މާލޭގެ ހަނި ގޯޅިތަކުގެ ތެރޭގައި، ސައިކަލުތަކުގެ އަޑާއި ތޮށިގަނޑުގައި ރާޅުޖަހާ އަޑު މަސްހުނިވެފައިވާ މާހައުލެއްގައި، ވަރަށް މަޑުމައިތިރި، ނަފުސުގެ މުއްސަނދިކަން ބޮޑު އަންހެނަކު ދިރިއުޅުނެވެ. އޭނާގެ އަސަރު މީހުންނަށް އިޙުސާސްކުރެވުނީ، އޭނާ ވަކިވެދިއުމުން އެ ރަށަށް ލިބުނު ފަޅުކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
އޭނާގެ ނަމަކީ މަރިޔަމް ޒައިނާއެވެ. ގިނަ ބަޔަކަށް އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި “ޒައިނާ މިސް” އެވެ. ތޮއްޖެހިފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ މެދުގައި ހުރި ކުޑަ ސަރުކާރު ސުކޫލެއްގެ ޕްރައިމަރީ ޓީޗަރެކެވެ. ކުލާސްރޫމްތައް ކުޑަ ނަމަވެސް، އެތަނަކީ ކުދިންގެ ހުވަފެންތަކުގައި ކުލަޖައްސައިދޭ ތަނެކެވެ. ދަރިވަރުންނަށް އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި މުދައްރިސެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ އެ ކުދިންގެ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހާ، އެ ކުދިންގެ ކުޑަކުޑަ ހިތްތަކުގައިވާ ބުރަ އުފުލައިދޭ މުރައްބީއެކެވެ.
ޒައިނާ ދަންނަ މީހުންނަށް އޭނާއަކީ އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި އުސޫލުތައް އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުން ދައްކުވައިދިން ނަމޫނާއެކެވެ. އޭނާގެ ދީންވެރިކަން ފެންނަނީ އަޑުގަދަ ބަސްތަކަކުން ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޭނާގެ ހިތްތިރިކަމާއި، އޯގާތެރިކަމާއި، އަދި އަނެކުންނަށް އެހީތެރިވުމުގައި ބެހެއްޓި ސާބިތުކަމުންނެވެ.
ޒައިނާގެ ދުވަސް ފެށެނީ ފަތިސް ނަމާދުގެ ކުރިންނެވެ. ފަތިހުގެ ހަމަހިމޭންކަމުގެ ތެރޭގައި، އޭނާ މުސައްލަމަތީގައި އިނދެ ދުޢާކުރަނީ މުއްސަނދިކަމަކަށް ނޫނެވެ. އޭނާ އެދެނީ ކެތްތެރިކަމާއި، އޯގާތެރިކަމާއި، އަދި ކިތަންމެ ކުޑަ މިންވަރަކުން ނަމަވެސް އަނެކުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ހެޔޮ ބަދަލެއް ގެނައުމުގެ ހިތްވަރު ދެއްވުމަށެވެ.
ނަމާދަށްފަހު، ކަޅުސައި ތަށްޓެއް ބޯލައިގެން އޭނާ ފިލާވަޅުތައް ތައްޔާރުކުރެއެވެ. ޒައިނާއަށް ތަޢުލީމަކީ ހަމައެކަނި ފޮތްތަކާއި އިމްތިހާނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުދިންނެވެ. ކުއްޖަކު ބަނޑުހައިހޫނުކަންމަތީ ސުކޫލަށް އަންނަނީ ކީއްވެގެންކަން ދެނެގަތުމެވެ. ކުއްޖަކު އެހެން ކުދިންނާ ވަކިން އެކަނި އިށީނދެގެން އިންނަ ސަބަބު ހޯދުމެވެ. ފަންސުރެއް ނެތިގެން އަބަދުވެސް އެހެން ކުދިން އަތުން ހޯދަން ޖެހެނީ ކީއްވެގެންކަން ދެނެގަތުމެވެ.
