ކިޑްނީ (ގުރުދާ) ކެންސަރަކީ ކިޑްނީގެ ސެލްތައް ކޮންޓްރޯލެއް ނެތި އިތުރުވެ، ޓިއުމަރުތަކެއް އުފެދުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ. މިކަމަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުދެވިއްޖެނަމަ، ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކަށް މި ބަލި ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ.

💧 ކިޑްނީ ކެންސަރާ ބެހޭގޮތުން
ކިޑްނީ ކެންސަރު އުފެދެނީ ކިޑްނީގެ ބައެއް ސެލްތައް އާދަޔާ ހިލާފަށް ބާރުމިނުގައި އިތުރުވެ ބައިބައިވާން ފެށުމުންނެވެ. އާދައިގެ ސެލްތަކާ ހިލާފަށް، މިފަދަ ސެލްތައް މަރުވުމުގެ ބަދަލުގައި އެއްވެ، ގަނޑެއް ނުވަތަ ޓިއުމަރެއް އުފެދެއެވެ. ބައެއް ޓިއުމަރުތައް ކުޑަކޮށް ހުރެ، އެހެން ތަންތަނަށް ނުފެތުރި ހުރެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައެއް ޓިއުމަރުތައް ބޮޑުވެ، ކައިރީގައިވާ މަސްތަކަށާއި ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ގުނަވަންތަކަށް ފެތުރެއެވެ. މިގޮތަށް ބަލި ފެތުރޭ ފެތުރުމަށް ކިޔަނީ “މެޓަސްޓަސިސް” އެވެ.

ގިނަ ފަހަރަށް ކިޑްނީ ކެންސަރު އުފެދެން ފަށަނީ ކިޑްނީގެ އެތެރޭގައި ލޭ ސާފުކޮށްދޭ ކުދި ހޮޅިތަކެއް ފަދަ ބައިތަކެއް ކަމަށްވާ “ޓިއުބިއުލްސް” ގައެވެ. މި ހޮޅިތަކުގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ލޭ ސާފުކޮށް ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި އުފެއްދުމެވެ. މި ހިސާބުން ކެންސަރު އުފެދުމަށް ކިޔަނީ “ރީނަލް ސެލް ކާސިނޯމާ” (އާރްސީސީ) އެވެ. މިއީ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ޖެހޭ ކިޑްނީ ކެންސަރުގެ އެންމެ އާންމު ބާވަތެވެ.

އާންމުކޮށް ކިޑްނީ ކެންސަރު ފެންނަނީ އެއް ކިޑްނީން ނަމަވެސް، މަދު ހާލަތްތަކެއްގައި ދެ ކިޑްނީގައި ވެސް މި ބަލި އުފެދިދާނެއެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ތަނަކުން އުފެދިގެން ކިޑްނީއަށް ފެތުރޭ ކެންސަރާއި، ކިޑްނީގައި އަމިއްލައަށް އުފެދޭ ކެންސަރާ ތަފާތެވެ.

ކިޑްނީ ކެންސަރަކީ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއް ނަމަވެސް، ބަލީގެ ކުރީކޮޅު، ކެންސަރު ހަމައެކަނި ކިޑްނީގައި ހުއްޓާ ދެނެގަނެވިއްޖެނަމަ، ފަރުވާ ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެ، ބަލިން ފަސޭހަވުމަށް މަގުފަހިވެގެންދެއެވެ.

💧 ބަލީގެ އަލާމާތްތައް
ކިޑްނީ ކެންސަރުގެ ކުރީކޮޅުގައި އަލާމާތްތައް ނުފެނި ހުރެދާނެއެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް މި ބަލި ހުރިކަން އެނގެނީ އެހެން ސިއްހީ މައްސަލައަކަށް ހަދާ ސްކޭން ނުވަތަ ޓެސްޓެއްގެ ތެރެއިން އިއްތިފާގުންނެވެ. ބަލި ބޮޑުވަމުންދާ ވަރަކަށް ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

💊 ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި ލޭ ހުރުން (މިއީ އެންމެ އާންމު އަލާމާތެވެ): ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ކުލަ ފިޔާތޮށި، ރަތް ނުވަތަ ކޯލާ ކުލައަކަށް ހުރެދާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ލޭ އައުން މެދުކެނޑިފައި އަނެއްކާވެސް ފެށިދާނެއެވެ.

