އޭނާ ކިޔުން ހުއްޓާލިއެވެ. ލޮލުން ކަރުނަ އައުމުން ފެންނަނީ ފުސްކޮށެވެ. ސަމީރު އެ ސިޓީ ލިޔެފައިވަނީ އޭނާ އެންމެ ފަހުން މަހަށްދިޔަ ދަތުރުގެ ކުރިންނެވެ. އޭނާ މީގެ ހަފުތާތަކެއް ކުރިން ޒުހުރާގެ ގާތަށް ގޮސްފައިވެއެވެ. އޭނާ ބުނެފައިވަނީ އޭނާގެ ޢާއިލާގެ މުސްތަޤުބަލާމެދު ކަންބޮޑުވާ ކަމަށެވެ. އޭނާގެ އަތުގައި އިންޝުއަރެންސެއް ނެތެވެ. ރައްކާކުރެވިފައިވާ ފައިސާއެއް ނެތެވެ.
ނަމަވެސް އޭނާގެ އަތުގައި އެހެން އެއްޗެއް އޮތެވެ. އޭނާގެ ކާފަގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ ކުޑަ ބިމެކެވެ. އެ ލިޔުންތަކުގައިވާ ގޮތުން، ސަމީރު ވަނީ ޤާނޫނީގޮތުން އެ ބިމުގެ އޭނާގެ ބައި ހައްވާ އާއި ދަރިންނަށް ލިބޭނެހެން ޓްރަސްޓަކަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. އެ ބިން ވިއްކައެއް ނުލައެވެ. އެއީ އަބަދުވެސް އޮތް އެއްޗެކެވެ.
ނަމަވެސް އިތުރު ކަންތައްތަކެއްވެސް ހުއްޓެވެ. ހައްވާ އަނެއް ސަފުހާ ކިޔާލިއެވެ. ސަމީރު ލިޔެފައިވަނީ އޭނާގެ ބޭބެ ތަކުރާރުކޮށް އެ ބިން ބަދަލުކޮށްދިނުމަށް އެދެމުންދާ ކަމަށެވެ. ސަމީރު އެކަމަށް އިންކާރުކުރިއެވެ. އޭނާ ޒުހުރާ ގާތު އެދުނީ އެ ލިޔުންތައް ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމަށެވެ. ދެން އޮތް ޖުމްލައިން ހައްވާގެ އަނގަމަތީގައި އަތް އެޅުނެވެ. “އަހަރެން ނެތް ދުވަހަކުން، އަހަރެންގެ ޢާއިލާއިން ހައްވާގެ އަތުގައި އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތްކަމަށް ބުނެފިނަމަ، އޭނާއަށް ޙަޤީޤަތް ކިޔައިދީ.”
ހައްވާ އިސްއުފުލާ ބަލާލިއެވެ. ޒުހުރާބެ އިނީ ރޯށެވެ. “އަހަރެން އޮތީ އެވާހަކަ ބުނަންވެފައި.”
“ކީއްވެ ނުބުނީ؟”
“ސަމީރު މަރުވުމަށްފަހު ކަލޭގެ ފަހަރި މިގެއަށް އައި. އޭނާ އަހަންނަށް ބިރުދެއްކި. އޭނާ ބުނީ އަހަރެން އެ ބިމުގެ ވާހަކަ ބުނެފިނަމަ، އެމީހުން ކަލެއަށް އަޅާލާނެ ކަމަށް. އަދި ކަލޭ މައްސަލަ އުފައްދާނެ ކަމަށާއި ޢާއިލާ ރޫޅޭނެ ކަމަށް ބުނި.”
“ދެން ހަނުހުރީ؟”
“އާނ، އަހަރެންވީ ފިނޑިއަކަށް.”
