އިންސާނާގެ ބުއްދިވެރިކަމަކީ ފޯނުގެ ސްކްރީނުން ފެންނަ އެޕަކުން މިނެކިރޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ލިޔުމެއްގެ ސަބަބުން
ދިވެހިންގެ މެދުގައި މީސްމީޑިއާގައި މަޖާ ބަހުސެއް އެބަހިނގައެވެ. އެއީ ކްލަބްހައުސް އާއި ޓިކްޓޮކާ ދެމެދު ކުރެވޭ ބަހުސެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން މާ “މޮޅު” ނުވަތަ “ފެންވަރު ރަނގަޅު” ޕްލެޓްފޯމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ކްލަބްހައުސްއަކީ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި، ޢިލްމީ މީހުންނާއި، ތަޖުރިބާކާރުންނާއި، މުހިންމު ވާހަކަތަކެއް ދައްކަން ބޭނުންވާ މީހުން އުޅޭ “ސީރިއަސް” ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރު ސިފަކުރެވެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ޓިކްޓޮކަކީ ނަށާ މީހުންނާއި، އިންފްލުއެންސަރުންނާއި، ހަމައެކަނި ވަގުތު ބޭކާރުކުރާ މީހުން އުޅޭ “ސަކަރާތްޖަހާ” ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް މީހުން ދެކެއެވެ.
ނަމަވެސް، އެޕެއްގެ ސަބަބުން އެކަކު އަނެކަކަށްވުރެ ބުއްދިވެރިވާކަމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން ފުންކޮށް ވިސްނާލަން ޖެހެއެވެ. މިކަމުގައި އޮތް އެންމެ މަޖާ ނުކުތާއަކީ، ހަތަރު ގަޑިއިރަކީ ހަމަ ހަތަރު ގަޑިއިރު ކަމެވެ.
ސިޔާސީ، އިޤުތިސާދީ ނުވަތަ އިޖުތިމާއީ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ކްލަބްހައުސްގައި ކުރެވޭ ބަހުސެއް އަޑުއެހުމުގައި ހަތަރު ގަޑިއިރު ހޭދަކުރިޔަސް، ނުވަތަ ޓިކްޓޮކްގެ ވީޑިއޯތައް ބެލުމުގައި އެ ވަގުތު ހޭދަކުރިޔަސް، އޮތީ ހަމަ އެއް ކަމެކެވެ. ފޯނު އޮތީ ތިބާގެ އަތުގައެވެ. ކަރަންޓާއި ޑޭޓާ އެ ދަނީ ހޭދަވަމުންނެވެ. ތިބާގެ ސަމާލުކަން އެ ވަނީ އެކަމަށް ހުސްވެފައެވެ. އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ތިބާގެ ހަޔާތުން އެ ވަގުތު އެ ދަނީ ފާއިތުވަމުންނެވެ.
ޕްލެޓްފޯމް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. އޭގައި ހުންނަ ކޮންޓެންޓް ތަފާތުވެދާނެއެވެ. ބޭނުންކުރާ މަޤުސަދު ވެސް ތަފާތުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ފޯނު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި އިންސާނާއަކަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ޑިޖިޓަލް ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. “ޑޭޓާ ރިޕޯޓަލް” އިން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހާ ހަމައަށް ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ 72.3 އިންސައްތަ މީހުން މީސްމީޑިއާ ބޭނުންކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޓިކްޓޮކަކީ ރާއްޖޭގައި މިހާރު ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ބޮޑު މަޤުބޫލުކަމެއް ހޯދާފައިވާ އެޕެކެވެ. އެގޮތުން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހު، އިޤުތިސާދީ ތަރައްޤީ އާއި ވިޔަފާރިއާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ވަނީ ޓިކްޓޮކް މެދުވެރިކޮށް ދިވެހި އުފެއްދުންތެރިންނަށް ފައިސާ ހޯދޭނެ މަގުތައް ފަހިކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އެ ކުންފުނީގެ މަންދޫބުންނާ މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ.
