ކަނޑުގެ ރާޅުޖަހާ އަޑަކީ އަބަދުވެސް އަހަރެން އެންމެ ގަޔާވާ އަޑެވެ. އައްޑޫ ހިތަދޫގެ ކުޑަ ރަށެއްގައި ބޮޑުވަމުން އައިއިރު، ކަނޑުގެ ކޮންމެ ރާޅަކާއެކު ވާހަކަތަކެއް އަންނަކަމަށް އަހަރެން ޤަބޫލުކުރީމެވެ. އަހަރެންގެ މާމަ އަބަދުވެސް ބުނެއެވެ. ކޮންމެ ރާޅަކީ ﷲ ގެ ހަޟްރަތުން އަންނަ މެސެޖެކެވެ. ދިރިއުޅުމަކީ އަބަދުވެސް ބަދަލުވަމުންދާ އެއްޗެއްކަން ހަނދާންކޮށްދޭ މެސެޖެކެވެ. ބައެއްފަހަރު އަމާންވެފައި އަނެއްބައި ފަހަރު ގަދަވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރިއުޅުން އަބަދުވެސް ދާނީ ކުރިއަށެވެ.

ކުޑައިރު، ސްކޫލް ނިންމާފައި އައިސް ގޮނޑުދޮށުގައި އިށީނދެ، ފިނިވެފައިވާ ދޮންވެލިގަނޑުގައި ޚިޔާލީ ގެތައް ކުރަހައި، ކުރިމަގާމެދު ހުވަފެން ދެކެމެވެ. އުފާވެރިކަމާއި، ކުދިންގެ ހިނިތުންވުމާއި، ދިރިއުޅުން ދަތިވާ ހިނދު އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓާނެ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިއަކާއެކު އުޅޭނެ ރީތި ގެއެއް އަހަރެން ހިތަށް އަރުވަމެވެ. އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެ ކަމަކަށް ދުވަހަކުވެސް ޚިޔާލެއް ނުކުރަމެވެ. މިއީ އަހަރެން، ކިޔާރާ އިބްރާހީމްގެ ވާހަކައެވެ. އަދި މިއީ ކައިވެންޏަކުން ދިރިއުޅުމެއް ފެށުމުގެ ބަދަލުގައި، އަހަރެން އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި ހުރިކަން ހަނދާންކޮށްދިނުމަށް ކުރެވުނު ކައިވެންޏެއްގެ ވާހަކައެވެ.

ކުޑައިރުއްސުރެ އަހަރެން ދެކެމުން އައި ކައިވެނީގެ ހުވަފެން ހަޤީޤަތަކަށް ހެދުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދާތާ އަހަރެއްހާ ދުވަސް ވެއްޖެއެވެ. އަހަރެންގެ ގާތުގައި ހުރީ ފާޒިލްއެވެ. މާލެއިން ފާޒިލްއާ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވީ ދުވަހު، އަހަރެންގެ އެކަނިވެރި ރޭތަކުގައި ކުރި ދުޢާ އިޖާބަކުރެއްވީ ކަމަށް އަހަރެން ޤަބޫލުކުރީމެވެ. ފާޒިލްއަކީ ހިތްހެޔޮ، އަޅާލާ، އަދި ވަރަށް ވިސްނުންތެރި މީހެކެވެ. އަހަރެންގެ ކޮންމެ ކުޑަކުޑަ ކަމެއްވެސް އޭނާ ހަނދާން ބަހައްޓައެވެ. އަހަރެން ކޮފީ ބޯން ބޭނުންވާ ގޮތާއި، އަހަރެން އުފާކޮށްދޭ ލަވަތަކާއި، އަދި ބަނޑުހައިވެފައި ހުންނަ މީހަކު ފެނިއްޖެނަމަ އެހީވުމަށް އަބަދުވެސް އަހަރެންގެ އަތުގައި އިތުރު ލުއި ކާނާއެއް އޮންނަކަންވެސް އޭނާއަށް އެނގެއެވެ.