ހައްވާ އެ ލިޔުންތަކަށް އަލުން ބަލާލިއެވެ. ދެ އަހަރެވެ. ދެ އަހަރު ވަންދެން އޭނާ އުޅުނީ ހާލުގައެވެ. ދެ އަހަރު ވަންދެން އޭނާއާމެދު ކަންތައް ކުރީ ބުރައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދެ އަހަރު ވަންދެން އޭނާގެ ދަރިންނަށް ކޮންމެ ކެއުމަކީ އިޙުސާނެއް ކަމަށް ވިސްނައިދިނެވެ. ދެ އަހަރު ވަންދެން ބުރަކަށީގައި ރިއްސަންދެން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ދެ އަހަރު ވަންދެން މީހުން ބުނަމުންދިޔައީ “ކަލޭގެ އަތުގައި މިހާރު އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތޭ” އެވެ. ނަމަވެސް މި ހުރިހާ ދުވަހަކު އޭނާގެ ފިރިމީހާ ވަނީ އެމީހުންނަށް އެއްޗެއް ދޫކޮށްފައެވެ. މުއްސަނދިކަމެއް ނޫނެވެ. އާރާއި ބާރެއް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ރައްކާތެރިކަމެވެ. އަމިއްލަ ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ނިދާލެވޭނެ ތަނެކެވެ.
ހައްވާ ރޯން ފެށިއެވެ. ބާރަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު ހިތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި ތަދުތައް ބޭރުވުމުން އަންނަ ކަހަލަ ރުއިމެކެވެ. ޒުހުރާ އޭނާގެ އަތުގައި ހިފާލިއެވެ. “މާފުކުރޭ.” އޭނާ ބުންޏެވެ.
ދުނިޔެ އޭގެ ހަލުވިމިނުގައި ހިނގަމުން ދިޔައެވެ. އަބަދުވެސް ކަންހިނގާ އުސޫލުންނެވެ.
ހައްވާ، ރައިހާން ގޮވައިގެން ޒުހުރާގެ ގޭގެ ބޭރުގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ހުއްޓެވެ. ފާއިތުވި ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭނާއަށް އިޙުސާސްކުރެވުނީ، އޭނާ މިއަދު މި ހިނގަނީ ދާނެ ވަކި މަންޒިލެއް ނެތިގެން ނޫން ކަމެވެ. އޭނާ މިއަދު މި ހިނގަނީ އެނބުރި ދާނެ އަމިއްލަ ތަނެއް އޮތުމުންނެވެ.
ނަމަވެސް، މި ވާހަކަ ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމާ ހިސާބުން ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މާ ފަސޭހަ ނިމުމަކަށް ވާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ހަޤީޤީ ޒަޚަމަކީ ފައިސާ ނެތުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފަޤީރުކަމުގެ ސަބަބުން ހައްވާގެ ވަށައިގެން ތިބި މީހުން އޭނާއާމެދު ދެކެން ފެށި ގޮތެވެ. އޭނާއަކީ ހުވަފަތް އަންހެނަކަށް ވީތީ، އެއީ ނިކަމެއްޗެއް ކަމަށް އެމީހުން ޤަބޫލުކުރިއެވެ. އޭނާގެ ކުދިން ތިބުމުން، އެއީ ބުރައެއް ކަމަށް އެމީހުން ދެކުނެވެ. އާމްދަނީއެއް ނެތުމުން، އޭނާގެ އަމިއްލަ އިއްޒަތާއި ޤަދަރެއް ނެތް ކަމަށް ނިންމިއެވެ. ފިރިމީހާ ނިޔާވުމުން، އޭނާއަށް ޙައްޤުވާ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚުތިޔާރު ފިރިމީހާގެ އާއިލާއަށް އޮތްކަމަށް އެމީހުން ޤަބޫލުކުރިއެވެ.
ފަހަރުގައި ޒުހުރާ ސިއްރުކޮށްގެން އުޅުނު ހަޤީޤަތަކީ މިއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ލިޔެކިޔުންތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާނުންގެ ތަބީއަތާ ގުޅޭ ހަޤީޤަތެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ނިކަމެތިކޮށް ފެންނަ މީހަކީ އަގު ނެތް މީހެއް ނޫނެވެ. އެމީހާގެ ވަށައިގެން ތިބީ އެ އަގު ވަޒަންކުރަން ނޭނގޭ މީހުންނެވެ.