💊 ބުރަކަށީގައި ނުވަތަ އަރިކަށީގައި ހުއްޓުމެއްނެތި ރިއްސުން: މިއީ ބުރަކަށީގެ ތިރިން އެއްފަރާތެއްގައި ހުންނަ ރިހުމެކެވެ.

💊 އަރިކަށިން ނުވަތަ ބުރަކަށީގެ ތިރިން ގަނޑެއް ނުވަތަ އާދަޔާ ހިލާފު އުފުލުމެއް ފެނުން: ކިޑްނީ ހުންނަ ސަރަހައްދުން މިފަދަ ގަނޑެއް އަތަށް އިހުސާސް ކުރެވިދާނެއެވެ.

💊 ވަރުބަލިވުން: އަރާމުކުރުމަށްފަހު ވެސް އާދަޔާ ހިލާފަށް ވަރުބަލިކަން އިހުސާސްވުން.

💊 ސަބަބެއް ނެތި ބަރުދަން ލުއިވުން: ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ކުއްލިއަކަށް ލުއިވުމާއި ކާހިތްނުވުން.

💊 ގަދަޔަށް ހުން އައުން: އިންފެކްޝަނަކާ ނުވަތަ ރޯގާއަކާ ގުޅުމެއް ނެތް ގޮތަށް މެދުނުކެނޑި ހުން އައުން.

💊 ފައިގެ ތަނބިކަށި ނުވަތަ ފައި ދުޅަވުން: މިއީ ކިޑްނީގެ މަސައްކަތަށް ބުރޫއެރުމުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ.

💊 ރޭގަނޑު ދާހިއްލުން: ނިދާފައި އޮންނައިރު އާދަޔާ ހިލާފަށް ދާހިއްލުމުގެ ސަބަބުން ހެދުމާއި ތަންމަތި ތެމުން.

ކިޑްނީ ކެންސަރު ޖެހޭ ކޮންމެ މީހެއްގެ ކިބައިން މި ހުރިހާ އަލާމާތްތަކެއް ނުފެނިދާނެއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ބަލީގެ ފަހު މަރުހަލާއާ ހަމައަށް އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނި ހުރެދާނެއެވެ.

💧 ބަލިޖެހުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކާއި ހުރަސްތައް
ކިޑްނީ ކެންސަރު ޖެހެން މެދުވެރިވާ ސީދާ ސަބަބު ޑޮކްޓަރުންނަށް އަދި ދެނެގަނެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް، ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުކޮށްދޭ ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

🧑‍⚕️ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން: ދުންފަތުގައި ހުންނަ ކެމިކަލްތަކުގެ ސަބަބުން ކިޑްނީގެ ސެލްތަކަށް ގެއްލުންލިބި ކެންސަރަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ގިނަ ދުވަހު އަދި ގިނައިން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ ނަމަ މި ނުރައްކާ ބޮޑުވެއެވެ.

😷 ބަރުދަން އިތުރުވުން: ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން މާ ބޮޑަށް އިތުރުވުމަކީ ހޯރމޯންތަކަށް ބަދަލު އައިސް ކިޑްނީގައި ޓިއުމަރު އުފެދުމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

😷 ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުން: ގިނަ ދުވަހަށް ލޭމަތިވުމުގެ މައްސަލަ ހުންނަ މީހުންނަށް ކިޑްނީ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ.

😷 އާއިލީ ތާރީޚު: އާއިލާގެ ގާތް މީހަކަށް (މަންމަ، ބައްޕަ، އެއްބަނޑު އެއްބަފާ މީހަކަށް) މި ބަލި ޖެހިފައިވުން.

😷 ވިރާސީ ބަލިތައް: އާއިލީ ގޮތުން ވާރުތަވާ ބައެއް ސިއްހީ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ކިޑްނީ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ.

😷 ގިނަ ދުވަހު ޑަޔަލިސިސް ހެދުން: ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޑަޔަލިސިސް ހަދާ މީހުންގެ ކިޑްނީގެ ސެލްތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ.

މިދެންނެވި ކަންތައްތައް ހުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބަލި ޖެހޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުކޮށްދޭ ކަންތައްތަކެވެ.