ޒައިނާއަށް މި ހުރިހާ ކަމެއް ފާހަގަވެއެވެ. އޭނާ އެކަންކަމާމެދު އަބަދުވެސް ވިސްނާ ފިކުރުކުރެއެވެ. އެއް ދުވަހެއްގެ ހަނދާން އޭނާގެ ހިތުގައި ބިންވަޅު ނެގިފައިވެއެވެ. އުމުރުން އަށެއްކަ އަހަރުގެ އިލްޔާސް ނަމަކަށް ކިޔާ ކުއްޖަކު ކުލާސްރޫމް ދޮރުމަތީގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ހުއްޓެވެ. އޭނާގެ ޔުނީފޯމް ސާފު ނަމަވެސް ބާވެފައިވެއެވެ. ފައިވާން ކުޑަކަމުން ފައިގެ އިނގިލިތައް އޮންނަނީ ބޭރަށް ނުކުމެފައެވެ.
“މިސް.. އެތެރެއަށް ވަންނަންވީތޯ؟” އޭނާ ވަރަށް މަޑުމަޑުން އަހާލިއެވެ.
ޒައިނާ ހިނިތުންވުމަކާއެކު ބުންޏެވެ. “އާނ، އިލްޔާސް. ވަންނަން އަހާކަށް ނުޖެހޭނެ.”
އެހެންނަމަވެސް އިލްޔާސް އިށީނުމުގެ ބަދަލުގައި މަޑުކޮށްލިއެވެ. “މިސް.. މިއަދު އަޅުގަނޑުގެ އަތުގައި ނޯޓުފޮތެއް ނެތް.”
ޒައިނާގެ ހިތަށް އަސަރުކުރި ނަމަވެސް، އޯގާތެރިކަމާއެކު ބުންޏެވެ. “އެންމެ ރަނގަޅު. އެހެން ކުއްޖެއްގެ ފޮތުން ބަލައިގެން ލިޔެލާ.”
އިލްޔާސް މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “ފޮތް ފުރުނީ.. ހުރިހާ ސަފުހާއެއްގައި ލިޔެވިއްޖެ. އަދި އާ ފޮތެއް ނުލިބޭ.”
އެއީ ކަންނެތްކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހަނދާން ނެތުމެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ ފަޤީރުކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި ހިތްދަތިކަމެވެ.
ޒައިނާ ވަތްގަނޑުން އާ ފޮތެއް ނަގައި އިލްޔާސްއަށް ދިނެވެ. “މިއީ ކަލޭގެ ފޮތެއް.” އޭނާ ބުންޏެވެ. އެއީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކަމުންނެވެ. އިލްޔާސްގެ ލޮލުން ފެނުނީ އުފާވެރިކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.
މިފަދަ ކިތަންމެ ކުދިންނެއް ޒައިނާއަށް ފެނެއެވެ. ކިޔަވަން ބޭނުންވާ ތަކެތި ހޯދައިނުދެވޭ މައިންބަފައިންނާއި، ތަޢުލީމަށްވުރެ ދިރިއުޅުމުގެ ޒަރޫރީ ބޭނުންތައް އިސްކުރަންޖެހިފައިވާ އާއިލާތަކެވެ. އެހެންކަމުން ޒައިނާ އޭނާގެ ކުލާސްރޫމުގައި އިތުރު ފަންސުރާއި، ފޮހޭ ރަބަރާއި، ނޯޓުފޮތާއި، ދަބަސް ފަދަ ތަކެތި ބަހައްޓަން ފެށިއެވެ. ފުރަތަމަ އަމިއްލަ ޖީބުންނެވެ. ފަހުން ގާތް ރަހުމަތްތެރިންގެ އެހީގައެވެ. އޭނާ އެކަން ކުރީ ވަރަށް ސިއްރުވެރި ގޮތަކަށެވެ. އެއްވެސް ކުއްޖަކު ލަދުގަންނަން ނުޖެހޭނެ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
ޒައިނާ ކައިވެންޏެއް ނުކުރެއެވެ. އޭނާ ބުނާ ގޮތުގައި އޭނާގެ ދަރިންނަކީ އޭނާގެ ދަރިވަރުންނެވެ. އޭނާގެ މުޅި ދިރިއުޅުން ބިނާވެފައިވަނީ އެ ކުދިންގެ މައްޗަށެވެ. ސުކޫލް ނިމުމުން އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ކުދިންނަށް ވަގުތު ދިނުމާއި، ސުކޫލަށް ނާންނަ ކުދިންގެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރުމާއި، ފައިސާ ނެތް ކުދިންގެ އިމްތިހާނު ފީ ދެއްކުމަކީ އޭނާގެ އާދައެވެ. އޭނާ މި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ތަޢުރީފަކަށް އެދިގެނެއް ނޫނެވެ. އޭނާ ބުނާ ގޮތުގައި “ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެވަރު ފުދެއެވެ.”