ވީމާ، އަސްލު ބަހުސަކަށް ވާންވީ “މޮޅީ ކޮން އެޕެއްތޯ” އެއް ނޫނެވެ. އަސްލު ސުވާލަކީ “އެތަންތަނުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތުގެ ބޭނުން އަހަރެމެން ހިފަނީ ކިހިނެއްތޯ؟” އެވެ.
މީހަކު ކްލަބްހައުސްގައި ތިން ގަޑިއިރު ވަންދެން ޢިލްމީ ވާހަކަދައްކާފައި، ގޭތެރޭގެ މީހުންނާ މުއާމަލާތްކުރާއިރު ނުހަނު ގޯސްކޮށް އުޅެފާނެއެވެ. އަދި އެހެން މީހަކު ޓިކްޓޮކްގައި ތިން ގަޑިއިރު ވަންދެން މަޖާ ވީޑިއޯ ހަދައި، ކެއްކުމުގެ ރެސިޕީތައް ހިއްސާކޮށް، ކުދި ވިޔަފާރިތައް އިސްތިހާރުކޮށް، ނުވަތަ މީހުން ހެއްވާލުމުގައި ވަގުތު ހޭދަކޮށްފައި، ހަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގައި ނުހަނު އަޚުލާޤު ރަނގަޅު އޯގާތެރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. މިއީ އަހަރެމެންނަށް ޤަބޫލުކުރަން އުނދަގޫވާ ހަޤީޤަތެކެވެ.
ބައެއް ފަހަރު، ތިމާގެ މީސްމީޑިއާގެ ދާއިރާއަކީ “ތަހުޒީބު” ނުވަތަ “ޢިލްމީ” ތަނެއް ކަމަށް ބުނެ އަޑުގަދަކުރާ މީހުންގެ ކިބައިން، އެއަށްވުރެ މާ ދަށު ދަރަޖައިގެ ސިފައެއް ފެނިގެންދެއެވެ. އެއީ ބޮޑާކަމެވެ.
ޢިލްމުވެރިއަކަށް ވުމަކީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ވަޒީފާގެ ދާއިރާގައި ކުރިއަރާފައިވުމަކީ ވެސް އައިބެއް ނޫނެވެ. މަޖާކުރުމަށްވުރެ ފުން މަޝްވަރާތަކަށް އިސްކަންދިނުމަކީ ވެސް ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް، މަޑުމޮޅިކަމެއް ނެތް ޢިލްމަކީ ބޮޑާކަމެކެވެ. އޯގާތެރިކަމެއް ނެތް މަޢުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި ދެއްކުންތެރިކަމެކެވެ. އަދި ވަޒީފާގެ މަގާމަކީ އިންސާނާގެ އަޚުލާޤު ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
މީހެއްގެ އަސްލު ސިފަ އެނގޭނީ މީސްމީޑިއާގެ ޕްރޮފައިލަކުން ނުވަތަ އޯޑިއޯ ރޫމަކުން ނޫނެވެ. އެއީ އެހެން މީހުންނަށް ނުފެންނަ ތަންތަނުގައި ކުރާ އަމަލުތަކުންނެވެ.
އެއްވެސް މީހަކު ނުބަލާ ހުންނަ ވަގުތު، މަންމައާ މުއާމަލާތް ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެހެން މީހުންނަށް ނުފެންނައިރު، ހަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާއާމެދު ކަންތައް ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ދަރިންނަށް ދޭ އަޅާލުމާއި ކެތްތެރިކަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ ތިބާއަށް އެއްވެސް ފައިދާއެއް ކޮށްދެވެން ނެތް މީހަކާމެދު އަމަލުކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ކަމެއް ގޯސްވުމުން މާފަށް އެދެން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟
ބީރައްޓެހިންގެ ކުރިމަތީގައި ބުއްދިވެރިއަކަށް ވެގެން ވާހަކަދެއްކުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ތިބާގެ ނުބައި މިޒާޖާއި، ބަލިކަށިކަމާއި، ކުށްތަކާއި ސިއްރުތައް ދަންނަ މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ހިތްތިރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ހުރުމަކީ މާ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.
އަހަރެމެން މިނެކިރޭނީ ބޭނުންކުރާ އެޕަކުން ނޫނެވެ. އެއީ “މަތީ ފަންތީގެ” އެޕެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، ސްކްރީނުން ބޭރުގައި އަހަރެމެންގެ އަމަލުތައް ހުރީ ސްކްރީންމަތީގައި ދައްކާ ވާހަކަތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ.
