ކައިވެނީގެ ބާޒާރުގައި، މުއްސަނދިކަމާއި، އާއިލީ ފަސްފަހަތާއި، އިޖުތިމާއީ ދަރަޖައަކީ ވަކި އަގުތަކެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރު ފެނިދާނެއެވެ.
ކައިވެނީގެ ވާހަކަތައް ދެކެވޭއިރު، މީހާގެ އަޚުލާޤާއި ގުޅޭގޮތުން ކުރެވޭ ސުވާލުތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، އޭނާގެ އާމްދަނީއާއި، މިލްކިއްޔާތުގައި ހުރި މުދަލާއި، އާއިލީ ގުޅުންތަކާއި، އިޖުތިމާއީ ހައިސިއްޔަތާ ބެހޭގޮތުން ކުރެވޭ ސުވާލުތައް އިސްވާ ފަހަރު އާދެއެވެ.
އޭނާއަށް ލިބެނީ ކިހާ އާމްދަނީއެއް ހެއްޔެވެ؟ އާއިލާގެ ބިމެއް އޮވޭ ހެއްޔެވެ؟ އުޅެނީ ކޮންތަނެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ އާއިލާގެ ތަނަވަސްކަން ހުރީ ކިހާވަރަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ނުފޫޒުގަދަ ބަޔަކާ ގުޅުން އޮވޭ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ދިވެހިންގެ މާހައުލުގައި، ބައެއް ފަހަރު ބުނަންވާވަރަށްވުރެ ގިނަ މާނަތައް އެކުލެވޭ ސިއްރު ސުވާލަކީ “މާލޭ މީހެއްތަ، ނޫނީ ރަށު މީހެއްތަ؟”
މިއީ ބޯދާ ވިސްނުމެއް ކަމަށް ހީވި ނަމަވެސް، މުއްސަނދިކަމާއި، އާއިލީ ނަސަބާއި، ނިސްބަތްވާ ރަށަށް ބަލައި މީހުން ވަޒަންކުރުމުގެ އާދަ އަދިވެސް މުޖުތަމައުގައި އެބައޮތެވެ. ނަމަވެސް، މުއްސަނދިކަމާއި އިޖުތިމާއީ ދަރަޖައަށް ބަދަލުނުކުރެވޭނެ ހަޤީޤަތެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ މިއަދު އޮތް ގޮތަށް މާދަމާ އޮތުމަކީ ޔަގީން ކަމެއް ނޫން ކަމެވެ.
ދިވެހި މުޖުތަމައުގެ މިންގަނޑުތައް
ރާއްޖޭގައި އަދިވެސް، މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ތަނަވަސް އާއިލާތަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނަށް އިސްކަންދީ، ރަށްރަށުގެ މީހުންނަށް ނުވަތަ ތަނަވަސްކަން ކުޑަ އާއިލާތަކަށް ދަށްކޮށް ބެލުމުގެ އާދައެއް އޮވެއެވެ.
ނަމަވެސް، މިއީ މިހާރު ބަދަލުކުރަންޖެހިފައިވާ ވިސްނުމެކެވެ. މާލެއަކީ ދިރިއުޅޭ ތަނެކެވެ. އެއީ މީހާގެ މިޒާޖެއް ނޫނެވެ. ރަށަކީ ވެސް ހަމައެކަނި އުފަންވި ތަނެވެ. އެއީ މީހާގެ އަގު ވަޒަންކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ. އަދި އާއިލީ ނަމަކީ މީހާގެ އަޚުލާޤު އަންގައިދޭ ސެޓުފިކެޓެއް ނޫނެވެ. މާލޭ މީހަކީ ވެސް ހިތްހެޔޮ، ޒިންމާދާރު، އަދި މަސައްކަތްތެރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ރަށު މީހަކީ ވެސް ހަމަ އެފަދަ މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ.
މިލްކިއްޔާތުން މުދާ ލިބި، އެ މުދާ ހެޔޮގޮތުގައި ބަލަހައްޓާ މީހުން އުޅެއެވެ. ހުރިހާ އެއްޗެއް ލިބި، އެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ނައްތާލާ މީހުން ވެސް އުޅެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، ސުމަކުން ފަށައިގެން، ބުރަ މަސައްކަތުން ފުދުންތެރި ދިރިއުޅުމެއް ބިނާކުރާ މީހުން ވެސް އުޅެއެވެ. މީހާގެ އަގު ބިނާވަނީ އޭނާ ދިރިއުޅޭ އެޑްރެހަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ އެ މީހާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށެވެ.