އަހަރެންގެ އާއިލާއިންވެސް އޭނާދެކެ ވަރަށް ލޯބިވެއެވެ. ބައްޕަ އަބަދުވެސް ބުނެއެވެ. “ރަނގަޅު ފިރިއަކީ ހަމައެކަނި އުފާވެރި ދުވަސްތަކުގައި ކައިރީގައި ހުންނަ މީހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ތޫފާނެއް އަންނަ ހިނދު، ތިބާ އެކަނިނުކޮށް ގާތުގައި ހުންނަ މީހާއެވެ.” އެ ދުވަސްވަރު އަހަރެން ޤަބޫލުކުރީ ފާޒިލްއަކީ އެފަދަ މީހެއް ކަމަށެވެ. އަހަރެމެން އެކުގައި އެތައް ހަނދާންތަކެއް ބިނާކުރީމެވެ. އިރުއޮއްސި ނަމާދަށްފަހު މާލޭގެ މަގުތަކުގައި ހިނގާލަން ދިއުމާއި، މުސްތަޤުބަލުގައި އުޅޭނެ ގޭގެ ހުވަފެންތަކާއި، އާއިލާއެއް ބިނާކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކީމެވެ.

އޭނާ އަހަންނަށް ކައިވެންޏަށް ހުށަހެޅި ދުވަހު އަހަންނަށް ރޮވުނުވަރުން، އެއީ އުފަލުން ރޮވޭ ރުއިމެއްތޯ ނުވަތަ ދެރަވެގެން ރޮވޭ ރުއިމެއްތޯވެސް ނޭނގޭކަމަށް ބުނެ ކޮއްކޮ ސަމާސާ ކުރިއެވެ. އެއީ ވަރަށް އުފާވެރި ދުވަސްތަކެކެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ހަމަޖެހެމުންދާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުނު ދުވަސްތަކެކެވެ.

ކައިވެނީގެ ތައްޔާރީތަކަކީ ދެ އާއިލާގެވެސް އެންމެ މުހިންމު ކަމަށް ވެގެންދިޔައެވެ. ދިވެހި ސަގާފަތުގައި ކައިވެންޏަކީ ހަމައެކަނި ދެ މީހެއްގެ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދެ އާއިލާއެއް ގުޅި، ރަށްރަށުން ތިމާގެ މީހުން އައިސް، ބޮޑުދައިތަމެން ކެއްކުމުގެ ކަންކަމުގައި މަޝްވަރާކޮށް، ދެބެންގެ ދެދަރި ކުދިން ޒީނަތްތެރިކުރުމުގައި އެހީވެ، މައިންބަފައިން އެމީހުންގެ ދަރިންގެ އާ ހަޔާތެއް ފެށޭތީ ލިބޭ އުފާވެރިކަން އިޙުސާސްކުރާ ވަގުތެކެވެ. ބައްޕަ ބޭނުންވީ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ދިއުމަށެވެ. މާލޭގެ ގޮނޑުދޮށާ ގާތުގައިވާ ރީތި ހޯލެއް ބުކްކުރިއެވެ. މާތައް ހޮވައި، ކެއުމުގެ ކަންކަން ހަމަޖައްސައި، 120 މެހެމާނުންނަށް ދައުވަތު ކާޑު ފޮނުވިއެވެ.

ކައިވެނީގެ ހެދުން ލައިގެން ހުރިތަން ފެނިފައި މަންމައަށް ރޮވުނެވެ. އަހަރެންގެ މޫނުގައި އަތްލާފައި މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “މަގޭ ކުޑަ ދަރިފުޅު މިއަދު މީހެއްގެ އަނތްބަކަށް ވަނީއެވެ.”

ލޯގަނޑުން އަހަރެންގެ ސޫރައަށް ބަލާލާފައި ހިނިތުންވެލީމެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ ހަޔާތުގެ އެންމެ އުފާވެރި ވަގުތު ކަމަށް ހީކުރީމެވެ. ނަމަވެސް ދިރިއުޅުން މިހާ އަވަހަށް ބަދަލުވެދާނެ ކަމަކަށް އުއްމީދެއް ނުކުރަމެވެ.

ކައިވެންޏަށް މަދު ހަފުތާކޮޅަކަށް ވެފައި ވަނިކޮށް، އާދަޔާ ޚިލާފަށް ވަރުބަލިވާން ފެށިއެވެ. ފުރަތަމަ އެކަމަށް މާބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުދެމެވެ. ހީކުރީ ކައިވެނީގެ ކަންކަމުގައި އުޅޭތީ ވަނީ ވަރުބަލިކަމެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތަދު ގަދަވާން ފެށުމުން، ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް އާއިލާއިން ބާރުއެޅިއެވެ. އެ ބައްދަލުވުން އަހަރެންގެ މުޅި ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްލިއެވެ. ޑޮކްޓަރު ރިޕޯޓުތައް ބަލަމުން ދިޔައިރު، ފާޒިލްގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި ހަނދާން އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. މީހަކު އެއްޗެކޭ ބުނުމުގެ ކުރިންވެސް ކަމެއް ގޯސްވެއްޖެކަން އިޙުސާސްވާ ވަގުތުތަކެއް ދިރިއުޅުމުގައި އާދެއެވެ. ޑޮކްޓަރުގެ ހިމޭންކަން އަހަރެން ބިރުގަންނުވާލިއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ، “އަހަރެމެން ވަރަށް ސީރިއަސް ވާހަކައެއް ދައްކަން އެބަޖެހެއެވެ.” އަހަރެންގެ ހިތުގެ ތެޅުން އަވަސްވިއެވެ.

