އަމީނާ އެ ކޮތަޅުތައް ފުރަމުން ދިޔައީ އެންމެ ފަހުން އޭނާގެ ހިތުން ދޫކޮށްލަން ކެރުނު ތަކެތިންނެވެ. ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހެދުމެކެވެ. ބާވެފައިވާ ސްކޫލް ފޮތެކެވެ. ހަލާކުވެފައިވާ ކުޅޭ އެއްޗެކެވެ. ކުޑަކުޑަ ފައިވާން ކިބައެކެވެ. ކާ އެއްޗެހި އަޅާ ފޮށްޓެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކޮތަޅު އައްސާލުމުގެ ކުރިން އޭނާ ދިހަވަރަކަށް މިނެޓު އެ ކޮތަޅު ކައިރީގައި އިށީނދެގެން އިނދެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އޭނާގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޮހެލައެވެ. އަނެއްބައި ފަހަރު އޭނާއަށް ފެނުނު އެއްޗަކުން އޭނާއަށް ހެވޭތަންވެސް ފެނެއެވެ.
އެއްފަހަރަކު، އޭނާ ޕްލާސްޓިކް ބޮލުގައި އަޅައި ފުނައެއް ހިފަހައްޓައިގެން، ހިނިތުންވެފައި އެތައް އިރަކު ހުއްޓެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން އެތަނުގައި ހުރިކަންވެސް އޭނާ ހަނދާން ނެތް ކަހަލައެވެ. އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެކަމާ ސުވާލެއް ނުކުރަމެވެ. އަހަރެން މުހިންމު ފިލާވަޅެއް ދަސްކުރީމެވެ. ކޮންމެ ހިމޭންކަމަކީ ސުވާލު އުފައްދަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ އާދަޔާ ޚިލާފު އާދައަކީ ތަފްސީލު ބޭނުންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ބޭރުފުށުން ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމައަށް ހުރި ކަމަށް ފެންނަ ކޮންމެ މީހަކީ ހަޤީޤަތުގައި ހަމަޖެހިގެން އުޅޭ މީހެއް ނޫނެވެ.
މަސްތައް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އެއްދުވަހަކު ހަވީރު، ޖެހިގެން އޮތް މަގުގައި އުޅޭ ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު އަހަރެންގެ ކުރިމައްޗަށް ދުވެފައި އައެވެ. އެ ކުއްޖާ ލައިގެން ހުރީ ވަރަށް ރީތި ފިޔާތޮށި ކުލައިގެ ހެދުމެކެވެ. އަހަރެންނަށް ވަގުތުން އެ ހެދުން އެނގުނެވެ. އެއީ މަރިޔަމްގެ ހެދުމެވެ. އެ ކުއްޖާ އުފަލުން އެނބުރިލިއެވެ.
“ބަލާބަލަ!” އޭނާ ބުންޏެވެ.
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. “ވަރަށް ރީތި.”
“އަހަރެންގެ ބޮޑުދައިތަ އަމީނާ ދިނީ.” އޭނާ ބުންޏެވެ.
އަހަރެން އަމީނާގެ ގޭގެ ދޮރުމައްޗަށް ބަލާލީމެވެ. އޭނާ ގޭގެ ދޮރުމަތީގައި ބަލަން ހުއްޓެވެ. އޭނާގެ ލޯ ވަނީ ތެމިފައެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ހުރީ ހިނިތުންވެފައެވެ. އެ ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖާ ދުވެފައި ގެއަށް ދިޔައެވެ. އަމީނާ އަހަރެންނަށް ބަލާލިއެވެ.
“އެ ކުއްޖާ ފެނުނީމާ އަހަރެން މަރިޔަމް މަތިން ހަނދާންވޭ.” އަމީނާ ބުންޏެވެ.
“އެކަމުން ތަދުވޭތަ؟” އަހަރެން އެހީމެވެ.
އޭނާ ކުޑަކޮށް ވިސްނާލާފައި ބުންޏެވެ. “އާނ. އެކަމަކު ބައެއް ތަދުތަކަކީ ވަގުތާއެކު މަޑުވެގެންދާ އެއްޗެހި.”