ހަފުތާތަކެއް ފަހުން، ޤާނޫނީ މަރުހަލާތައް ފެށި ބިން ސާފުވިއެވެ. ހައްވާ މާބޮޑު މުއްސަންޖަކަށް ނުވެއެވެ. އޭނާ ކުއްލިއަކަށް ބޮޑު ގެއެއް ނުގަނެއެވެ. އަދި ރަށް ދޫކޮށްފައިވެސް ނުދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޭނާއާއި ކުދިން އުޅުމަށް ކުޑަ ގެއެއް ކުއްޔަށް ހިފާ، ބިމުން ލިބުނު ބައެއް ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން ކާބޯތަކެތީގެ ކުޑަ ވިޔަފާރިއެއް ފެށިއެވެ. އޭނާ ގުޅަ، ބަޖިޔާ، ކީމިއާ، މަސްހުނި އަދި ގޭގައި ތައްޔާރުކުރާ ރިހާކުރުގެ އޯޑަރުތައް ނަގަން ފެށިއެވެ. ރައިހާން އަލުން ސުކޫލަށް ދާން ފެށިއެވެ. އަދި އެރޭގެ ކެއުން ލިބޭނެތޯ ސަފާ ކުރަމުން އައި ސުވާލުތައް ހުއްޓުނެވެ.
ކޮންމެ ހުކުރު ދުވަހަކު ހައްވާ ޒުހުރާއާ ބައްދަލުކުރަން ދެއެވެ. އެ މުސްކުޅި އަންހެންމީހާގެ ސިއްޙީ ހާލަތު ދިޔައީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ދަށްވަމުންނެވެ. އެއްދުވަހެއްގެ މެންދުރުފަހު، ފެންޑާގައި އެކުގައި ތިއްބާ ޒުހުރާ ހައްވާއަށް ބަލާލިއެވެ. “އަހަރެން އެންމެ ބޮޑަށް ދެރަވާ ކަމަކީ ކޮބައިކަން އެނގޭތަ؟”
“ކޮން ކަމެއް؟”
“ސަމީރުގެ ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމަކީ އާއިލާ ރައްކާތެރިކުރުން ކަމަށް އަހަރެން ހީކުރީ.” އޭނާ ކުޑަކޮށް މަޑުކޮށްލިއެވެ. “ހަނުހުރުމަކީވެސް ބައެއް ފަހަރު އަމާނާތަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުން ފަދަ ކަމެއްކަން އަހަންނަށް ކުރިން ނުވިސްނުނީ.”
ހައްވާ ކަނޑާ ދިމާއަށް ބަލާލިއެވެ. “އާނ، ތިޔައީ ތެދެއް.”
އެ މުސްކުޅި އަންހެންމީހާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އަހަރެން ގާތު ކަމަކަށް ވަޢުދުވޭ.”
“ކޮން ކަމަކަށް؟”
“އެއްދުވަހަކުން ބަނޑުހައިވެފައިވާ ކުދިން ގޮވައިގެން ދޮރެއްގެ ކުރިމަތީގައި ހުރި އަންހެނަކު ފެނިއްޖެނަމަ، އެމީހާގެ އަތުގައި ބަދަލުގައި ދޭނެ އެއްޗެއް އޮތްތޯ ފުރަތަމަ ނާހާތި.”
ހައްވާގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޭދުނެވެ. “އަހަރެން ވަޢުދުވަން.”
ޒުހުރާ ބޯޖަހާލިއެވެ. “އެހެންވެއްޖެނަމަ، އަހަންނަށް ކުރެވުނު ކުށަކީ މުޅިން ބޭކާރު ކަމަކަށް ނުވާނެ.”
