ލިޔާނާ އިރުކޮޅަކު ހިމޭނުން އިނުމަށްފަހު، ހިތުގައި ފޮރުވައިގެން އުޅުނު ސުވާލު ކޮށްލިއެވެ.
“ބޮޑެތި މީހުން އެކަކު އަނެކަކު ދެކެ ލޯބިވުން ހުއްޓާލާނެތަ؟”
ޝިހާމް ހައިރާންވެފައި ބުންޏެވެ. “ދަރިފުޅު ތިހެން ތި އެހީ ކީއްވެ؟”
“މީހުން ބޭރުގައި ހިނިތުންވެފައި ތިބޭއިރު..” ލިޔާނާ ކުޑަކޮށް ފަސްޖެހުނެވެ. “ގޭތެރޭގައި ތިބޭއިރު ފެންނަނީ ވަރަށް ތަފާތުކޮށް.”
ޝިހާމް ވަރަށް ލޯތްބާއެކު ލިޔާނާގެ ކޮނޑުގައި ބައްދާލިއެވެ. “ލިޔާނާ، ކޮންމެ އާއިލާއަކަށްވެސް އުނދަގޫ ދުވަސްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ.”
“އަޅުގަނޑުމެންގެ އާއިލާއަށްވެސްތަ؟”
“އާނ. ޚާއްސަކޮށް އަޅުގަނޑުމެންގެ އާއިލާއަށްވެސް.”
ލިޔާނާ ބައްޕަގެ މޫނަށް ބަލާލިއެވެ.
“އެހެންވީމާ އެކަކުވެސް އެވާހަކަ ނުދައްކަނީ ކީއްވެ؟”
އެ ކުޑަކުއްޖާގެ މައުސޫމް ސުވާލުގައި އެކުލެވިގެންވަނީ ބޮޑެތި މީހުން މުޅި އުމުރުދުވަހު ދަސްކުރަން އުޅޭފަދަ ފުން ހިކުމަތެކެވެ. ޝިހާމް ވަގުތުން ޖަވާބެއް ނުދީ، ލިޔާނާގެ ބޮލުގައި ބޮސް ދިނެވެ.
“ސަބަބަކީ ބައެއް ފަހަރު ބޮޑެތި މީހުން އެހީއަށް ބޭނުންވާކަން ޤަބޫލުކުރަން ލަދުގަންނާތީ.”
ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ހެނދުނު، ލިޔާނާ ސްކޫލަށް ދިޔުމުން، ޝިހާމް ގޯތިތެރޭގައި ހުރި އަނބުގަސްދޮށުގައި ފަޒީނާއާއެކު އިށީނެވެ. ހުޅުވާފައިވާ ދޮރުން ވަންނަ ފިނި ވައިރޯޅިތަކާއެކު ކަނޑުގެ ތާޒާވަސް ދުވަމުންދިޔައެވެ. އިރުކޮޅެއް ވަންދެން ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ.
އެންމެ ފަހުން ޝިހާމް މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެމެން ވާހަކަދައްކަން އެބަޖެހޭ.”
ފަޒީނާ އިސްޖަހާލަމުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެންނަށް އެނގޭ.”
ޝިހާމް އިލްޒާމެއް ނާޅުވައެވެ. އަޑެއްވެސް ގަދައެއް ނުކުރެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާއަށް ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތައް ކިޔައިދިނެވެ. ލިޔާނާގެ ހިމޭންކަމާއި، ކަމެއް ނުބައިކޮށް ކުރެވިދާނެތީ އޭނާ ގަންނަ ބިރެވެ. އަށް އަހަރުގެ ކުއްޖަކަށް އުފުލޭވަރަށްވުރެ ބަރު ބުރައެއް އޭނާ އުފުލަމުންދާހެން ހީވާކަމަށް ބުންޏެވެ.
ޝިހާމްގެ ކޮންމެ ވާހަކައަކާއެކު، ފަޒީނާގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލަމުން ދިޔައެވެ. އޭނާގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޭބުމާއެކު، ތުރުތުރުއަޅާ އަތުން މޫނު ނިވާކޮށްލިއެވެ.
“އަހަރެން ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުބަލިވެފައި.” އޭނާ ގިސްލަމުން ބުންޏެވެ. “މާ ބޮޑަށް ކަންތައްތަކާ ހާސްވެފައި.”
“އަހަރެންނަށް އެނގޭ.”
“އަހަރެން އަމިއްލަ ނަފުސަށް ވިސްނައިދެމުން ދިޔައީ މާދަމާ ހުރިހާ ކަމެއް ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް.” ފަޒީނާ ރޮމުން ބުންޏެވެ. “ނަމަވެސް އެ މާދަމައެއް ނައި.”
