އިންސާނާގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ކޮންމެ ވޭނަކީ ބޭރުފުށުން ފެންނަން ހުންނަ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެންމެ ފުން އަސަރުތަކާއި ކަރުނަތައް ފޮރުވިފައި ހުންނަނީ ހިނިތުންވުމެއްގެ ފަހަތުގައެވެ. ނުވަތަ “އަހަރެން ރަނގަޅޭ” ބުނެލާ އާދައިގެ ބަހެއްގެ ފަހަތުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ގާތް ގުޅުންތަކެއް އޮންނަ މުޖުތަމައެއްގައި ވެސް، ސްކޫލްތަކާއި، އޮފީސްތަކާއި، އަދި ރަހުމަތްތެރިންގެ މެދުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ އެހެން މީހުންނަށް ނުފެންނަ ނަފްސާނީ ބުރަދަންތަކެއް އުފުލަމުންނެވެ.
ބުލީކުރުމާއި (ގަނާކުރުމާއި)، ހާސްކަމާއި، އަދި މާޔޫސްކަން އެކުވެގެން އުފެދޭ މި ދާއިރާތަކަކީ ސަލާމަތްވާން އުނދަގޫ ބޮޑު މަޅިއަކަށް ވެގެންދެއެވެ.
މި ވޭނުގެ ފެށުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ބުލީކުރުމެވެ. ނުވަތަ ގަނާކުރުމެވެ. ސްކޫލް މާހައުލުގައި، އެހެން ކުދިންނާ ތަފާތު ގޮތަކަށް ކަންކަން ދެނެގަންނަ އޯޓިޒަމް ހުންނަ ކުއްޖަކަށް މަލާމާތްކުރުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. ނުވަތަ ކިޔެވުމަށް އެންމެ މޮޅު ކުއްޖާއަށް އަމާޒުވާ ހަސަދަވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އެ ކުއްޖާ އެކަހެރިކޮށްލެވެއެވެ. ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި މިކަން ފެންނަނީ މިއަށްވުރެ ނާޒުކު ގޮތްގޮތަށެވެ. މީހުންގެ އަގުވައްޓާލުމަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކާއި، ގަސްދުގައި އެކަހެރިކުރުމާއި، އަދި ކަންކަމުގައި ނުޙައްޤުން ފާޑުކިޔުން ފަދަ ކަންކަމުން މުވައްޒަފުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ގެއްލިގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މީސްމީޑިއާ އާއި ރަހުމަތްތެރިންގެ މެދުގައި ކުރެވޭ ފާޑުކިޔުންތަކުގެ ސަބަބުން، މީހާ ބަންދުވެ، އެކަނިވެރިވާ ހާލަތަށް ދެއެވެ.
މިފަދަ ތަޖުރިބާތަކުގެ ސަބަބުން ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ހާސްކަމާއި މާޔޫސްކަން އުފެދެއެވެ. ހާސްކަމުގެ ސަބަބުން އަބަދު ކަންކަމާ މެދު މާ ބޮޑަށް ވިސްނި، އެހެން މީހުން ތިމާއާ މެދު ދެކޭނެ ގޮތަކާ މެދު ބިރުގަނެއެވެ. މާޔޫސްކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިން އުފާ ހޯދި ކަންކަމަށް އޮންނަ ޝައުގުވެރިކަން ގެއްލި، މުޅި މީހާ އިހުސާސްތަކެއް ނެތް ފަދަ ހުސްކަމެއްގެ ތެރެއަށް ގެނބިގެންދެއެވެ. މީގެ ތެރެއަށް ލޯބީގެ ގުޅުންތަކުން ލިބޭ ހިތާމައެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، ކުރީގެ ޒަހަމްތައް އަލުން ފަޅައިގެން ގޮސް، އުފުލަން ނުކުޅެދޭ ފަދަ ބަރު ބުރައަކަށް އެކަން ބަދަލުވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު މި ދަތިކަން