ކައިވެނީގައި ފައިސާއަކީ މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. މާލީ ޒިންމާދާރުކަމާއި، ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމަކާއި، އިސްރާފުކުޑަ ކުރުމާއި، ގޭތެރޭގެ ޚަރަދުތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޤާބިލުކަމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް މުއްސަނދިކަމަކީ ވަގުތީ ހާލަތެކެވެ. ވިޔަފާރިތައް ބަނގުރޫޓުވެއެވެ. ވަޒީފާތައް ބަދަލުވެއެވެ. އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުން ގެއްލުންވެއެވެ. ކުއްލި ޚަރަދުތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. މުއްސަނދިކަމަކީ އައިސް ދާ އެއްޗެކެވެ.
މިއަދު އެންމެން މުއްސަނދިކަމަށް ބަލާ މީހާ މާދަމާ މާލީ ދަތިކަމެއްގައި އުޅެންޖެހިދާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، މިއަދު އެއްވެސް މީހަކު އަޅާނުލާ މީހަކު، އަހަރުތަކެއްގެ ބުރަ މަސައްކަތުން އޭނާގެ ހާލަތު މުޅިން ބަދަލުކޮށްލަފާނެއެވެ.
ދިރިއުޅުމަކީ އިބުރަތްތެރި ފިލާވަޅުތަކުން ފުރިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން، މީހަކު މުއްސަނދިވީތީ އޭނާއާ ކައިވެނިކުރުމާއި، ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް ބިނާކުރުމުގެ ސިފަތައް ހުރި މީހަކާ ކައިވެނިކުރުމާ ދެމެދު ބޮޑު ތަފާތެއްވެއެވެ.
އެއްކަމަކީ އެ މީހެއްގެ އަތުގައި މިއަދު ހުރި އެއްޗަކަށް ބެލުމެވެ. އަނެއްކަމަކީ އެއީ ކޮންކަހަލަ މީހެއްކަމާއި، ދެމީހުން ގުޅިގެން ބިނާކުރެވޭނީ ކޮންކަހަލަ ދިރިއުޅުމެއްތޯ ބެލުމެވެ.
“އެކުގައި މުއްސަނދިވުން” މާނަކުރަނީ ހަމައެކަނި މިލިއަނަރުންނަށް ވުމަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ދެމީހުން ގުޅިގެން ފައިސާ ރައްކާކުރުމާއި، އެކަކު އަނެކަކުގެ ވަޒީފާ ނުވަތަ މަސައްކަތަށް އެހީތެރިވުމާއި، ވިޔަފާރިއެއް ފެށުމާއި، މާލީ ގޮތުން ދަތި ދުވަސްވަރު އެކުގައި ހިތްވަރުކޮށް، ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު މަޑުމަޑުން ރަނގަޅު ކުރުމެވެ.
ފަހުން އެނބުރި ބަލާލައި، “އަހަރެމެން ފެށީ ހުރިހާ އެއްޗެއް ލިބިގެންނެއް ނޫން، މިއީ އަހަރެމެން އަމިއްލައަށް ބިނާކުރި ދިރިއުޅުމެއް” ކަމަށް ބުނުމަކީ ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ.
ގެއަކީ ހަދިޔާއަކަށް ލިބުނު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ވިޔަފާރިއަކީ ތަރިކައިން ލިބުނު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ތަނަވަސް ދިރިއުޅުމަކީ ކޮންމެހެން ލިބޭނެ އެއްޗެއްކަން ޔަގީންވެފައި އޮތް ކަމެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެ ދިރިއުޅުން ބިނާކުރީ ދެމީހުން އެކުގައި، މަޑުމަޑުން، އުނިކަންތަކާއެކުވެސް ކުރި މަސައްކަތުންނެވެ.
އަލިބެލުމުގެ ގޮތުން، ދަތި ހާލުގައި އުޅުމަކީ މޮޅު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެގެން ނުވާނެއެވެ. ފަޤީރުވުމަކީ އޭނާއަކީ މަސައްކަތްތެރި ނުވަތަ އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހަކަށް ވުމެއް ނޫނެވެ. ހަމައެފަދައިން މުއްސަނދިވުމަކީ އޭނާއަކީ ބޮޑާ ނުވަތަ އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު މީހަކަށް ވުމެއް ވެސް ނޫނެވެ. ފައިސާއަކީ މީހާގެ އަހުލާގު ވަޒަންކުރާ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ.