އެރޭ އިރުއޮއްސެމުން ދިޔަ ވަގުތު އަހަރެމެން ބޭރުގައި ތިބީމެވެ. އަހަރެންނަށް އަމީނާ އެނގުނު ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އޭނާ މަރިޔަމްގެ ވާހަކަ ވަރަށް ހަމަޖެހިލައިގެން ދެއްކިއެވެ. އީދު ތަކްބީރު ކިޔަން ފެށުމުން އޭނާގެ ދަރިފުޅު ނަށާ ގޮތުގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާ މަސް ކާން އެހާ ގަޔާނުވި ނަމަވެސް، ރިހަގަނޑު މަތިން ވަރަށް ލޯބިވި ވާހަކައެވެ. އޭނާ ރީތި ބޮލި ހޮވި ގޮތުގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާ ނިދާއިރު މަންމަގެ އިނގިލީގައި ހިފަހައްޓައިގެން އޮންނަ ވާހަކައެވެ. އަދި އެއްފަހަރަކު އަވަށްޓެރި ގެއެއްގެ ބުޅަލަށް “ރައީސް” ކިޔަން އޭނާ ބާރުއެޅި ވާހަކައެވެ. އަހަރެމެންނަށް ހެވުނެވެ. އެއީ ހަމަ ހަޤީޤީ ހިނިގަނޑެކެވެ. އަވަށްޓެރިންގެ މެދުގައި އޮންނަ އާދައިގެ ހިނިތުންވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކަރުނައާއެކު އައި ހިނިގަނޑެކެވެ.
އަހަރެން ގެއަށް ދިއުމުގެ ކުރިން، އަމީނާ ބުނި ޖުމްލައެއް އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ހަނދާނެއް ނުނެތޭނެއެވެ. “އެނގޭތަ؟ މީހުންނަށް އެ ކޮތަޅުތައް ފެނުނީމާ އެމީހުން ހީކުރީ އަހަރެން އެއްޗެހި އުކާލަނީ ކަމަށް.” އޭނާ މަގާ ދިމާލަށް ބަލާލިއެވެ. “އެކަމަކު އަހަރެން އެކަމެއް ނޫން ކުރީ.”
“ކަލޭ ކުރީ ކީއް؟” އަހަރެން އެހީމެވެ.
އޭނާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އަހަރެން ދަސްކުރީ، އެމީހަކާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް ނުއުފުލާވެސް، އެމީހަކުދެކެ ލޯބިވެވިދާނެކަން.”
އޭގެ އެތައް އަހަރެއް ފަހުންވެސް އަހަރެން އެ ޖުމްލައާމެދު ވިސްނަމެވެ. އަދި އަހަރެމެންނަށް ނޭނގޭ ކަންކަމާމެދު ކިހާ ފަސޭހައިން ފާޑުކިޔޭކަން ހަނދާންވެއެވެ. އަންހެނަކު ފަސް ކަޅު ކޮތަޅު ދަމާފައި ގެންދާތަން ފެނުމުން އޭނާއަކީ އިސްރާފުކުރާ މީހެއްކަމަށް އަހަރެމެން ނިންމަމެވެ. ފެންޑާގައި އެކަނި އިށީނދެގެން އިންނަ ފިރިހެނަކު ފެނުމުން އޭނާއަކީ އެކުވެރިކަމެއް ނެތް މީހެއްކަމަށް ބަލަމެވެ. މީހުން އެއްވާ ތަންތަނަށް ނުދާ މީހަކީ ބޮޑާ މީހެއްކަމަށް ހީކުރަމެވެ. އަބަދު ހިނިތުންވެފައި ހުންނަ މީހަކީ އުފާވެރި މީހެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރަމެވެ. ވަރަށް ތަރުތީބުން ބަލަހައްޓާފައިވާ ގެއެއް ފެނުމުން، އެ ގޭގެ އެތެރޭގައި އުޅޭ މީހާގެ ދިރިއުޅުންވެސް އެހާ ތަރުތީބުވާނެކަމަށް އުންމީދުކުރަމެވެ.
