ދިވެހިންނަކީ އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހި، އަދި އެކުގައި ކެއުމާއި ބުއިމުގެ އާދަކާދަ ހުންނަ ބަޔަކަށް ވުމާއެކު، ބައެއް ކަހަލަ ބަލިތައް ފެތުރޭ ގޮތް ދެނެގަތުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން “ކިސިންގ ޑިޒީޒް” ނުވަތަ ބޮސްދިނުމުގެ ޒަރީއާއިން ފެތުރޭ ބައްޔާ ބެހޭގޮތުން ހޭލުންތެރިވުން މުހިންމެވެ.
މިއީ ކޮން ބައްޔެއް؟
“ކިސިންގ ޑިޒީޒް” (އިންފެކްޝަސް މޮނޯނިއުކްލިއޯސިސް) އަކީ އާންމުކޮށް “އެޕްސްޓައިން-ބާ” ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ވަރަށް އާންމު ބައްޔެކެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް ކުޑަކުދިންގެ އުމުރުގައި ނުވަތަ ފުރާވަރުގައި މި ބަލި ޖެހެއެވެ.
ބަލި ފެތުރެނީ ކިހިނެއް؟
މި ވައިރަސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފެތުރެނީ ކުޅުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ. ބޮސްދިނުމުގެ އިތުރުން، އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ތިރީގައިވާ އާދަތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް މި ބަލި ފެތުރެއެވެ.
● ތަށި، ފުޅި، ނުވަތަ ސަމުސާ ފަދަ ތަކެތި އެކަކު އަނެކަކާ ހިއްސާކުރުން.
● އެކަކު ކައިފައި ހުންނަ ސަމުސަލުން އެހެން މީހަކު ކެއުން.
● ކެއްސުމާއި ކިނބިހި އެޅުން.
● ގޭތެރޭގައާއި، ސްކޫލް ނުވަތަ މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި މީހުންނާ މާ ބޮޑަށް ގާތްވެ އުޅުން.
ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި ކާއެއްޗެހި ހިއްސާކޮށްގެން ކެއުމަކީ އޮންނަ އާދައަކަށް ވުމުން، ނޭނގި ހުރެ މި ބަލި ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ.
ބަލީގެ އަލާމާތްތަކަކީ ކޮބާ؟
ބައެއް މީހުންނަށް، ޚާއްސަކޮށް ކުޑަކުދިންނަށް، މި ބަލީގެ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންގެ ކިބައިން ތިރީގައިވާ އަލާމާތްތައް ފެނިދާނެއެވެ.
● ހުން އައުން.
● ކަރުގައި ރިއްސުން.
● ކަރުގެ ގޮށްތައް ދުޅަވުން.
● ހަށިގަނޑުގައި ރިއްސުން.
● ހަފުތާތަކަކަށް ދެމިގެންދާ ވަރުބަލިކަން.
މި ބަލީގައި މާ ބޮޑަށް ވަރުބަލިވުމަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަލާމާތެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ފުރަމޭ ނުވަތަ ސްޕްލީން ދުޅަވުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެދާނެއެވެ.
މިއީ ސީރިއަސް ބައްޔެއްތަ؟
ގިނަ މީހުން އަރާމުކޮށް، ގިނައިން ދިޔާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުން ބަލިން ފަސޭހަވެއެވެ. ނަމަވެސް، ރަނގަޅަށް ބަލިމަޑުކަމަށް ސަމާލުކަން ނުދީ މާ ބޮޑަށް މަސައްކަތްކޮށް އުޅުމަކީ ނުރައްކާތެރި ކަންތައްތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ.
ބަލިން ރައްކާތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟
އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއް އާދަތަކަށް ބަދަލު ގެނެސްގެން ބަލިޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަކުރެވިދާނެއެވެ.
● ބަލިވެ އުޅޭނަމަ، އެހެން މީހުންނާ ތަށި، ސަމުސާ ފަދަ ތަކެތި ހިއްސާ ނުކުރުން.
● ހުން އައިސް ނުވަތަ ކަރުގައި ރިއްސާނަމަ، އެހެން މީހުންނާ ގާތްވެ ނޫޅުން.
● ޤަވާއިދުން އަތް ދޮވުން.
● ކެއްސާއިރު ނުވަތަ ކިނބިހި އަޅާއިރު އަނގަމަތި ނިވާކުރުން.
● އަނގަޔަށް ލާ ފަދަ ތަކެތި ހިއްސާ ނުކުރުމަށް ކުޑަކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުން.
ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮންނަ އެކުވެރިކަމާއި އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ބާރެވެ. ނަމަވެސް މީގެ ސަބަބުން ބަލިތައް ފެތުރުން އަވަސްވެދާނެއެވެ. މަދު ކަންތައްތަކަކަށް ސަމާލުކަން ދީގެން، އަޅުގަނޑުމެންގެ އާއިލާތަކާއި މުޖުތަމައު މިފަދަ ބަލިތަކުން ސަލާމަތް ކުރެވިދާނެއެވެ.
“ކިސިންގ ޑިޒީޒް” އަކީ އާންމު އަދި ގިނަ ފަހަރަށް ނުރައްކާ ކުޑަ ބައްޔެއް ނަމަވެސް، ހޭލުންތެރިވުމާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ މުޅި ރާއްޖޭގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި މުހިންމު ކަމެކެވެ.