އޭގެ ތިން މަސް ފަހުން އޭނާ ނިޔާވިއެވެ. ވަރަށް ހިމޭންކޮށެވެ. ފަތިސް ނަމާދުގެ ކުރިންނެވެ. ހައްވާ އޭނާގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުއްޓައެވެ.
ޖަނާޒާއަށްފަހު، ހައްވާ އެންމެ ފަހު ފަހަރަށް އެ މުސްކުޅި ގެއަށް ދިޔައެވެ. ފަހަތު ކޮޓަރި އޮތީ ހުސްކޮށެވެ. ބާ ގޮދަޑި އަދިވެސް އޮތެވެ. ފާރު ކައިރީގައި ހުރި ލަކުޑި ފޮށި ހުޅުވާލިއެވެ. އެއަކު ދެން އިތުރު ސިއްރެއް ނެތެވެ. ހުރީ ހަމައެކަނި ފޮޓޯތަކާއި ސިޓީތަކެވެ. އަދި އެންމެ ފަހު ސިޓީ އުރައެކެވެ. އޭގައި އޭނާގެ ނަން ލިޔެފައި އޮތެވެ. އެ ސިޓީގެ އެތެރޭގައި ޒުހުރާގެ ތުރުތުރުލާ އަތުލިޔުމުން އެންމެ ޖުމްލައެއް ލިޔެފައި އޮތެވެ. “ގެއެއް ގެއަކަށް ވަނީ، އަނެކާގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަމަކީ އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ތިމާގެ ޒިންމާއެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ ހިސާބުންނެވެ.”
ހައްވާ ބިމުގައި އިށީނދެ އިނދެ ވަރަށް ބޮޑަށް ރޮއެފިއެވެ. ދެން އެ ކަރުދާސްކޮޅު ރީތިކޮށް ފަށްޖަހާލުމަށްފަހު އަތްދަބަހަށްލިއެވެ.
އަހަރުތަކެއް ފަހުން، އޭނާގެ ދަރިފުޅު ސަފާ ބޮޑުވެ ކަންކަން ވިސްނޭވަރުވުމުން، މަންމަ ގާތު އެހިއެވެ. ކުރިން އެ ކަނު އަނދިރި ގޭގައި އެ މުސްކުޅި އަންހެންމީހާއާއެކު އުޅުނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟
ހައްވާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “ސަބަބަކީ ބައެއް ފަހަރު މާތް ﷲ ހުރިހާ ދޮރުތަކެއް ބަންދުކުރައްވަނީ، އެ ދޮރެއްގައި ޓަކިދޭން ތިބާގެ ކިބައިގައި ހިތްވަރު ނެތް ދޮރު ފިޔަވައި.”
ސަފާ އެކަމާމެދު ވިސްނާލިއެވެ. “އެއީ ނަސީބުވެރި ދޮރެއްތަ؟”
ހައްވާ ބޯހޫރާލިއެވެ. “ނޫން.” އޭނާ ކަނޑާ ދިމާއަށް ބަލާލިއެވެ. “އެއީ އިންސާނިއްޔަތުކަމުގެ ދޮރެއް.”
އަދި ފަހަރުގައި އެއީ ހައްވާގެ މުޅި އުމުރަށް ލިބުނު ފިލާވަޅެވެ. އަހަރެމެންނަށް ހީވަނީ މީހަކު ސަލާމަތްކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެއް ނުވަތަ މުއުޖިޒާތެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު އެއީ މާ ކުޑަ ކަމެކެވެ. ބަތް ތަށްޓެކެވެ. ބޭނުންނުކުރާ ކޮޓަރިއެއްގައި އޮތް ގޮދަޑިއެކެވެ. ފޯނު ކޯލެކެވެ. ގެއަށް ގެންގޮސްދޭ ލިފްޓެކެވެ. ވަޒީފާގެ ފުރުސަތެކެވެ. ކަނުލާ އަޑުއަހާލުމެވެ. ނުވަތަ ހުރިހާ އެއްޗެއް ގެއްލިފައިވާ މީހަކު އިތުރަށް ލަދުގަންނުވާނުލުމެވެ.