ފަޒީނާ އޭނާގެ ހިތުގެ އުދާސްތައް ބޭރުކުރަމުން ދިޔައެވެ. ނުނިދޭ ރޭތަކާއި، މާލީ ދަތިތަކާއި، ޝިހާމް ރަށުން ބޭރުގައި މަސައްކަތްކުރާއިރު ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުން ބެލުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކެވެ. އަމިއްލަ ނަފުސަށްވެސް ސިއްރުކޮށްގެން އުޅުނު އެކަނިވެރިކަމާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަން ގޭތެރޭގައި ބޭރުކުރެވުނު ގޮތެވެ.
އެއްދުވަހަކު، ވަރަށް ދަތި ވަގުތެއްގައި، ލިޔާނާގެ އަތުން ބޯން ހުރި ތަށި ވެއްޓި މުޅިތަނަށް ފެތުރުމުން އޭނާއަށް ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށް ކަންތައް ކުރެވުނުކަމަށް އިޢުތިރާފުވިއެވެ. އޭނާގެ ދަރިފުޅު ބިރުގަންނަވަން ގަސްތުނުކުރި ނަމަވެސް، އެ ރުޅީގެ ސަބަބުން ބާރަށް ދަރިފުޅު ބުރަކަށީގައި ޖެހުނުކަމަށް އިޢުތިރާފުވިއެވެ. ލިޔާނާގެ ހިތުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެދުނުކަން އޭނާއަށް އިޙުސާސް ކުރެވުނެވެ.
“އަހަރެން ހީކުރީ ކުޑަކުދިން އެކަންތައް ހަނދާން ނައްތާލާނެ ކަމަށް.” ފަޒީނާ ރޮމުން ބުންޏެވެ.
“ނޫން.” ޝިހާމް ވަރަށް މަޑުމަޑުން ޖަވާބުދިނެވެ. “އަހަރެމެން އެކުދިންނާމެދު ކަންތައް ކުރާގޮތް އެކުދިން އަބަދުވެސް ހަނދާން ހުންނާނެ.”
އެ ބަސްތައް އެ ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ގުގުމަމުން ދިޔައެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް ކުރި މަލާމާތެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ހަޤީޤަތެވެ. އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން، އެ ދެމަފިރިން އެކުގައި ރަށު ސިއްޙީ މަރުކަޒަށް ލަފާ ހޯދަން ދިޔައެވެ. ނަރުސް ލިޔާނާ ބަލައި ޗެކްކުރުމަށްފަހު، ހަށިގަނޑަށް މާބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިފައި ނުވާކަމުގެ ޔަގީންކަން ދިނެވެ. ނަމަވެސް، ލިބިފައިވާ ތަދުތަކަށް އަރާމުކުރުމަށާއި، ބަރާބަރަށް ބަލަމުން ގެންދިއުމަށް އިރުޝާދު ދިނެވެ. އެއަށްވުރެ ބޮޑަށް، ކުދިންގެ ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާ އެއްވަރަށް އެކުދިންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްވެސް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭނެކަން އެ ނަރުސް އެ ދެމަފިރިންނަށް ހަނދާންކޮށްދީ, އަރާމުކުރުމަށާއި، ބަރާބަރަށް ބަލަމުން ގެންދިއުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އިރުޝާދު ދިނެވެ.
އަދި އެ އާއިލާއިން ރަށުގެ އިތުބާރު ހިފޭ، ހިކުމަތްތެރި ކައުންސަލަރއެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދިއެވެ. އެ ބޭފުޅާ އެމީހުންނަށް ކެތްތެރިކަމާއި، ރުޅި އިސްނުކުރުމާއި، އިސްލާމީ ރީތި އުސޫލުތަކުގެ މަތިން ދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ކިޔައިދެއްވިއެވެ.
މި ހާދިސާއަށްފަހު، އެތައް މަސްތަކެއް ވަންދެން އެ ގޭތެރޭގައި ރަސްކަން ކުރި ބިރުވެރި ހިމޭންކަން ބަދަލުވާން ފެށިއެވެ. އެއީ އެއްދުވަހުން ދެދުވަހުން އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ. ނަފުސާނީ ބަލިތަކުން ފަސޭހަވުމަކީ ވަގުތު ނަގާ ކަމެކެވެ. ބައެއް ރޭރޭ އަދިވެސް އުނދަގޫތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު މައާފަށް އެދެވެނީ ކަރުނައާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން ހިތްވަރު ދޫނުކޮށް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.
ކުރިން ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަ ކަމަށް ދައްކައިގެން އުޅުމުގެ ބަދަލުގައި، “އަހަރެން މިހުރީ ދަތި ހާލެއްގައި”، “މައާފް ކުރޭ”، “އަހަންނަށް އެހީތެރިކަން ބޭނުންވޭ” ފަދަ ބަސްތައް އެ ގޭތެރޭގައި އާންމުވިއެވެ.
މަސްތަކެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. ވިއްސާރަ މޫސުން ނިމި އުޑުމަތި ސާފުވިއެވެ. ލިޔާނާގެ ހިނިތުންވުން އަނބުރާ އައެވެ. އޭނާ އަލުން އަތިރިމަތީގައި ހުސްފައިގައި ދުވެ، ބޮލި ހޮވަން ފެށިއެވެ. ގޭގެ ދޮރާށި ކުރިންވެސް ކުރާ ފަދައިން ޒީނަތްތެރި ކުރަން ފެށިއެވެ.
އެއްދުވަހަކު ސްކޫލުން ލިޔުމުގެ މުބާރާތެއް ބޭއްވިއެވެ. މައުޟޫއަކީ “އާއިލާއެއް ވަރުގަދަވަނީ ކޮން ކަންތައްތަކެއް ފުރިހަމަވެގެން؟” މިއެވެ. ގިނަ ކުދިން ލިޔުނީ މަސްދަތުރު ދިއުމާއި، ޢީދު ކުޅިވަރުތަކާއި، އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ ވާހަކައެވެ. ނަމަވެސް ލިޔާނާ ގަޑިއެއްހާއިރު ވަންދެން ވިސްނަން އިނުމަށްފަހު ލިޔަން ފެށިއެވެ.
ލިޔާނާގެ މަޒުމޫނު ކިޔާފައި މުދައްރިސުންގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޭދުނެވެ. އޭނާ ލިޔެފައިވަނީ ފުރިހަމަ މައިންބަފައިންގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އޭނާ ލިޔުނެވެ.
“ވަރުގަދަ އާއިލާއަކީ ކުދިންނަށް ހަޤީޤަތް ހާމަކުރަން ބިރުނުގަންނަ އާއިލާއެވެ. އެއީ ބޮޑެތި މީހުން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކުރިން ކުދިންގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާ ތަނެވެ. މައާފް ކުރާށޭ ބުނުމަކީ ބަލިކަށިކަމެއް ނޫންކަން ދަންނަ ތަނެވެ. ސަބަބަކީ ލޯބި އެންމެ ބޮޑަށް އިތުރުވަނީ ތެދުވެރިވާން ބިރުނުގަންނަ އަމާން މާހައުލެއްގައެވެ.”
ލިޔާނާގެ މަޒުމޫނަށް އެއްވަނަ ލިބުނެވެ. ސްކޫލް އެސެމްބްލީގައި ޕްރިންސިޕަލް އެ މަޒުމޫނު ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ޝިހާމް ހުރީ އެންމެ ފަހަތުގައި އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް ބަލާށެވެ. މީގެ މަސްތަކެއް ކުރިން ބިރުން ހުރި އެ ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖާ މިއަދު އެހުރީ ވަރަށް ސާބިތުކަމާއެކުގައެވެ.
އެރޭ އަތިރިމަތީގައި އިރުއޮއްސޭ މަންޒަރު ބަލަން ތިއްބާ، ލިޔާނާ އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަތުގައި ހިފާލިއެވެ.
“ބައްޕާ، ހަނދާންވޭތަ މީހަކަށް ކުށެއް ކުރެވުނަސް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވާނެތޯ އަހަރެން އެހި ދުވަސް؟”
ޝިހާމް ބުންޏެވެ. “އާނ، ބައްޕަ ހަނދާން އެބަހުރި.”
ލިޔާނާ ހިނިތުންވުމަކާއެކު ބުންޏެވެ. “އަހަންނަށް މިހާރު އޭގެ ޖަވާބު އެނގިއްޖެ. ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވަނީ އެމީހުންގެ ކުށްތަކަށް އިޢުތިރާފްވެ، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އިއްޔެއަށްވުރެ ރަނގަޅު މީހަކަށް ވާން މަސައްކަތްކުރާ މީހުންދެކެ.”
ޝިހާމް ފަޒީނާއަށް ބަލާލިއެވެ. ފަޒީނާ ހުރީ އުފާވެފައި ކަރުނުން ފުރިގެންވާ ހިނިތުންވުމަކާއެކުގައެވެ. އެމީހުންގެ މުސްތަޤުބަލު ބިނާވެފައިވަނީ ކަންކަން ފޮރުވުމުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލުމާއި، އަޑުއެހުމާއި، ތެދުވެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ.
ކޮންމެ ބޮޑު މީހަކުވެސް ހަނދާން ބަހައްޓަންވީ ކަމަކީ، ކުދިން އެހީއަށް އެދި އަބަދު ހަޅޭކެއް ނުލަވާނެ ކަމެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެކުދިން އެހީއަށް އެދެނީ ހިމޭންކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ދެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހަދިޔާއަކީ ހުރިހާ ސުވާލެއްގެ ޖަވާބު އެނގުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުއްޖަކު ބިރެއް ނެތި ހަޤީޤަތް ބުނަން ކެރޭ ފަދަ އަމާން މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދިނުމެވެ.
(ނިމުނީ)
