ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ މާހައުލުން ފެންނަ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަދި އެހާމެ އަޖައިބުކުރުވަނިވި އެއް ކަމަކީ ކޮވެއްޔާއި ކާޅާ ދެމެދު އޮންނަ ތަފާތު ގުޅުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދޫނިސޫފާސޫފި އަމިއްލައަށް ހާލި ހަދައި، ބިސް އަޅައި، ދަރިން ބޮޑުކުރި ނަމަވެސް، ކޮވެލީގެ އާދަކާދަ ހުންނަނީ މިއާ މުޅިން ތަފާތުކޮށެވެ. ކޮވެއްޔަކީ އަމިއްލައަށް ހާލި ހަދާ ދޫންޏެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ކޮވެލި ބޭނުންކުރަނީ “ބްރޫޑް ޕެރަސައިޓިޒަމް” (brood parasitism) ކިޔާ މަކަރުވެރި އުކުޅެކެވެ.
މި އުކުޅުގެ ދަށުން، އަންހެން ކޮވެލި ބިސް އެޅުމަށްޓަކައި ޚިޔާރުކުރަނީ ކާޅުގެ ހާލިތަކެވެ. މިކަން ކުރުމަށްޓަކައި ކޮވެލިތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ރާވައެވެ. އާންމުކޮށް ފިރިހެން ކޮވެލި، ކާޅު ހާލި ހަދާފައި ހުންނަ ސަރަހައްދަށް ގޮސް އަޑުގަދަކޮށް، ކާޅުތައް ރުޅިއަރުވައި، އެސަރަހައްދުން ދުރަށް ކާޅުތައް ގެންދެއެވެ. ކާޅުތައް ކޮވެލި ފަހާ ދިއުމުން ލިބޭ ހުސްވަގުތުކޮޅުގެ ބޭނުން ހިފައި، އަންހެން ކޮވެލި ސިއްރުސިއްރުން ކާޅުގެ ހާލީގައި ބިސް އަޅައެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހާލީގައި ހުންނަ ކާޅުގެ ބިސްތަކުގެ ތެރެއިން ބިހެއް ވައްޓައިލުމަށްފަހު، އޭގެ ބަދަލުގައި ކޮވެލި ބިސް ބާއްވައެވެ.
ކޮވެލީގެ ބިސް، ކާޅުގެ ބިހާ ސައިޒުގެ ގޮތުންނާއި ކުލައިގެ ގޮތުން ވަރަށް އެއްގޮތެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، ކާޅަށް އެއީ އޭގެ އަމިއްލަ ބިސް ނޫންކަން ދެނެގަންނަން ވަރަށް އުނދަގޫވެއެވެ. ކޮވެލީގެ ބިސް ކާޅުގެ ބިހަށްވުރެ އަވަހަށް ފީވެއެވެ. އަދި ވިހާ ޅަ ކޮވެލި ވެސް ވަރަށް މަކަރުވެރިއެވެ. އެ ސޮރުމެން ހާލީގައި ހުންނަ އެހެން ބިސްތައް ހާލިން ބޭރަށް ވައްޓާލަން މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. އޭގެ ބޭނުމަކީ ކާޅު ގެންނަ ހުރިހާ ކާނާއެއް އެސޮރުމެން އެކަނި ކެއުމެވެ.
ކާޅަކީ ވަރަށް ސިކުނޑި ރަނގަޅު، ހުޝިޔާރު ދޫންޏެއް ކަމަށް ބެލެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ކޮވެލީގެ މި މަކަރުވެރިކަމުގެ ކުރިމަތީގައި ކާޅަށް އޮޅުން އަރައެވެ. ކާޅު އޭގެ އަމިއްލަ ދަރިއެއް ފަދައިން ކޮވެލި ބޮޑުކުރެއެވެ. ކޮވެލި ބޮޑުވެ، އޭގެ އަސްލު އަޑު ނިކުމެ، އުދުހިގެން ދަންދެން ވެސް ކާޅަށް މިއީ ބޭރުގެ ދޫންޏެއްކަން ގިނަ ފަހަރަށް ނޭނގެއެވެ.
ކޮވެލި ކާޅުގެ ހާލީގައި ބިސްއެޅުމަކީ ގުދުރަތުގެ ތެރޭގައިވާ ވަރަށް ތަފާތު ކަމެކެވެ. މިއީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތުގައި ވެސް “ކޮވެލި ހާލިހެދުމުން ކާޅު ބިސްއެޅުން” މިފަދަ މިސާލު ބަސްތަކުން ފެންނަން އޮތް، ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމާ ވެސް ގުޅިފައިވާ ހަގީގަތެކެވެ. މިއިން ދޭހަކޮށްދެނީ ދުނިޔޭގެ ދިރުންތަކުގެ މެދުގައިވާ ވާދަވެރިކަމާއި، ދިރިހުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ މަޚްލޫގަކަށް ވެސް ދެއްވާފައިވާ ޚާއްޞަ ސިފަތަކެވެ.
