ދުނިޔޭގެ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން، ކަނޑުއަޑީގެ މުހިންމު ދިރުމެއް ކަމަށްވާ “ކެލްޕް ފޮރެސްޓް” ނުވަތަ ކަނޑުއަޑީގެ ވާތައް (ފޮރެސްޓްތައް) ނެތެމުންދާ ދުވެލި އިންތިހާއަށް އަވަސްވެފައިވާކަމަށް ދިރާސާއަކުން ދައްކައިފިއެވެ.
މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ދާދިފަހުން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ހޫނުމިން މަތިވުމަކީ މި ދިރުންތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެވެ. “ކެލްޕް” އަކީ ކަނޑުއަޑީގައި ހެދޭ ބާވަތެއްގެ ފެއްސެއް (ބްރައުން އަލްގޭ އެއް) ކަމަށްވާއިރު، މިއީ ގިނަ އަދަދެއްގެ މަސްމަހާމެހި ދިރިއުޅޭ ވަށައިގެންވާ މާހައުލު ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.
ސައިންސްވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ކަނޑުގެ ހޫނުމިން މަތިވުމުގެ ސަބަބުން މި ވާތައް ހަލާކުވެ، އޭގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް ދަނީ އަރަމުންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފިނި ފެނުގައި ހެދޭ މި ބާވަތުގެ ފެއްސަކީ ކަނޑުއަޑީގެ “އެމަޒޯން”ގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް، ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ދުނިޔޭގެ އެކި ސަރަޙައްދުތަކުން މިފަދަ ބޮޑެތި ވާތައް ވަނީ މުޅިންހެން ނެތިގޮސްފައެވެ.
މި މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ތިމާވެށީގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މީގެ ސަބަބުން މަސްވެރިކަމަށާއި، ކަނޑުން ލިބޭ އެހެނިހެން މަންފާތަކަށް ބަރޯސާވާ އިޤްތިޞާދުތަކަށްވެސް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން އިންޒާރު ދެއެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ހޫނުވަމުންދާ ނިސްބަތް މަޑުޖައްސާނުލެވިއްޖެނަމަ، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި މި މުހިންމު ދިރުން ދުނިޔެއިން މުޅިން ފޮހެވިގެން ދިއުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ.
މިފަދަ ތިމާވެށީގެ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކަނޑުގެ ވަށައިގެންވާ ޤައުމުތަކަށްވެސް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ ކަންކަމެވެ. އެހެންކަމުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ޖައްވަށް ދޫކުރާ ވިހަ ގޭސްތައް މަދުކޮށް، ކަނޑުތަކުގެ ދިރުންތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