ނަމަވެސް، ކުއްލިއަކަށް ކަންތައްތައް ބަދަލުވިއެވެ. ކުލާސް ތެރޭގައި އިންދާ ބޯ އަނބުރަން ފެށިއެވެ. ވަރުބަލިކަމާއިއެކު ބޮލުގައި ރިއްސުން އިތުރުވިއެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް ދިއުމުން އެނގުނީ އޭނާއަށް ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއް ޖެހިފައިވާކަމެވެ. ބަލި ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފެތުރިފައެވެ.
ޒައިނާ އެކަން ޤަބޫލުކުރީ ކެތްތެރިކަމާއެކުގައެވެ. “ޙަސްބުނަﷲ ވަނިޢުމަލް ވަކީލް” ކިޔައި، އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. ބަލިހާލަތު ގޯސްވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އޭނާ ކިޔަވައިދިނުން ހުއްޓައެއް ނުލައެވެ. ބައެއް ދުވަސްދުވަހު އިށީނދެ އިނދެގެންނެވެ. އަނެއްބައި ދުވަސްދުވަހު މޭޒުގައި ލެނގިލައިގެން ހުރެގެންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭނާގެ މޫނުމަތިން ހިނިތުންވުން ފިލައިގެން ނުދެއެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ ހަވީރު، އޭނާގެ ކޮއްކޮ އައިޝަތު މަރިޔަމާއެކު ބެލްކަނީގައި އިނދެ ޒައިނާ ބުންޏެވެ. “އަހަރެން ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދިޔުމުން، އަހަރެންގެ ޖަނާޒާއަށް ހިތްދަތި މޫނަކާއި އެކީ ރޮމުން އެކަކުވެސް އައިސްގެން ނުވާނެ.”
ކޮއްކޮ ހައިރާންވެފައި އަހާލިއެވެ. “ދެން ކީއްކުރަންވީ؟”
ޒައިނާ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެން ބޭނުމީ މީހުން ސުކޫލް ދަބަސް ގެންނަން. ކިޔަވަން ބޭނުންވާ ތަކެއްޗާއެކު. ފޮތާއި، ފަންސުރާއި، ކުލަފޮށި ފަދަ ތަކެތި.”
ޒައިނާގެ ބަލިހާލަތުގެ ޚަބަރު ފެތުރިގެން ދިޔުމާއެކު، އޭނާގެ މި އެދުމުގެ ވާހަކަވެސް މީހުންގެ ތެރޭގައި ދެކެވެން ފެށިއެވެ. ޒައިނާ މިސް ދުނިޔެ ދޫކުރީ ހުކުރު ދުވަހެއްގައެވެ.
އޭނާގެ ޖަނާޒާގެ ވަގުތު ޖެހުނުއިރު، ފެނިގެން ދިޔައީ އާދަޔާ ޚިލާފު މަންޒަރެކެވެ. މީހުން އައީ ހުސްއަތަކާއެއް ނޫނެވެ. އެކި ކުލަކުލައިގެ، އެކި ސައިޒުގެ ދަބަސްތައް ހިފައިގެންނެވެ. މިސްކިތުގެ ގޯތިތެރެ ފުރިގެން ދިޔައީ އެތައް ސަތޭކަ ދަބަހަކުންނެވެ. އެއީ އެއްވެސް ބަޔަކު ރާވައިގެން ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެންމެ އަންހެނަކު އިންދި އޯގާތެރިކަމުގެ އޮށަކުން ފެޅި ގަހެއްގެ މޭވާއެވެ.
ޖަނާޒާއަށްފަހު، ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު އޭނާގެ މަންމަ ގާތު އަހާލިއެވެ. “މި ހުރިހާ ދަބަސްތަކަކީ ކުދިންނަށް ދޭން ހުރި އެއްޗެހިތޯ؟”
މަންމަގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޮހެލަމުން ބުންޏެވެ. “އާނ.. ދަރިފުޅު ފަދަ ކުދިންނަށްޓަކައި.”
