މިނިވަން ކުރަންދެން އަހަރެމެން ތިބޭނީ މިތާ ހައްޔަރުވެފައި. އަހަރެމެންގެ ބަދަލުގައި އެހެން ފުރާނަތަކެއް ބޭނުންވޭ.” ނަޒްމީ އިތުރަށް ކިޔެވެ. އެންމެންގެ ގައިން އިތުރަށް ހީބިހި ނެގިއެވެ. ގައިގެ ލޯލިތައް ކޮޅަށް ޖެހުނެވެ. ސަލާމަތް ވެވޭނެ ފުރުސަތުތައް ބަންދުވީ ކަމަށް ހީވިއެވެ.
“އާދިލް ބަލާބަލަ.” ނާޔާ އިނގިލި ދިއްކޮށްލީ ކޮޓަރީގެ އެއްފަރާތުގައި ހުރި މޭޒަށެވެ. މޭޒުމަތީގައި އޮތީ ވަރަށް ބާވެފައިވާ ފޮތެކެވެ. އެއީ ކުރިން އެތާ އޮތް ފޮތެއްހެނެއް ހިޔެއް ނުވެއެވެ. ގައިމުވެސް ކުރިން އެމީހުން އެ ފޮތެއް ނުދެކެއެވެ.
“އޭތް ތި ފޮތުގައި އަތްނުލާތި. ގޮތް ނޭނގޭ ތަންތަނަށް އައިމަ ވާގޮތް ފެނެއެއްނު. ދެން ތި ގޮތް ނޭނގޭ ފޮތުގައި އަތްލައިގެން ވާނެ ގޮތެއް ދެނެވޮޑިގެންވާނީ މާތް ﷲ.” ފަޒީލް ބުނެލިއެވެ.
“ފަހަރެއްގައި މީ އަހަރެމެންނަށް މިތަނުން ސަލާމަތްވާނެ މަގު ދައްކާނެ ފޮތަކަށްވެސް ވެދާނެ.” އާދިލް އެ ފޮތް ހުޅުވާލިއިރު އޭގެ އެންމެ ފަހު ސޮފުޙާގައި އޮތީ މިއަދުގެ ތާރީޚެވެ. އަދި އޭގެ ތިރީގައި ލިޔެފައިވަނީ އެ ހަތް ރަޙުމަތްތެރިންގެ ނަންތަކެވެ.
“މިއީ ކިހިނެއް ވާނެ ކަމެއް. މި ފޮތަކީ އެތައް އަހަރެއްވީ ފޮތެއް!” އާދިލްގެ ހިތް ބާރުބާރަށް ތެޅެން ފެށިއެވެ.
އެވަގުތު ކުއްލިއަކަށް ކޮޓަރީގެ ދޮރު އަމިއްލައަށް ހުޅުވުނެވެ. ބޭރުގައި ތިބީ އެ ރަށުގެ މީހުންނެވެ. އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރީ ދިވެހި ސަޤާފީ ދަންމަރުތަކެވެ. އެކަމަކު އެމީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް މިހާރު ފެންނަނީ ކުނިވެފައިވާ މަސްގަނޑުތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބައެއް މީހުންގެ ކަށިތައް ފެންނަން ހުއްޓެވެ. މުޅި ހިސާބުގައި ވަނީ ކުނިވަހެވެ.
“މިއަދުން ފެށިގެން ތީ އަހަރެމެންގެ ބަދަލުގައި މިރަށުގައި ތިބޭނެ މީހުން.” ކުރިން ފެނުނު މުސްކުޅިޔާ ކުރިއަށް ޖެހިލާފައި ބުންޏެވެ. އޭނާގެ ސިފަވެސް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. އޭނާގެ ދަތްތައް ހުރީ ރީނދޫވެ ބައެއް ދަތްތައް ވެއްޓިފައެވެ. އޭނާގެ ލޮލުން ކަޅުކުލައިގެ ފެނެއް އޮހެމުން ދިޔައެވެ.
“ނޫން. އަހަރެމެން ކަލޭމެންނަށް ކީއްކުރީ؟” ޒަޔާން ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ.
“އަހަރެމެން ބޭނުންވަނީ މިނިވަންވާން. މިރަށުގެ ވަގުތު ހުއްޓިފައި އޮންނަތާ އެތައް އަހަރެއް ވެއްޖެ. އަހަރެމެންނަށް މި ގައިދުން ސަލާމަތްވެވޭނީ އިތުރު ފުރާނަތަކެއް ޤުރުބާން ކުރުމުން. ކަލޭމެންނަކީ މިރަށުގެ އާ ރައްޔިތުން.” މުސްކުޅިޔާ ބުންޏެވެ.
ރަށު މީހުން އެންމެން އެކުގައި ހަތް ރަޙުމަތްތެރިންނާ ދިމާލަށް އަންނަން ފެށިއެވެ. އެމީހުން ހިނގަނީ ވަރަށް މަޑުންނެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ އަދަދު ގިނަކަމުން ސަލާމަތްވާނެ ދިމާލެއް ނެތެވެ. ކުއްލިއަކަށް ޒަޔާންގެ ލޮލުގައި އަޅައިގަތީ ފާރުކައިރީ އޮތް ލަކުޑިގަނޑެކެވެ. ބަލާކަށް ނުކުރެ އެ ނަގައި އެމީހުންނާ ދިމާލަށް މަޅައިގަތެވެ. ބައެއް މީހުންގެ ގައިގައި ޖެހިފައި ވެއްޓުނެވެ. އެމީހުންނަށް ނިކުމެވޭނެހާ ޖާގަ ލިބުނެވެ.
“ދޯންޏާ ދިމާލަށް ދުވޭ!” ޒަޔާން ބާރަށް ގޮވާލިއެވެ.
އެންމެން އެކުގައި ގެއިން ނުކުމެ އަތިރިމައްޗާ ދިމާލަށް ދުވަން ފެށިއެވެ. މަގުމަތީގައި ހުރި ގަސްތަކުން ހީވަނީ އަތްތަކެއް ނުކުމެ އެމީހުން ހިފަހައްޓަން އުޅޭހެންނެވެ. އާދިލް ކުއްލިއަކަށް ވެއްޓުނެވެ. އޭނާގެ ފައިގައި ހިފާފައި އޮތީ ވެޔޮގަނޑެކެވެ. އެ ވެޔޮގަނޑު އޭނާ ދަމާފައި ގެންދަނީއެވެ.
“އާދިލް.” ނާޔާ ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ.
(ނުނިމޭ)