އެކަމަކު އިންސާނުންނަކީ ގެއެއް ނޫނެވެ. ހިތް ހަލާކުވެފައިވާއިރުވެސް ތަޅުންގަނޑު އޮމާންކުރެވިދާނެއެވެ. މަޑުމަޑުން އަޑިއަށް ދާއިރުވެސް މާގަސްތަކަށް ފެން ދެވިދާނެއެވެ. ކޮނޑުމަތީގައި ބަރު ހަނދާންތަކެއް އުފުލަމުންވެސް އަވަށްޓެރިންނަށް ހިނިތުންވެވިދާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، އެއްވެސް އެހީއެއް ބޭނުން ނުވާކަމަށް ފެންނަ މީހަކީ، ހަޤީޤަތުގައި އޭނާގެ ކައިރީގައި މީހަކު އިށީނދެލައިގެން އިނދެ، “އެއްވެސް ކަމެއް ކިޔައިދޭން ނުޖެހޭނެ، އަހަރެން މިހުރީ ކަލެއާއެކު” އޭ ބުނެލާނެ ވަގުތަކަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ މީހާއެވެ.
އެ ދުވަހަށްފަހު، އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އަމީނާގެ ކޮތަޅުތަކުގެ އެތެރެއެއް ނުބަލަމެވެ. އޭގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޭނާ އެ ކޮތަޅުތައް މަގުމައްޗަށް ނެރޭތަން ފެނުމުން، އަހަރެން ގޮސް ހިމޭންކަމާއެކު އޭނާއަށް އެހީތެރިވަމެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަހަރެމެން ވާހަކަ ދައްކަމެވެ. އަނެއްބައި ފަހަރު ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ.
މަޑުމަޑުން ކޮތަޅުތަކުގެ އަދަދު މަދުވަމުން ދިޔައެވެ. ފަސް ކޮތަޅު ހަތަރު ކޮތަޅަށް ބަދަލުވިއެވެ. ހަތަރު ކޮތަޅު ތިނަކަށެވެ. ތިން ކޮތަޅު ދޭކަށެވެ. އަދި އެއްދުވަހަކު ހެނދުނު، އަހަރެން ފުރަތަމަ އެ ކަޅު ކޮތަޅު ހުޅުވިތާ ގާތްގަނޑަކަށް ދެ އަހަރު ފަހުން، އަމީނާ ގެއިން ނިކުތީ އެންމެ ކުޑަ ހުދު ކޮތަޅެއް ހިފައިގެންނެވެ.
އޭނާ ދޮރުމަތީގައި މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެއަށް ބަލާލިއެވެ. ދެން ހިނިތުންވެލިއެވެ. އަހަރެން އޭނާގެ ކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ.
“މިއަދު އެންމެ ކޮތަޅެއްތަ؟”
އޭނާ ބޯ ޖަހާލިއެވެ. “މިއީ އެންމެ ފަހު ކޮތަޅު.”
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލާލީމެވެ. “ޔަގީންތަ؟”
އޭނާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އާނ.”
އޭނާ އެ ކޮތަޅު އައްސާލިއެވެ. ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށް އޭނާ އެތަނުގައި ހުއްޓެވެ. ދެން އޭނާ މޫދާ ދިމާލަށް ބަލާލިއެވެ. “އަހަރެން ހީކުރަނީ މަރިޔަމް އެކަމާ ވަރަށް ގަޔާވާނެ ކަމަށް.”
“ކޮން ކަމަކާ؟”
“މޫދާ.” އަމީނާ ބުންޏެވެ.
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. އޭނާ ފުން ނޭވާއެއްލިއެވެ. “އޭނާ އަބަދުވެސް ބުނާނެ ކަނޑަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް އުކާލާ އެއްޗެއް ނޫނޭ. ކަނޑަކީ ތަކެތި އެހެން ތަނަކަށް ގެންގޮސްދޭ އެއްޗެކޭ.”
އަހަރެން އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ކުޑަ ކޮތަޅަށް ބަލާލީމެވެ. އަދި އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ހިމޭންކަމާއެކު ހިތާމަތައް އުފުލި އަންހެން މީހާއަށް ބަލާލީމެވެ. “ފަހަރެއްގައި ތިޔަ ކުރެވެނީވެސް ހަމަ އެކަން ކަމަށް ވެދާނެ.”
އޭނާ ބޯ ޖަހާލިއެވެ. “ފަހަރެއްގައި.”
އޭނާ އެ ކޮތަޅު މަގުމަތީގައި ބެހެއްޓިއެވެ. އެއަށްފަހު އެނބުރި ގެއާ ދިމާލަށް ހިނގައިގަތެވެ. ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ދެވުނުތަނާ އޭނާ މަޑުކޮށްލިއެވެ. އަދި އެނބުރި ބަލާލާފައި އަތް ހޫރުވާލިއެވެ. އެއީ ފާއިތުވި ހަ އަހަރު ދުވަހު ކޮންމެ ހެނދުނަކު އޭނާ ކުރާ ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިފަހަރު އެ އަތް ހޫރުވާލުން ތަފާތެވެ. މާ ލުއި ގޮތެއް ހުއްޓެވެ.
