“ކިހާވަރަކަށް؟ މިއީ ހާދަ އަގުބޮޑު އެއްޗެކޭ!”
މިއީ މީހަކު އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ، ނުވަތަ ރާއްޖެއިން ބޭރުން ގެނެސްފައިވާ، ނުވަތަ ފަރުމާކޮށް ވިއްކަން ބަހައްޓާފައިވާ އެއްޗެއްގެ އަގު ފެނުމުން ގިނަ ފަހަރަށް އަހަރެމެންގެ ދުލުން ބޭރުވާ އެންމެ ފުރަތަމަ ބަހެވެ. ނަމަވެސް، “މިއީ މާ އަގުބޮޑު އެއްޗެކޭ” ބުނުމުގެ ކުރިން، އަމިއްލަ ނަފުސާ ދަތި ސުވާލެއް ކޮށްލުން ބުއްދިވެރިއެވެ.
“މި މަސައްކަތް އަހަރެންނަށް އަމިއްލައަށް ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟”
މިސާލަކަށް ކޭކެއްގެ ވާހަކަ ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. ކޭކު އަޅަން ތިބާއަށް އެނގިދާނެއެވެ. ގޭގައި ސާމާނުވެސް ހުރެދާނެއެވެ. ވަގުތާއި، ރެސިޕީއާއި، ރީތިކޮށް ފަރުމާކުރުމުގެ ހުނަރުވެސް ހުރެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ތިބާ އިޚްތިޔާރު ކުރަނީ ކޭކެއް ގަންނާށެވެ. އެއީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
އެއީ ކޭކެއް ގަތުމުން ތިބާގެ ވަގުތާއި، މަސައްކަތާއި، ސާފުކުރުމާއި، ރޭވުމާއި، ބާޒާރުކުރުމާއި، ކޭކު އެޅުމާއި، އަދި އެކަން ކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތިވެދާނެ ދަތިތަކުން ސަލާމަތްވުމަށެވެ.
ތިބާ އެ ދައްކަނީ ހަމައެކަނި ފުށާއި، ބިހާއި، ހަކުރާއި، ބަޓަރުގެ އަގަކަށް ނޫނެވެ. ތިބާ އެ ދައްކަނީ އެހެން މީހެއްގެ ވަގުތާއި، ހުނަރާއި، މަސައްކަތާއި، ތަޖުރިބާއާއި، ކަރަންޓާއި، ސާމާނާއި، ޕެކޭޖިންގއާއި، އުފެއްދުންތެރިކަމާއި، އަދި ތިބާއަށް ލިބުނު ފަސޭހައިގެ އަގަށެވެ.
މިކަން އެހެން ހުރިހާ ކަމަކަށްވެސް އޮތީ ހަމަ މިފަދައިންނެވެ. މީހަކު ރާއްޖެއިން ބޭރުން ގަނޑުކޮށް މުދާ ގެނެސް، ޝިޕިންގްއަށް ފައިސާ ދައްކައި، ކަސްޓަމްސްގެ ކަންކަން ނިންމައި، މުދާ ލިބެންދެން މަޑުކޮށް، އެ މުދާ ރައްކާކޮށް، ފޮޓޯ ނަގައި، އިސްތިހާރުކޮށް، މެސެޖުތަކަށް ޖަވާބުދީ، ޑެލިވަރީ ހަމަޖައްސައި، އަދި މުދާ ނުވިކިދާނެ ކަމުގެ ބިރުވެސް އުފުލައެވެ.
ދެން މީހަކަށް އޭގެ އަގު ފެނުމުން ބުނެފާނެއެވެ.
“ޓެމޫ ނުވަތަ ޝީއިން އިން މި އެއްޗެހި ލިބޭ އަގު އަހަރެންނަށް އެނގޭ!”