ފާޒިލްއަށް ބަލާލީމެވެ. އޭނާ ހުރީ ކަންބޮޑުވެފައެވެ. ދެން އިވުނީ އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުން ދެބައިކޮށްލި އެ ލަފުޒެވެ. “ޓާމިނަލް” (ފަރުވާއެއް ނެތް ބަލި). މުޅި ކޮޓަރި އަހަރެންގެ ކުރިމަތިން ގެއްލުނުކަމުގެ އިޙުސާސް ކުރެވުނެވެ. ޑޮކްޓަރު ބަލީގެ ހާލަތާއި، ފަރުވާތަކާއި، ކުރިމަގާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ކަންފަތުގައި ގުގުމަމުން ދިޔައީ ހަމައެކަނި އެއް ލަފުޒެކެވެ. ފަރުވާއެއް ނެތެވެ.

އަހަރެން ފާޒިލްއަށް ބަލާލީމެވެ. ހީކުރީ އޭނާ ބިރުގަންނާނެ ކަމަށެވެ. ނުވަތަ ރޮވޭނެ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެއަށްވުރެ ބޮޑަށް އަހަރެން އުއްމީދުކުރީ އޭނާ އަހަރެންގެ އަތުގައި ކުރިއަށްވުރެ ބާރަށް ހިފަހައްޓާނެ ކަމަށެވެ. ސަބަބަކީ ލޯތްބަކީ އެއީ ކަމަށް ވާތީއެވެ. އެރޭ އަހަރެމެން ތިބީ ހިމޭނުންނެވެ. އަހަރެން އެތައް ވަރަކަށް ރުއީމެވެ. އޭނާ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވާ ކަމަށާއި، މިކަމުން އަރައިގަނެވޭނެ ކަމަށް ބުންޏެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން އޭނާގެ ވާހަކަ ޤަބޫލުކުރީމެވެ. ނަމަވެސް ބައެއްފަހަރު މީހުން ވަޢުދުވަނީ އެ ވަޢުދު ފުއްދުމުގެ ބާރު ހުރިކަމަށް އަމިއްލައަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ވަގުތުގައެވެ.

ދެދުވަސް ފަހުން، ފޮށްޓެއް ދަމާ އަޑު އިވިގެން އަހަރެން ބޭރަށް ނުކުތްއިރު، ފާޒިލް ހުރީ ދޮރުމަތީގައެވެ. އަހަރެންގެ ހިތަށް ވަގުތުން ވެގެން އުޅޭގޮތް އެނގުނެވެ. އޭނާގެ ލޯ ވަނީ ރަތްވެފައެވެ. ގާތުގައި ފޮށި އޮތެވެ. “ފާޒިލް؟” އަހަރެން މަޑުމަޑުން އަހާލީމެވެ. އޭނާ އަހަންނަށް ބަލާލިއެވެ. އޭނާގެ ލޮލުން ފެނުނު މާޔޫސްކަން، ރުޅިއަށްވުރެވެސް ބޮޑަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ތަދުކުރިއެވެ.

“އަހަރެން ހީކުރީ އަހަރެންގެ ކިބައިގައި މި ހިތްވަރު ހުރި ކަމަށް. އެކަމަކު އަހަރެންނަކަށް މިކަމެއް ނުވާނެ. އަހަންނަށް މާފުކުރޭ ކިޔާރާ.” އޭނާ ބުންޏެވެ.