އޭނާ ގޭގެ ދޮރުން އެތެރެއަށް ވަދެގެން ދިޔަ މަންޒަރު ބަލަން ހުރިއިރު، އަހަރެންނަށް ވިސްނުނީ އެ ކަޅު ކޮތަޅުތަކަކީ ދުވަހަކުވެސް ކުންޏާ ގުޅުންހުރި އެއްޗެއް ނޫންކަމެވެ. އެއީ ހިތާމައާއި ހަނދާންތަކާ ގުޅިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ހަނދާންތައް ދޫކޮށްލުމަކީ އެމީހަކު މަތިން ހަނދާން ނައްތާލުން ނޫންކަން ދަސްކުރަމުން ދިޔަ މައެއްގެ ވާހަކައެވެ.
އަދި މިއީ އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގައިވެސް ގިނަ ފަހަރަށް ހަނދާން ނެތޭ ކަމެކެވެ. އިންސާނުން އުފުލަނީ ހަމައެކަނި ފެންނަން ހުންނަ ބަރުތަކެއް ނޫނެވެ. ބައެއް މީހުން އުފުލަނީ ހިތާމައިގެ ކޮތަޅުތަކެވެ. އަނެއްބައި މީހުން އެކަނިވެރިކަމެވެ. ބައެއް މީހުން ހިތްދަތި ހަނދާންތަކެވެ. ބައެއް މީހުންނަކީ ދުވަހަކުވެސް ބޭރު ނުކުރާ އަނިޔާގެ ހަނދާންތައް އުފުލާ މީހުންނެވެ. ބައެއް މީހުންނަކީ ރީތި އަންނައުނާއި ހިނިތުންވެފައިވާ ފޮޓޯތަކުގެ ފަހަތުގައި މާލީ ދަތިކަން ފޮރުވައިގެން އުޅޭ މީހުންނެވެ. އަދި ބައެއް މީހުންނަކީ، އެންމެ ފަހު ފަހަރަކަށް ނަމަވެސް ބައްދާލަން ބޭނުންވާ ލޯބިވާ މީހުންގެ ހަނދާންތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނެވެ. އަނެއްބައި މީހުންނަކީ ހުރިހާ ކަމެއް ރަނގަޅު ކަމަށް ދައްކައިގެން އުޅެއުޅެ ވަރުބަލިވެފައިވާ މީހުންނެވެ.
އެހެންކަމުން، އަވަށްޓެރިއެއްގެ އާދަޔާ ޚިލާފު އާދައަކަށް، ނުވަތަ އެކުވެރިއެއްގެ ހިމޭންކަމަށް، ނުވަތަ ގާތް މީހެއްގެ ދުރުމިނަށް ފާޑުކިޔުމުގެ ކުރިން، އަހަރެމެން ހަނދާންކުރަންވީ ކަމެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ކައިރިންލާފައި ދާއިރު، އެމީހަކު އުފުލަމުންދާ ބުރައަކީ ކޮބައިކަން އަހަރެމެންނަށް ނޭނގޭނެ ކަމެވެ. ބައެއް ފަހަރު އިންސާނުން އުފުލާ އެންމެ ބަރު ތަކެއްޗަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަ ތަކެއްޗެވެ.
އަދި ބައެއް ފަހަރު، އެ ބަރުދަން ލުއިކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންވަނީ ނަސޭހަތެއް ނޫނެވެ. ސުވާލުތަކެއްވެސް ނޫނެވެ. ދެބައޮޑުވުމެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި ފާޑުކިޔުމެއްވެސް ނޫނެވެ.
ބައެއް ފަހަރު ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި ދިއްކޮށްލާ އަތެކެވެ. ހިމޭންކަމާއެކު ބޯލާ ސައިތަށްޓެކެވެ. އަޑުއަހާނެ ކަންފަތެކެވެ. އަދި “ކަލޭ ތިޔަ ބުރަ އެކަނި އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެ” އޭ ބުނެލާނެ މީހެކެވެ.
(ނިމުނީ)
