– މިއީ ފަލަކީ އިލްމުގެ ތާރީޚީ ހޯދުމެއް
އަޅުގަނޑުމެންގެ އިރުގެ ނިޒާމުން ބޭރުގައިވާ ކައުނުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް “އެކްޒޯމޫން” އެއް (ނުވަތަ އިރުގެ ނިޒާމުން ބޭރުގެ ގްރަހެއްގެ ވަށައިގެން އެނބުރޭ ހަނދެއް) ފެނިފައިވާކަން ފަލަކީ މާހިރުން ކަށަވަރުކޮށްފިއެވެ. މިއީ ފަލަކީ އިލްމުގެ ދާއިރާއިން ހޯދުނު ތާރީޚީ ކުރިއެރުމެކެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ނިޒާމުން ބޭރުގައިވާ ފަލަކީ ޖިސްމެއްގެ ވަށައިގެން ހަނދެއް އެނބުރޭކަން ސައިންސީ ހެކިތަކާއެކު ކަށަވަރުވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. މި ހޯދުމާއެކު ދުރުގައިވާ އާލަމްތައް ހޯދުމުގެ ދިރާސާތަކަށް އާ ބާބެއް ވަނީ ހުޅުވިފައެވެ.
މި ހޯދުމުގެ ތަފްސީލުތައް ހާމަކޮށްފައިވަނީ މަޝްހޫރު ސައިންޓިފިކް މަޖައްލާއެއް ކަމަށްވާ “ނޭޗަރ” ގައެވެ. މި ހޯދުން ހޯދާފައިވަނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ދިރާސާކުރާ ޓީމަކުން ޗިލީގައި ހުންނަ ޔޫރަޕިއަން ސަަަދަން އޮބްޒަރވޭޓަރީގެ “ވެރީ ލާޖް ޓެލެސްކޯޕް” (ވީޓީއެލް) ބޭނުންކޮށްގެން ހެދި ދިރާސާތަކަށް ފަހުގައެވެ.
ބްރައުން ޑްވާފެއްގެ ވަށައިގެން އެނބުރޭ ބިޔަ ހަނދެއް
އަލަށް ފެނުނު މި ހަނދު އެނބުރެމުންދަނީ ދުނިޔެއާ ގާތްގަނޑަކަށް 71 އަލި އަހަރު ދުރުގައިވާ ސީޑީ-35 2772 ނިޒާމުގައި ހިމެނޭ “ބްރައުން ޑްވާފް” އެއްގެ ވަށައިގެންނެވެ. ސައިންސްވެރިން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި މި ހަނދުގެ ބޮޑުމިން މަދުވެގެން މުޝްތަރީ (ޖުޕިޓަރ) ގްރަހައާ އެއްވަރުވާނެއެވެ. މިއީ މިހާތަނަށް ފެނުނު އެންމެ ބިޔަ ހަނދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހަނދެކެވެ.
އާދައިގެ ގްރަހައަކާ ޚިލާފަށް، ބްރައުން ޑްވާފަކީ ގޭހުން ފުރިގެންވާ، ގްރަހައަކަށްވުރެ މާ ބިޔަ ނަމަވެސް، ނިއުކްލިއާ ފިއުޝަންގެ ޒަރީއާއިން ތަރިއަކަށް ވުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިނުވާ ޖިސްމެކެވެ. މި ނިޒާމުން ފެނުނު ބްރައުން ޑްވާފްގެ ބަރުދަން މުޝްތަރީ ގްރަހައަށްވުރެ 33 ގުނަ އިތުރު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
މި ހަނދު ހޯދި ގޮތް
މި ދިރާސާގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ކެވިން ހުސޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ބްރައުން ޑްވާފްތަކަކީ ގްރަހަކާއި ތަރިއަކާ ދެމެދުގެ ސިފަތަކެއް ލިބިފައިވާ ތަންތަން ކަމުން، ގްރަހާއި ހަނދު އުފެދޭ ގޮތް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށް މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ސަރަހައްދެކެވެ.
ދުރުގައިވާ މިފަދަ ގްރަހައާއި ހަނދުތައް، ކައިރީގައި ހުންނަ ތަރިތަކުގެ އަލިގަދަކަމުން ސީދާކޮށް ފެންނަން ނުހުންނާތީ، ސައިންސްވެރިން ބޭނުންކުރީ “ރޭޑިއަލް ވެލޯސިޓީ” އުސޫލެވެ. މިއީ އެއް ޖިސްމު އަނެއް ޖިސްމުގެ ވަށައިގެން އެނބުރުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ދަމާބާރުގެ (ގްރެވިޓީ) ސަބަބުން އެ ޖިސްމަށް އަންނަ ކުދިކުދި ގުޑުންތައް ދެނެގަންނަ އުސޫލެކެވެ.
ސައިންސްވެރިންނަށް ބްރައުން ޑްވާފްގެ ހަރަކާތްތަކުން މިފަދަ ކުޑަ ގުޑުމެއް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިއީ އެ ޖިސްމުގެ ވަށައިގެން ބިޔަ ހަނދެއް އެނބުރޭކަމުގެ ވަރުގަދަ ހެއްކެކެވެ. މި ހަނދަކީ ބިޔަ އެއްޗެއް ނަމަވެސް، ދުނިޔެއާ ހުރި ދުރުމިނުގެ ސަބަބުން މިހާރު ހުރި ޓެލެސްކޯޕްތަކުން މީގެ ސީދާ މަންޒަރެއް ފެނުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.
ފަލަކީ ތަކެތި ގިންތިކުރުމަށް ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުމެއް
މި ތާރީޚީ ހޯދުމާއެކު، ފަލަކީ ޖިސްމުތައް ގިންތިކުރާ ގޮތާ މެދު ސައިންސްވެރިންގެ މެދުގައި ވަނީ ބަހުސެއް އުފެދިފައެވެ. މި ނިޒާމުގައި ހިމެނޭ ތަކެތީގެ ސިފަތަކުގެ ސަބަބުން، ގްރަހައަކީ، ބްރައުން ޑްވާފަކީ ނުވަތަ ހަނދަކީ ކޮބައިކަން ވަކިކުރުމުގައި މިހާތަނަށް ގެންގުޅުނު މިންގަނޑުތަކަށް ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
މި ހޯދުމުގެ ސަބަބުން ކައުނުގައި ގުރަހަގެ ނިޒާމުތައް އުފެދި، ބަދަލުވަމުންދާ ގޮތް އިތުރަށް ދެނެގަތުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމަށް ސައިންސްވެރިން ބުނެއެވެ.
އިތުރު ހަނދުތައް ފެންނާނެ ކަމުގެ އުންމީދު
ކެވިން ހުސޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިފަދަ ނިޒާމުތަކަކީ އާންމުކޮށް ހުންނަ ތަންތަން ކަމެއް ނުވަތަ ވަރަށް ނާދިރު ތަންތަން ކަމެއް އަދި ކަށަވަރެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ޓީމުން މިހާރުވެސް ދަނީ އިތުރު އެކްޒޯމޫންތައް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.
ފަލަކީ މާހިރުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، 2029 ވަނަ އަހަރު އޮޕަރޭޝަނަށް އަންނާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ “އެކްސްޓްރީމްލީ ލާޖް ޓެލެސްކޯޕް” (އީއެލްޓީ)ގެ ސަބަބުން، ދުރުގައިވާ މިފަދަ ހަނދުތަކާއި ޖިސްމުތައް ހޯދުމުގެ ގާބިލުކަން އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެ، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި މިފަދަ އިތުރު ހޯދުންތައް ފެނިގެންދާނެއެވެ.