ބޮޑުވެ، ދިރިއުޅުމުގެ އުއްމީދު ގެއްލި، ކަނު އަނދިރި ފިކުރުތައް ހިތަށް ވަންނަން ފަށައެވެ. މިއީ ދުނިޔެއާ ވަކިވާން ބޭނުންވުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ވޭނަށް ނިމުމެއް ގެންނަން ބޭނުންވުމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޖުތަމައަކީ ކުޑަ، ނަމަވެސް އެކަކު އަނެކަކު ދަންނަ މުޖުތަމައަކަށް ވުމުން، މިފަދަ ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރުމަށް އިތުރު ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. މީހުން ދައްކާފާނެ ވާހަކައަކަށް ނުވަތަ ލިބިދާނެ މަލާމާތަކަށް ބިރުން ގިނަ ބަޔަކު ތިބެނީ ގިނަފަހަރު ހިމޭނުންނެވެ. އެންމެ މޮޅު ކުއްޖާ ނުވަތަ އެންމެ ހަރުދަނާ މީހާގެ ގޮތުގައި ފެންނަ މީހާ ވެސް، މުޖުތަމައު ކުރާ އުއްމީދުތަކުގެ ބަރުދަނުގެ ދަށުގައި ހިމޭންކަމާއެކު ފުނޑުފުނޑުވަމުން ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ކުރެވޭނެ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.
ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ތިމާގެ އިހުސާސްތަކަކީ ހަގީގީ އަދި މުހިންމު އެއްޗެއްކަން ގަބޫލުކުރުމެވެ. ތިމާއަށް ލިބޭ އަނިޔާއާއި ވޭނަކީ އެހެން މީހެއްގެ ވޭނާ އަޅާކިޔައި، އެއީ ކުޑަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ، އިތުބާރު ހިފޭ މީހަކާ ވާހަކަދެއްކުމެވެ. އާއިލާގެ މީހަކަށް ނުވަތަ ގާތް އެކުވެރިއަކަށް ހިތުގެ އުދާސްތައް ބޭރުކޮށްލުމަކީ އުފުލަމުންދާ ބުރަ ލުއިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
ތިންވަނަ ކަމަކީ، އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބައެއް ކަންކަމުގައި ހުދޫދުތަކެއް ނުވަތަ ބައުންޑަރީސްތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. ތިމާގެ ހިތްހަމަޖެހުން ނަގާލާ މާހައުލުތަކާއި މީހުންނާ ދުރުހެލިވުމަކީ އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑުވުމެއް ނޫނެވެ.
ހަތަރުވަނަ ކަމަކީ، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަޅާލުމުގެ ގޮތުން ކުދިކުދި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމެވެ. މިސާލަކަށް، ބޭރަށް ނުކުމެ ތާޒާ ވައި ހޯދުމާއި، ހިތުގައިވާ ކަންކަން ލިޔުމަކީ ފަރުވާއެކެވެ. ޝިފާ ލިބުމަކީ ކުއްލިއަކަށް ވާ ކަމެއް ނޫން ނަމަވެސް، އެއީ ކުދިކުދި ހިމޭން ވަގުތުތަކުން ބިނާވާ ކަމެކެވެ.
އެންމެ ފަހު ކަމަކީ، މި ހުރިހާ ބުރައެއް އެކަނި އުފުލަން ނުޖެހޭނެކަން ހަނދާންކުރުމެވެ. ދިރިއުޅުން މާ ބަރުވެއްޖެނަމަ، ކައުންސެލަރ ނުވަތަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތްތަކުގެ އެހީ ހޯދުމަކީ ބުއްދިވެރިކަމެކެވެ. މިހާރު ކިތަންމެ އަނދިރިކޮށް ފެނުނަސް، ކޮންމެ ކަމަކަށް ވެސް ހައްލެއް އޮވެއެވެ. އުއްމީދަކީ ދުވަހަކުވެސް ފަނޑުވެގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