އާނއެކެވެ. ތިބާއަށް އެނގިދާނެއެވެ. އަދި ތިބާ އަމިއްލައަށް އޯޑަރުކޮށް، އަމިއްލައަށް މަޑުކޮށް، ޝިޕިންގްއަށް ފައިސާ ދައްކައި، މުދާ އެތެރެކުރުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއް އަމިއްލައަށް ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ތިބާއަށް އޮތެވެ. ނަމަވެސް، ތިބާގެ ބަދަލުގައި އެ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކޮށްދިން މީހެއްގެ އަތުން މުދާ ގަންނަން ބޭނުންވާނަމަ، އޭގެ އަގުގައި އަސްލު މުދަލުގެ އަގަށްވުރެ އިތުރު ބައެއް ހިމެނުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުންނާއި ފަންނީ ގޮތުން ހަމަޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެއީ ދަހިވެތިކަމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ ފަސޭހައިގެ އަގު ހިމެނޭތީ ވާގޮތެކެވެ.
އެއްޗެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ އަގު އެ މީހެއްގެ ބަޖެޓަށްވުރެ ބޮޑު ކަމަށް ނިންމުމުގެ ފުރިހަމަ ޙައްޤު ކޮންމެ ކަސްޓަމަރަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. އެއްވެސް އެއްޗެއް ގަންނަން މީހަކަށް މަޖުބޫރެއް ނޫނެވެ. އަގު ކަމުނުދާނަމަ، ރީތި ގޮތުގައި “ނޫނެކޭ” ބުނެފައި ދާށެވެ. ނަމަވެސް،
“އަހަރެންގެ އަތުގައި އެވަރުގެ ތަނަވަސްކަމެއް ނެތް” ނުވަތަ “މިއީ އަހަރެންނަށް އެހާ އަގުހުރި އެއްޗެއް ނޫން” ކަމަށް ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި، “އެމީހުން އެ އުޅެނީ މީހުން އަތުން ފޭރެން” ކަމަށް ބުނުމަކީ އިންސާފެއް ނޫނެވެ.
އަދި މުދާ ވިއްކާ މީހާއާ މާ ބޮޑަށް އަގު ކުޑަކުރަން ޒުވާބުކޮށް، އެމީހުންގެ ވާހަކަ ދައްކައި، ދޮގު ވާހަކަ ފަތުރައި، ނުވަތަ ހަމައެކަނި އަގު ކަމުނުދިޔުމުގެ ސަބަބުން އެމީހެއްގެ އަގު ވައްޓާލަން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ކަމެކެވެ. އަހަރެމެން ދަސްކުރަންވީ އެއްޗެއް ގަންނަން ތަނަވަސްކަން ނެތުމާއި، މީހަކު ކުރާ މަސައްކަތަށް އުޖޫރަ ކަނޑައެޅުމުގެ ޙައްޤު އެމީހަކަށް ނެތް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމާ ދެމެދުގައިވާ ތަފާތެވެ.
މީހަކު ކަނޑައަޅާފައިވާ އަގު ތިބާގެ އަތްމައްޗަށް ނުފޯރާފާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އެމީހެއްގެ މަސައްކަތުގެ އަގު ނެތް ކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ.
އެހެން މީހަކު މަސައްކަތެއް ކުރާއިރު، އަހަރެމެން އެންމެންނަކީ ކުއްލިއަކަށް އެކަމުގެ މާހިރުންނަށް ވެގެންދާ ދިއުމަކީ މަޖާ ކަމެކެވެ. އަމިއްލައަށް އަވަން ހުޅުވާނުލާއިރުވެސް، މީހަކު އެޅި ކޭކަށް ފާޑުކިޔަމެވެ. އަމިއްލައަށް އޯޑަރު ނުކުރާއިރުވެސް، އިމްޕޯޓްކުރި މުދަލުގެ އަގާ ސުވާލު އުފައްދަމެވެ. މީހެއްގެ ޚިދުމަތަށް ފާޑުކިޔާއިރު، އޭގެ ފަހަތުގައި ހޭދަވި ގިނަގުނަ ވަގުތުތަކުގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތާލަމެވެ. އަހަރެމެން މަސައްކަތްކުރަން ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ، މަސައްކަތާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާ މިންވަރު މާ ގިނައެވެ.