އަހަރެން ހިމޭނުން ހުރެފައި ސުވާލުކުރީމެވެ. “ތި ބުނީ އަހަރެންގެ މި ބަލީގެ ކަންކަމާ ކުރިމަތިލާނެ ހިތްވަރު ނެތް ވާހަކަ ހެއްޔެވެ؟” އޭނާ ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ. އެ ހިމޭންކަމުން އަހަންނަށް ހުރިހާ ޖަވާބެއް ލިބުނެވެ. އޭނާ އަހަރެން ދޫކޮށް އެ ދަނީ ބަލީގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ. އޭނާ އެ ދަނީ އަހަރެންގެ ސަބަބުންނެވެ. އޭނާ ކުރިން ވީ ވަޢުދުތަކުގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު އޭނާއަށް ފެންނަނީ ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި، ބިރުވެރިކަމުން ފުރިފައިވާ މުސްތަޤުބަލެކެވެ. އޭނާ އިޚްތިޔާރުކުރީ ފަސޭހަ މަގެވެ.

ކައިވެނީގެ ކުރިން، އަހަރެންގެ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވުމުގެ ކުރިން އޭނާ ހިނގައްޖެއެވެ. އަހަރެންގެ ކޮޓަރީގައި ކައިވެނީގެ ހެދުން އެލުވާފައި ހުއްޓެވެ. ހޯލަށް ފައިސާ ދައްކާ، ދައުވަތު ކާޑުތައް ވަނީ ބަހާ ނިމިފައެވެ. އެކަމަކު އަހަރެންގެ ގާތުގައި ހުންނާނެ މީހެއް ނެތެވެ. އެތައް ދުވަހެއް ވަންދެން އަހަރެން މެދުނުކެނޑި ރުއީމެވެ. މަންމަ ކޮންމެ ރެއަކު އަހަރެންގެ ގާތުގައި އިނދެއެވެ. ބައްޕަ ހިމޭނުން ހުރި ނަމަވެސް، އެ ދެލޮލުން ފެންނަނީ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ކުލުނާއި ތަދެވެ.

އެއްރެއަކު އަހަރެން އެކަނި އިނދެ ކައިވެނީގެ ހެދުމަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރީމެވެ. ކުއްލިއަކަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ތަފާތު ޚިޔާލެއް އައެވެ. އަހަރެން ހުރިހާ ކަމެއް ކެންސަލް ކުރަންވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ މި ބަލީގެ ސަބަބުން އަހަރެންގެ ހުރިހާ އުފާތަކެއް ފޭރިގަންނަން ދޫކޮށްލަންވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ފަހަރުގައި މި ކައިވެންޏަކީ މީހެއްގެ އަނތްބަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އުފާ ފާހަގަކުރުމަށް ބާއްވާ ހަފުލާއަކަށް ހަދަންވީއެވެ. މައިންބަފައިންގެ ލޯތްބާއި އާއިލާގެ އެކުވެރިކަން ފާހަގަކުރާ ދުވަހަކަށެވެ.

ޖެހިގެން އައި ދުވަހު އަހަރެން މާލޭގެ އެކްޓިންގ އެޖެންސީއަކަށް ގުޅައި، ކައިވެނީގެ ހަފުލާގައި އަހަރެންގެ ގާތުގައި ހުންނާނެ މީހަކު ހޯދަން ބޭނުންވާ ވާހަކަ ބުނީމެވެ. އަހަރެންގެ އަޑު ތުރުތުރުލަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކިޔައިދިނީމެވެ. އެމީހުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެމެންގެ އަތުގައި ތިކަމަށް ތައްޔާރު މީހަކު އެބަހުއްޓެވެ. އޭނާގެ ނަމަކީ މާޒިން އެވެ.”

ކައިވެނީގެ އެއްދުވަސް ކުރިން އަހަރެން އޭނާއާ ބައްދަލުކުރީމެވެ. އަހަރެން ހީކުރީ އެއީ ހަމައެކަނި ފައިސާއަށްޓަކައި އެކްޓުކުރާނެ މީހެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ފެނުމާއެކު އަހަންނަށް ކުރީގެ ހަނދާންތަކެއް އާވިއެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ ކުޑައިރުގެ ރަހުމަތްތެރިއެކެވެ. ސްކޫލުގައި އަހަންނަށް ގޮނޑި ބަހައްޓައިދީ، އަހަރެންގެ ފޮތްތައް އުފުލައިދިން މަޑުމައިތިރި ކުއްޖާއެވެ. އަހަރެން އޭނާގެ މަތިން މުޅިން ހަނދާން ނެތިފައި ހުރި ނަމަވެސް، އޭނާ އަހަރެންގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތައެއް ނުލައެވެ. އަދި އެންމެ ޝަރުތަކަށް އެދުންނެވެ. އެއީ ދެއްކުމަކަށް ނޫން ނަމަވެސް ހަޤީޤީ ރަނގަޅު ކައިވެންޏެއް ކުރުމަށެވެ.