އެ ކުއްޖާ ހައިރާންކަމާއެކު އެ ދަބަސްތަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރެ ބުންޏެވެ. “އެހެންވީމާ.. ޒައިނާ މިސް އަދިވެސް އެކުދިންނަށް އެހީވަނީ ދޯ؟”
މަންމަ ލޯ މަރާލަމުން މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “އާނ، ދަރިފުޅާ. އޭނާ އަދިވެސް އެހީވަނީ.”
ޖެހިގެން އައި ހަފުތާތަކުގައި، އެ ދަބަސްތައް ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށުގެ ސުކޫލުތަކަށާއި، އެހީއަށް ބޭނުންވެފައިވާ އާއިލާތަކުގެ ކުދިންނަށް ބަހާލެވުނެވެ. އިލްޔާސް ފަދަ ކުދިން އާ ނޯޓުފޮތެއްގައި ލިޔަން ފަށާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ނުވަތަ އަމިއްލަ ފަންސުރެއްގައި ހިފާލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ޒައިނާގެ ހަނދާންތައް އާވެގެންދެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ހަނދާނެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އަމަލީ ގޮތުންނެވެ.
ޒައިނާގެ ވާހަކައަކީ އޭނާ މަރުވި ގޮތުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާ ދިރިއުޅުނު ގޮތުގެ ވާހަކައެވެ. މީހުންނަށް ނުފެންނަ ގޮތަށް އޭނާ ކުރި އޯގާތެރި ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކައެވެ. ކިތަންމެ ކުޑަ ހެޔޮ އަމަލަކުންވެސް މީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްލެވިދާނެކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. ބޮޑެތި ކާމިޔާބީތަކުގެ ފަހަތުން ދުނިޔެ ދުވާއިރު، އެންމެ މާނަހުރި ބަދަލެއް ގެނެވޭނީ މިފަދަ ހަމަހިމޭން އަމަލުތަކުންކަން އޭނާ ދަސްކޮށްދިނެވެ.
އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، މަރާއެކު ޞަދަޤާތް ނުހުއްޓޭނެކަން އޭނާ ހަނދާންކޮށްދިނެވެ. އިޚުލާސްތެރި ނިޔަތާއެކު ކުރާ އޯގާތެރި އަމަލަކީ ދުވަހަކުވެސް ފަނާވެގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
މިއަދުވެސް މާލޭގެ ކޮންމެވެސް ކުލާސްރޫމެއްގައި، އިލްޔާސް ފަދަ ކުއްޖަކު އޭނާގެ ދަބަސް ހުޅުވައިގެން އިނދެދާނެއެވެ. އޭނާއަށް ޒައިނާއަކީ ކާކުކަމެއް ނޭނގިދާނެއެވެ. އޭނާގެ ނަންވެސް އަޑުނީވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާ ލިޔާ ކޮންމެ ސަފުހާއަކުންނާއި، އޭނާ އުނގެނޭ ކޮންމެ ފިލާވަޅަކުން ޒައިނާގެ ހެޔޮދުޢާގެ އަސަރު ފެންނާނެއެވެ. މިއީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ތަޢުރީފަކަށް ބޭނުންނުވާ، ހިތްތަކުގައި ދިރިހުންނާނެ ފަދަ މަތިވެރި ނަމޫނާއެކެވެ.
ޒައިނާ އެއްދުވަހަކު އޭނާގެ އެކުވެރިއަކާ ވާހަކަދައްކަމުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެމެން ކުރާ ކަންތައްތަކުގެ ނަތީޖާ އަބަދު އަހަރެމެންނަށް ނުފެނިދާނެ. އެކަމަކު ﷲ އެކަން ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު.. އެވަރު އެންމެ ރަނގަޅަށް ފުދެއެވެ.”
މިއަދު އޭނާގެ އެ ބަސްތަކުގެ އަސަރު މާ ބޮޑެވެ. އެތައް ސަތޭކަ ދަބަސްތަކަކާއި، އެއިން އުފާވެރިކަން ލިބުނު ކުދިންގެ ދިރިއުޅުމުން އެ ނަތީޖާ ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.
މި ވާހަކަ ކިޔާލުމުން އަހަރެމެންގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ސުވާލަކީ މިއެވެ. އަހަރެމެން ދުނިޔެ ދޫކޮށްދާއިރު، ފަހަތަށް ދޫކޮށްދާނީ ކޮންފަދަ ހަނދާންތަކެއް ހެއްޔެވެ؟
(ނިމުނީ)