ސަބަބަކީ ފަޤީރުކަމަކީ ހަމައެކަނި ފައިސާ ނެތުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ފަޤީރުކަމަކީ އެހީއަކަށް އެދި ދާނެ ވަކި ދިމާލެއް ނެތުމެވެ. އަދި މީހަކު ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގައި ރޭކުރުމާއި، އުއްމީދާއެކު ހޭލުމާ ދެމެދު އޮތް ތަފާތަކީ ހަމައެކަނި މީހަކު އެމީހަކަށްޓަކައި ދޮރު ހުޅުވާލުމެވެ.
އެރޭ ނުވަގަޑި ބައިގައި ހައްވާ ޒުހުރާގެ ގެއަށް ދިޔައީ ހަމައެކަނި ހިޔާވަހިކަމަކަށް އެދިގެންނެވެ. ބަނޑުހައިވެފައި ތިބި ދެ ކުދިން ގޮވައިގެން އޭނާ އެ ހިނގަނީ އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ހަޤީޤަތާއި، އަމިއްލަ ނަފްސުގެ އަގާއި، އަދި އާއިލީ ގުޅުމުގެ މާނަ ހަނދާން ނެތިފައިވާ އާއިލާއަކާ ބެހޭ ހަޤީޤަތާ ދިމާއަށްކަމެއް އޭނާއަށް އޭރަކު ނޭނގެއެވެ. އަދި އެ ބާ ލަކުޑި ދޮރުގެ ފުރަގަހުގައި ވަނީ ހަމައެކަނި ސިއްރެއް ނޫންކަމެއްވެސް އޭނާއަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެތަނުގައި އޭނާގެ ދަރިންގެ މުސްތަޤުބަލުގެ ބައެއް ވިއެވެ.
އެއަށްވުރެ މުހިންމު ކަމަކީ، އޭނާގެ މުޅި އުމުރުގައި އެހެން މީހުންނަށް ދަސްކޮށްދޭނެ ފިލާވަޅެއް އެތަނުން ލިބުނެވެ. އެއީ މީހެއްގެ އަގު ވަޒަންކުރުމުގައި އެމީހެއްގެ ގޭގެ ބޮޑުމިނަކަށް، ބޭންކު އެކައުންޓުގައި ހުރި ފައިސާއަކަށް، އައި ރަށަކަށް، ނުވަތަ އެމީހާގެ ފަހަތުގައި ތިބި މީހުންގެ އަދަދަކަށް ނުބަލާށެވެ. ސަބަބަކީ އެންމެ ފޯނު ކޯލަކުންވެސް ދިރިއުޅުން ބަދަލުވެދާނެތީއެވެ. މުއްސަނދިން އެހެން މީހުންނަށް ބަރޯސާވާން ޖެހިދާނެއެވެ. ވަރުގަދަ މީހުން ނިކަމެތިވެދާނެއެވެ. ޤަދަރުވެރިންނަކީ ބާކީވެފައިވާ ބަޔަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަދި އެންމެން ބުރައެއްގެ ގޮތުގައި ދެކުނު މީހާއަކީ، ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން އަނެކާގެ އެންމެ އަނދިރި ވަގުތު އޭނާގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓަން ހުންނަ މީހާއަށް ވެދާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން، މީހަކު އޭނާގެ ދަރިން ގޮވައިގެން، ވަރުބަލިކަމާއި އޭނާގެ އިއްޒަތުގެ އެންމެ ފަހު ތަންކޮޅާއެކު ތިބާގެ ދޮރުގައި ޓަކިދޭ ހިނދު، މިއީ ހަނދާންކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެމީހާގެ މުޅި ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ތިބާގެ ކިބައިގައި ނެތިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މުޅި ދުނިޔެ އެމީހަކަށް ފުރަގަސްދީފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްގެން އެރޭ އެމީހާ ނިދަން ނުޖެހޭނެކަން ތިބާއަށް ކަށަވަރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
(ނިމުނީ)
