ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ޓިކްޓޮކް ހުޅުވާލި ކަމުގައިވިޔަސް، ގޭމް ކުޅޭ “ލައިވް” ތަކެއް ފެނުމަކީ މިހާރު އާންމު ކަމެކެވެ. ފިތްތަކަށް އޮބުމާއި، މަރުހަބާ ކިޔުމުގެ އަޑުތަކާއި، “ލަޔަންއަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝުކުރިއްޔާ” ފަދަ ޖުމްލަތަކުން މުޅި ސްކްރީން ވަނީ ފުރިފައެވެ. ބައެއް މީހުން މުނިފޫހިފިލުވުމަށްޓަކައި މަދު ވަގުތުކޮޅަކު ބަލާލި ނަމަވެސް، އަނެއް ބަޔަކު އެތައް ގަޑިއިރެއް މިކަމުގައި ހޭދަކުރެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަރާތްތަކުން އަމަލީ ގޮތުން ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ހޭދަކުރެއެވެ.

މިއާއެކު އާއިލީ ގްރޫޕްތަކާއި ސައި ކެފޭތަކުގައި ތަފާތު ސުވާލުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. “މީގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟”، “މިއީ ގޭމް ކުޅުން ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ޖުވާ ކުޅުން ހެއްޔެވެ؟”، “މީގެ ސަބަބުން އާއިލީ ގުޅުންތަކަށް ނޭދެވޭ އަސަރު ކުރަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟” މިފަދަ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ހޯދުމުގެ ކުރިން، މިކަން ހިނގާގޮތް ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ.

ޓިކްޓޮކް ލައިވް ގޭމިންގް އަކީ ކޮބައި؟

ދިވެހިންގެ މެދުގައި މިކަން އާންމުކޮށް ފެންނަނީ ދެމީހެއްގެ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި ކުރެވޭ “ބެޓްލް” ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބަލަން ތިބޭ މީހުން ފޮނުވާ “ވާޗުއަލް ގިފްޓް” ތަކުން ޕޮއިންޓް ލިބި، މޮޅުވާ ފަރާތެއް ކަނޑައެޅެއެވެ. މިއީ ބަލާބެލުމަށް ސާދާ ކަމެއްހެން ހީވި ނަމަވެސް، މީގެ ފަހަތުގައި ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ބޮޑެތި ކަންތައްތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ.

މީގައި ދެ ބާވަތެއްގެ “ލެވެލް” އެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ލައިވް ކުރާ މީހާގެ (Host) ލެވެލް އާއި ހަދިޔާ ފޮނުވާ މީހާގެ (Gifter) ލެވެލްއެވެ. ގިނައިން ހަދިޔާ ފޮނުވާ ވަރަކަށް އެމީހެއްގެ ލެވެލް މަތިވެ، ލައިވްތަކުގައި ޚާއްސަ ގަދަރަކާއި ސަމާލުކަމެއް ލިބެއެވެ.

ދިވެހިން މިކަމަށް ފައިސާ ހޭދަކުރަނީ ކީއްވެ؟

ރާއްޖޭގައި ޓިކްޓޮކް މެދުވެރިކޮށް ސީދާ ފައިސާ ނުހޯދޭއިރުވެސް، މީހުން މިކަމަށް ވަގުތާއި ފައިސާ ހޭދަކުރަނީ ކީއްވެގެންތޯ ގިނަ ބަޔަކު ސުވާލު އުފައްދައެވެ. މީގެ ޖަވާބަކީ އިންސާނީ އިހުސާސްތަކެވެ.

● އެހެން މީހުންގެ ސަމާލުކަން ލިބުމާއި، އަމިއްލަ ނަން ގޮވާލުމުން ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުން.
● އެކަނިވެރިކަމާއި ފޫހިކަމުން ދުރުވުން.
● ބޮޑު މުޖުތަމައެއްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އިހުސާސްވުން.

ކަންބޮޑުވުންތަކާއި ހަގީގަތް:

އާއިލާތަކުން ފާޅުކުރާ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ އަސާސެއް ނެތް ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. ލިބޭ މުސާރަ ސްކްރީންގެ ތެރެއަށް ހުސްވެގެންދާއިރު، އާއިލާއަށް ދޭންޖެހޭ ވަގުތާއި، ކުރަންޖެހޭ ޒިންމާތަކަށް އިހުމާލުވެވޭ ނަމަ އެއީ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް މިންގަނޑު ހަމަހިފެހެއްޓުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ޓިކްޓޮކްގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ، މިއީ އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ކޮންޓްރޯލާއި، ވަގުތުގެ ބޭނުން ހިފާ ގޮތުގެ މައްސަލައެކެވެ.

އިސްލާމްދީން އަބަދުވެސް ބާރުއަޅަނީ މެދުމިންގަނޑެއް ހިފެހެއްޓުމަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވާފައިވާ ވަގުތާއި، މުދަލަކީ އަމާނާތެކެވެ. މުނިފޫހިފިލުވުމަކީ ދީނުގައި މަނާކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގެ ސަބަބުން ދަރަނިވެރިވުމާއި، އާއިލީ ޒިންމާތަކަށް ހުރަސްއެޅުމާއި، ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލިކަށިވުމަކީ ވިސްނާލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ހަގީގީ ގަދަރާއި ލެވެލްއަކީ ޑިޖިޓަލް ބެޖުތަކެއް ނޫނެވެ، އެއީ މީހާގެ އަޚްލާގާއި ޒިންމާދާރުކަމެވެ.

ޓިކްޓޮކް ލައިވް ގޭމިންގް އަކީ މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ އާ ވަސީލަތެކެވެ. މީގައި އުފަލާއި މަޖާ އެކުލެވިގެންވާ ފަދައިން ނުރައްކާތަކެއްވެސް އެބަހުއްޓެވެ. މީހަކު ހަދިޔާއެއް ފޮނުވި ކަމަށްޓަކައި އެއީ ފީކަޅާ މީހެއް ކަމަށް ނުވަތަ ލައިވް ކުރާ ކޮންމެ މީހަކީ ނޭދެވޭ ކަމެއް ކުރާ ގޮތްކުޑަ މީހެއް ކަމަށް ނިންމުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ.

މުހިންމީ ހޭލުންތެރިވުމެވެ. ގޭތެރޭގައި އެކަކު އަނެކަކާ ވާހަކަދައްކައި، މިންގަނޑުތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. ކުރިއެރުމަކީ އަމިއްލަ ވަންތަކަމާއި ދީނީ އުސޫލުތައް ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްލުތަކުގައި ހިފަހައްޓައިގެން، ޒަމާނާ އެކު ބުއްދިވެރިކަމާއެކު ކުރިއަށް ދިއުމެވެ. ކޮންމެ ޔޫޒަރނޭމެއްގެ ފަހަތުގައިވަނީ އިހުސާސްތަކެއްވާ ދިވެހި އިންސާނެއްކަން ހަނދާން ބަހައްޓަންޖެހެއެވެ.