ޓިކްޓޮކް ބޭނުންކުރުމަކީ މީހާ ނުވިސްނޭ މީހަކަށް ވާންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ކްލަބްހައުސްގައި އުޅުމަކީ މީހާ ޢިލްމުވެރިއަކަށް ވާ ކަމެއް ވެސް ނޫނެވެ. މައިކް/ފޯނެއް އަތަށް ލިބުމަކީ މަޢުލޫމާތު މުއްސަނދިވުމެއް ނޫނެވެ. ފޮލޯވަރުން ގިނަވުމަކީ މުހިންމު މީހަކަށް ވުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ވަޒީފާގެ ލަގަބަކީ އޯގާތެރިކަން ދަސްކޮށްދޭ އެއްޗެއް ވެސް ނޫނެވެ.
ކޮންމެ ޕްލެޓްފޯމެއްގެ ވެސް އަސްލަކީ އެ ތަނެއް ބޭނުންކުރާ މީހުންނެވެ. ޓިކްޓޮކްގައި ވެސް ވިސްނުންތެރި މީހުން އެބައުޅެއެވެ. ކްލަބްހައުސްގައި ވެސް މޮޔަ ވާހަކަދައްކާ މީހުން އެބައުޅެއެވެ. ދެ ތަނުގައި ވެސް ދީލަތި މީހުންނާއި، އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު މީހުންނާއި، ޢިލްމުވެރިންނާއި، ހަމައެކަނި ވަގުތު ފާއިތުކުރަން ބޭނުންވާ މީހުން ވެސް އުޅެއެވެ.
ވީމާ، މީސްމީޑިއާގެ އެޕްތަކަކީ މީހުންގެ ފެންވަރު ވަޒަންކުރާ ވަސީލަތަކަށް ހެދުން ހުއްޓާލަމާ ހިނގާށެވެ.
ކްލަބްހައުސް ކަމުދޭ ހެއްޔެވެ؟ ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. ޓިކްޓޮކް ކަމުދޭ ހެއްޔެވެ؟ އެވެސް ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. އަޑުއަހާށެވެ. ދަސްކުރާށެވެ. ހީނލާށެވެ. އާ އުފެއްދުންތައް އުފައްދާށެވެ. ބަހުސްކުރާށެވެ. އަދި އުފާކުރާށެވެ.
ނަމަވެސް، ދޭތެރެއަކުން ފޯނު ބާއްވާފައި، މީސްމީޑިއާގައި ތިބާ ދައްކާ ރީތި ވާހަކަތަކާ އެއްގޮތަށް ހަޤީޤީ ދުނިޔޭގައި އަމަލުކުރަން ހަނދާންކުރާށެވެ. ސަބަބަކީ، ތިބާ ހަތަރު ގަޑިއިރު ހޭދަކުރީ ކޮން އެޕެއްގައިކަން އެއްވެސް މީހަކު ހަނދާން ނުބަހައްޓާނެތީއެވެ. އެކަމަކު، ތިބާގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެމީހުންނަށް ކުރެވުނު އިޙުސާސްތައް އަބަދުވެސް ހަނދާން ހުންނާނެއެވެ.
މީސްމީޑިއާގެ ކޮންމެ މާލަމެއްގައި ވީނަމަވެސް، ތިމާގެ އަތުގައި އޮތް ސަނަދަކަށްވުރެ، މަގާމަކަށްވުރެ ނުވަތަ އެކައުންޓުގައި އިންނަ “ބްލޫ ޓިކް” އަށްވުރެ މާ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް ވެއެވެ. އެއީ މަޑުމޮޅިކަމާއި، އެހެން މީހުންގެ އިޙުސާސްތައް ދެނެގަތުމާއި، އިންސާނިއްޔަތުކަމެވެ.
އަސްލު ފެންވަރަކީ އެއީއެވެ. އާދެ، ދައްކާލަން އެންމެ ރަނގަޅު “ސްޓޭޓަސް” އަކީ ވެސް އެއީއެވެ.