💧 ކިޑްނީ ކެންސަރުގެ ބާވަތްތައް
ކިޑްނީ ކެންސަރުގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް ހުރެއެވެ. ބަލީގެ ބާވަތް ދެނެގަތުމަކީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ކަނޑައެޅުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

1- ރީނަލް ސެލް ކާސިނޯމާ (އާރްސީސީ): މިއީ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ޖެހޭ އެންމެ އާންމު ބާވަތެވެ.

2- ޓްރާންސިޝަނަލް ސެލް ކާސިނޯމާ: މިއީ ކިޑްނީއާއި މަސާނާ ގުޅޭ ހިސާބުގައި އުފެދޭ ކެންސަރެކެވެ.

3- ވިލްމްސް ޓިއުމަރު: މިއީ އާންމުކޮށް 5 އަހަރުން ދަށުގެ ކުޑަކުދިންނަށް ޖެހޭ ވަރަށް މަދު ބާވަތެކެވެ.

4- އެހެނިހެން ބާވަތްތައް: މީގެ ތެރޭގައި ކިޑްނީގެ ލޭހޮޅިތަކުން ނުވަތަ މަސްތަކުން އުފެދޭ ކެންސަރު ހިމެނެއެވެ.

💧 ބަލީގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ އެހެނިހެން މައްސަލަތައް
ކިޑްނީ ކެންސަރުގެ ސަބަބުން ކިޑްނީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކަށް ވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކޮށްފާނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:

💉 ބަލި ފެތުރުން: ކެންސަރު ފުއްޕާމޭ، ކަށި، ނުވަތަ ފުރަމޭ ފަދަ ގުނަވަންތަކަށް ފެތުރުން.

💉 ކިޑްނީގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުން: ހަށިގަނޑުގެ ލޭ ސާފުކުރުމާއި، ލޮނާއި ފެނުގެ މިންވަރު ހަމަހިފެހެއްޓުމަށް ބުރޫއެރުން.

💉 ލޭގެ މައްސަލަތައް: ލޭގައި ރަތް ސެލް މަދުވުމުގެ ސަބަބުން (އެނީމިއާ) ވަރުބަލިކަން އިހުސާސްވުން.

💉 ލޭމަތިވުން: ކިޑްނީގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލު އައުމުގެ ސަބަބުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އުނދަގޫވުން.

💉 ކަށީގެ މައްސަލަތައް: ކެންސަރު ކަށިތަކަށް ފެތުރިއްޖެނަމަ، ކަށީގައި ރިއްސުމާއި، ކަށި ބަލިކަށިވެ، އަދި ކަށި ބިންދައިގެން ދިއުން ފަދަ ކަންތައްތައް މެދުވެރިވުން.

ކޮންމެ މީހަކަށް މި ހުރިހާ އުނދަގޫތަކެއް ދިމައެއް ނުވާނެއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ބަލި ފެތުރުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ކިޑްނީގެ މަސައްކަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ ކުރިން ފަރުވާ ލިބެއެވެ.

ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯއްދަވާށެވެ:

އާންމު އަލާމާތްތައް: ބަލި ބޮޑުވަމުންދާ ވަރަކަށް ބަރުދަން ލުއިވުމާއި، ކާހިތްނުވުމާއި، އަދި މެދުނުކެނޑި ވަރުބަލިކަން އިހުސާސްވުން.

🧑‍⚕️ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި އަލަށް ލޭ ފެނުން ނުވަތަ ލޭ އައުން އިތުރުވުން.

🧑‍⚕️ އަރިކަށީގައި، ބުރަކަށީގައި ނުވަތަ ބަނޑުގައި ކުއްލިއަކަށް ގަދަޔަށް ރިއްސުން.

🧑‍⚕️ ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން، މޭގައި ރިއްސުން ނުވަތަ ހުއްޓުމެއްނެތި ކެއްސުން.

🧑‍⚕️ ފައި ނުވަތަ ތަނބިކަށި ކުއްލިއަކަށް ދުޅަވުން.

🧑‍⚕️ އާދަޔާ ހިލާފަށް ވަރުބަލިވުން، ބާރުދެރަވުން ނުވަތަ ބޯއެނބުރުން.