ކައިވެނީގެ ދުވަސް އައީ އުފާވެރިކަމާއެކުގައެވެ. މާޒިން ހުރީ އަހަރެންގެ ގާތުގައެވެ. އޭނާ އެތަނަށް އައީ މަޖުބޫރުވެގެންނެއް ނޫނެވެ. އޭނާ އައީ އޭނާ އަމިއްލައަށް ބޭނުންވެގެންނެވެ. ހަފުލާ ނިމިގެން ކަނޑުއޮޅި ކައިރީގައި ތިބެފައި އަހަރެން އެހީމެވެ. “މާޒިން، ކީއްވެ މިކަމަށް އެއްބަސްވީ؟” އޭނާ ބުންޏެވެ. “އަހަރެންގެ އުމުރުން ފަނަރަ އަހަރުގައި އަހަރެން އަމިއްލަ ނަފުސަށް ވަޢުދުވިން، ކިޔާރާއަށް ކަމަކަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ވަގުތަކު އަހަރެން ހުންނާނެކަމަށް.” އޭނާ ބުނީ އަހަރެން އުފަލުގައި ހުރި ދުވަސްވަރުވެސް އޭނާ ދުރުގައި ހުރީ އަހަރެންގެ އުފަލަށްޓަކައި ކަމަށެވެ.

މަސްތައް ފާއިތުވަމުން ދިޔަވަރަކަށް އަހަރެންގެ ސިއްޙަތު ދަށްވަމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް މާޒިން އަހަންނާ ދޭތެރޭ ކަންތައް ކުރީ ދުނިޔެ ދޫކޮށްދާ މީހެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭނާ އަހަންނަށް ހަނދާންކޮށްދިނީ އަހަރެންގެ އަގު ބިނާވެފައިވަނީ ބަލީގެ މައްޗަށް ނޫން ކަމެވެ. އަހަރެން އެހީމެވެ. “މާޒިން، އަހަރެން ގެއްލިދާނެތީ ބިރެއް ނުގަނޭ ހެއްޔެވެ؟” އޭނާގެ ޖަވާބަކީ، “ބިރުގަނޭ، އެކަމަކު އަހަރެން ދުރަށް ދިއުމުން އަހަންނަށް ތަދު ކުޑަވިޔަސް، އަހަރެން މަޑުކުރުމުން ކިޔާރާއަށް އުފާވެރި ހަނދާންތަކެއް ލިބޭނެ. އަހަންނަށް ކުޑަ ނަމަވެސް އުފަލެއް ދެވޭނަމަ، އަހަރެން ދުރަށް ދާނީ ކީއްވެ؟”

މިއީ ހަޤީޤީ ލޯތްބެވެ. ތޫފާން ނާންނާނެ ކަމަށް ވާ ވަޢުދެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ތޫފާނުގެ ތެރޭގައި އެކަނި ދޫކޮށްނުލާނެކަމުގެ ޔަގީންކަމެވެ. މީހުން އަދިވެސް އަހަރެންގެ ކައިވެނީގެ ވާހަކަ ދައްކައެވެ. އެއީ ފިރިއަކު ހޯދުމަށް ކުރި ކައިވެންޏެއް ނޫނެވެ. އެއީ އުއްމީދު ހޯދުމަށް ކުރި ކައިވެންޏެކެވެ. ފާޒިލް އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދިނީ ބައެއް މީހުން ލޯބިވަނީ ހަމައެކަނި ދިރިއުޅުން ރީތި ދުވަސްވަރުގައި ކަމެވެ. މާޒިން ދަސްކޮށްދިނީ ހަޤީޤީ ލޯބި ވަޒަންކުރެވެނީ މީހަކު ހުންނަ މުއްދަތަކުން ނޫން ކަމާއި، އެމީހަކު ދޭ އޯގާތެރިކަމުން ކަމެވެ.

އަހަރެން މިއަދު ދައްކަނީ އަހަރެން ދޫކޮށްލާފައި ދިޔަ މީހާގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އަހަރެން ދައްކަނީ އަހަރެންގެ މަތިން ހަނދާން ބެހެއްޓި، އަހަރެން އުއްމީދު ކަނޑާލި ވަގުތު އަލުން އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމަށް އައި މީހާގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ލޯބީގެ ވާހަކައެވެ.

(ނިމުނީ)