ފަހަރުގައި މިއީ ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެވެ. މީހެއްގެ އަގަށް ފާޑުކިޔުމުގެ ކުރިން، އެމީހަކު ކުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ތިމާ އަމިއްލައަށް ކުރާ ކަމަށް ތަޞައްވުރު ކޮށްލާށެވެ. ބޭނުންވާ ތަކެތީގެ އަގާއި، ކަރަންޓާއި، ދަތުރުފަތުރާއި، ޕެކޭޖިންގއާއި، ހޭދަވާ ވަގުތާއި، އަދި ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކާއި ރޭނިދި ނަގާލައިގެން ކުރާ މަސައްކަތް ހިސާބުކޮށްލާށެވެ. ދެން، ތިމާގެ އަމިއްލަ ވަގުތުގެ އަގަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލުކޮށްލާށެވެ. އޭރުން އެ “އަގުބޮޑު” ކޭކު ފެންނަ ގޮތް ތަފާތުވެދާނެއެވެ.
މީގެ މާނައަކީ ކޮންމެ އަގަކަށް ލޯ މަރާލައިގެން އެއްބަސްވާންވީއެކޭ ނޫނެވެ. ވިޔަފާރިތަކުން ތެދުވެރިވާންޖެހެއެވެ، ކަސްޓަމަރުންނަށް މަޢުލޫމާތު އެނގެންޖެހެއެވެ. އަދި ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ހަމަ އަގު ލިބެންޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް އިންސާފުވެރިކަން އޮންނަންވާނީ ދެފަރާތަށެވެ. “ނޫނެކޭ” ބުނުމުގެ މިނިވަންކަން ކަސްޓަމަރަށް އޮންނަންވާ ފަދައިން، ކުރާ މަސައްކަތަށް ހަމަ އަގު ހޯދުމުގެ މިނިވަންކަން މަސައްކަތްތެރިޔާއަށްވެސް އޮންނަންޖެހެއެވެ.
އެއްޗެއްގެ އަގު ތިބާގެ ބަޖެޓަށްވުރެ ބޮޑުނަމަ، އެ ނުގަނެ ދޫކޮށްލާށެވެ. އަމިއްލައަށް އަގުހެޔޮކޮށް ހެދޭނަމަ، ހަދާށެވެ. އަމިއްލައަށް އޯޑަރު ކުރެވޭނަމަ، ކުރާށެވެ. އަމިއްލައަށް ކޭކު އެޅޭނަމަ، އަޅާށެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ފަންނީ ގޮތެއްގައި ކުރަން އުޅޭ މީހާގެ އަގު ވައްޓާނުލާށެވެ. އެއީ ކޮންމެ ކުދި ވިޔަފާރިއެއްގެ ފަހަތުގައިވެސް، ކޮންމެ ފެހުންތެރިއަކާއި، އާޓިސްޓަކާއި، އަދި ޚިދުމަތްދޭ މީހެއްގެ ފަހަތުގައިވެސް ވަނީ އެމީހެއްގެ ވަގުތާއި ހުނަރު ބޭނުންކޮށްގެން ދިރިއުޅުމެއް ބިނާކުރަން މަސައްކަތްކުރާ އިންސާނެކެވެ.
އަހަރެމެން ގިނައިން ބުނެ އުޅެނީ “ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް އެހީތެރިވާށޭ” މިހެންނެވެ. ފަހަރުގައި ޙަޤީޤީ އެހީތެރިކަން ފެށެނީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަމަކުންނެވެ. އެއީ އެއްޗެއް ނުގަނެވުނަސް، އެމީހަކު ކުރާ މަސައްކަތަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމެވެ.
ދެން ފަހަރަކުން “މިއީ ހާދަ އަގުބޮޑު އެއްޗެކޭ” މި ބަސް ދުލުގެ ކުރިއަށް އަންނަ ހިނދު، މަޑުކޮށްލާފައި ސުވާލުކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ.
“މިއީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އަގުބޮޑު އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ މިއީ އަހަރެން އަމިއްލައަށް ކުރަން ބޭނުންނުވާ ކަމަކަށް އެހެން މީހަކު އަގު ނަގަނީ ހެއްޔެވެ؟”
ބައެއް ފަހަރު އަހަރެމެން މި ދައްކާ ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ލިބޭ އެންމެ އަގުހުރި އެއްޗަކީ ކުރިމަތީގައި އޮތް މުދަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކަން އަމިއްލައަށް ކުރަން ހޭދަވާން އޮތް ވަގުތު ސަލާމަތްވުމެވެ. އަދި އެއީ އަހަރެމެން މިހާރު ދޭ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑު އިޙްތިރާމެއް ޙައްޤުވާ ކަމެކެވެ.