މިއަށްވުރެ މުހިންމު ސުވާލުތަކަކީ އޭނާގެ ފަރާތުން ފައިދާއެއް ނުލިބޭނެ މީހުންނާ އޭނާ މުއާމަލާތު ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާއަކީ ޒިންމާދާރު މީހެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާގެ ބައިވެރިޔާއަށް އިޙުތިރާމް ކުރޭ ހެއްޔެވެ؟ މާޔޫސްވާ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި، ހަރުކަށި ނުވެ ކަންކަމާ ކުރިމަތިލާން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ ކުށެއް ކުރެވުމުން އެކަން ޤަބޫލުކުރަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ މުސްތަޤުބަލާމެދު ހަޤީޤީ ތަސައްވުރެއް އެބައޮތް ހެއްޔެވެ؟
އަދި އެންމެ މުހިންމު ސުވާލަކީ އޭނާގެ އަތުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް މާދަމާ ނެތިގެން ދިޔަޔަސް، ތިބާ ކައިވެނިކުރަން އެއްބަސްވި މީހާއަކީ ހަމަ އެ މީހާކަން ވަޒަންކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟
ސަބަބަކީ ވިދާހާ އެއްޗަކީ އަލިމަހެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ ހަމައެކަނި ބޭރުފުށުގެ އޮފުކަމެކެވެ.
އެޑްރެހާ ކައިވެނި ނުކުރާށެވެ!
މާލީ ރައްކާތެރިކަން ބޭނުންވުމަކީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މީހަކު ނިސްބަތްވާ ތަނަކީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށްވުރެ މުހިންމު އެއްޗަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އާއިލާގެ ބިމެއް އޮތުމަކީ މީހާގެ ޤަދަރު އުފުލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ބިމެއް ނެތުމަކީ މީހާގެ ޤަދަރު ކުޑަވާ ކަމެއް ވެސް ނޫނެވެ.
މާލޭގައި ދިރިއުޅުމަކީ މީހާ މާ ހިތްހެޔޮ، ބުއްދިވެރި ނުވަތަ އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހަކަށް ވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ރަށަކަށް އުފަންވުމަކީ ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް ބިނާކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ނެތް ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭނެ ސަބަބެއް ވެސް ނޫނެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ އެކުލެވިގެންވަނީ ގިނަ ރަށްތަކަކާއި، އާއިލާތަކަކާއި، ތަފާތު ފެށުންތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ފުރުސަތުތައް ތަރިކައިން ލިބެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް ޖެހެނީ އެ ފުރުސަތުތައް އަމިއްލައަށް ހޯދާށެވެ. މީގެން އެއްވެސް ކަމަކީ މީހާގެ އަޚުލާޤު ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، “މި އާއިލާގެ ހުރީ ކޮން މުދަލެއްތޯ؟” އެހުމުގެ ކުރިން، ބައެއް ފަހަރު އަހާލަންވީ ސުވާލަކީ “މިއީ ކޮންކަހަލަ ތަރުބިއްޔަތެއް ލިބިފައިވާ މީހެއްތޯ؟” އެވެ.
ސަބަބަކީ ކައިވެންޏަކީ ދެ މީހެއްގެ މުދަލުގެ މިލްކިއްޔާތު އެއްކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދެ އިންސާނުންގެ ދެމެދުގައި އުފެދޭ ގުޅުމެކެވެ. މުއްސަނދިކަން ނެތިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ދަރަޖަ ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ހާލަތު ކުއްލިއަކަށް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުއާމަލާތު ކުރާނެ ގޮތާއި، މަސައްކަތް ކުރާނެ ގޮތާއި، ހާލަތަށް ހޭނުމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙުތިރާމްކޮށް، ދިރިއުޅުން އަލުން ބިނާކުރަން ދަންނަ ދެމީހަކަށް، އާއިލީ ނަސަބަށްވުރެ މާ އަގުބޮޑު އެއްޗެއް ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ.
ބައެއް ފަހަރު ތިބާ ކައިވެނިކުރަނީ މުއްސަނދިކަމާއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ދެމީހުން އެކުގައި މުއްސަނދިވެއެވެ. އަދި އަހަރުތަކެއްގެ މަސައްކަތަށްފަހު، ދިރިއުޅުން ބިނާކުރެވުމުން، އެންމެ ބޮޑު މުއްސަނދިކަމަކީ ފައިސާ ނޫންކަން އިޙުސާސްވާނެއެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް އޮންނަ އިތުބާރާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، އެކުވެރިކަމާއި، ހާލަތު ބަދަލުވި ދަނޑިވަޅުގައި ވެސް ދޫކޮށްނުލާ ގާތުގައި ހުރި ބައިވެރިޔާއެވެ. އެއީ އެއްވެސް ބޭންކު ސްޓޭޓްމަންޓަކުން، އާއިލީ ނަމަކުން، ނުވަތަ ދިރިއުޅޭ ރަށަކުން ވަޒަން ނުކުރެވޭނެ ފަދަ މުއްސަނދިކަމެކެވެ.
