އުތުރު ކަނޑުގެ ގަދަ ފިނީގެ އެތައް ހާސް މީޓަރެއް މަތީގައި އުދުހެމުންދިޔަ ހެލިކޮޕްޓަރަކަށް ކުއްލިއަކަށް ކުރިމަތިވީ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާއެކެވެ. ކުއްލިއަކަށް އައި ގަދަ ތޫފާނެއްގެ ތެރޭގައި ހެލިކޮޕްޓަރުގެ ބާރު ކެނޑި، ނުކުޅެދޭ ހާލަތަކަށް ވެއްޓުނެވެ. ދެ ޕައިލެޓުން ކޮންޓްރޯލް ހޯދުމަށް ހިތްވަރާއެކު ހަނގުރާމަކުރަމުން ދިޔައިރު، ހެލިކޮޕްޓަރު ދިޔައީ މަޑުމަޑުން ގަދަ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑާ ދިމާއަށް ތިރިވަމުންނެވެ. އެ މީހުން ތިބީ އެއްގަމާ އެތައް މޭލެއް ދުރުގައި، ރާޑަރުގެ ދާއިރާއިން ބޭރުގައެވެ. އެ މީހުން ވީ ތަނެއް ކަނޑައެޅިގެން އެނގޭ އެކަކުވެސް ނެތެވެ.
އުތުރު ކަނޑަކީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި މުޅި ޔޫރަޕް ވަކިކޮށްދޭ، ފިނި އަދި ރާޅުތައް އިންތިހާއަށް ބޮޑު ނުރައްކާތެރި ކަނޑެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ސަރަހައްދުގެ އަޑީގައިވާ ތެލުގެ މުއްސަނދިކަމުގެ ސަބަބުން، އެތައް ހާސް މަސައްކަތްތެރިންނެއް އެ ތޫފާންތަކާ ކުރިމަތިލާން މަޖުބޫރުވެއެވެ. ސްކޮޓްލެންޑުގެ އެބަޑީންއަކީ ވިލާތުގެ ތެލުގެ ވެރިރަށެވެ. އެ ތެޔޮ ނަގާ ޕްލެޓްފޯމްތަކަށް މީހުން އުފުލުމަށް ބޭނުންކުރާ އެންމެ އިތުބާރު ހުރި އުޅަނދަކީ ކެތްތެރި، ބާރުގަދަ “ސުޕަރ ޕޫމާ” ހެލިކޮޕްޓަރުތަކެވެ.
19 ޖެނުއަރީ 1995 ވީ ދުވަހު، ކޮމާންޑަރ ސެޑް ރޮބަޓްސް އަދި ފަސްޓް އޮފިސަރ ލަޔޮނަލް ސޯލް ދަތުރަށް ތައްޔާރުވަމުން ދިޔައީ “ސުޕަރ ޕޫމާ 56 ޗާލީ” ގައެވެ. އެ މީހުންނާއެކު މެރަތަން އޮއިލް ކުންފުނީގެ 16 މުވައްޒަފުން ތިއްބެވެ. އެ އެންމެންނަކީ ވެސް ކަނޑުއަޑީގެ ކުއްލި ހާލަތްތަކުން ސަލާމަތްވާނެ ގޮތުގެ ހަރުދަނާ ތަމްރީނު ފުރިހަމަކޮށް، ރައްކާތެރިކަމުގެ ސޫޓުތައް އަޅައިގެން ތިބި ބައެކެވެ.
ދަތުރުގެ މެދެއްހާ ހިސާބުން، ހެލިކޮޕްޓަރު ވަނީ ރާޑަރުގެ ދިގު ރާސްތާއިން ނިވާވާ “ބްލެކް ހޯލް” ސަރަހައްދަށެވެ. މޫސުން ކުއްލިއަކަށް ގޯސްވެ، ނުރައްކާތެރި ބިޔަ “ކިއުމިއުލޯނިމްބަސް” ނުވަތަ ބޯ ވިއްސާރަ ވިލާތަކުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން ޖެހުނެވެ. ގަދަ ވާރެޔާއި ގަނޑުފެން ވެހެން ފެށިއެވެ. ކުއްލިއަކަށް ގަދަފަދަ އަޑުފައްގަނޑަކާއެކު ވިދުވަރެއްގެ އަލިކަން ފެނިގެންދިޔައެވެ. އެއީ ބާރުގަދަ ހޮނުއެޅުމެކެވެ. މުޅި ހެލިކޮޕްޓަރު ތެޅިގަނެ، ގަދަޔަށް ވައިބްރޭޓްވާން ފެށިއެވެ.
“މޭޑޭ! މޭޑޭ! 56 ޗާލީ، ލައިޓްނިންގ ސްޓްރައިކެއް، ވަރަށް ބޮޑަށް ވައިބްރޭޓްވަނީ!” ޕައިލެޓް ސޯލް ގޮވާލިއެވެ.
ހެލިކޮޕްޓަރު 1200 ފޫޓަށް ތިރިކޮށް، ކައިރީގައިވާ ބްރޭ އަލްފާ ޕްލެޓްފޯމަށް ދެވޭތޯ ބެލި ވަގުތު، ބާރުގަދަ އަޑަކާއެކު ފަހަތު ބުރަފަތި (ޓެއިލް ރޮޓޯ) ބިނދިގެން ދިޔައެވެ. ހެލިކޮޕްޓަރު ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓި އެނބުރެން ފެށުމުން، ޕައިލެޓުން ވަގުތުން އިންޖީނު ނިއްވާލައި، އުދުހުމުގެ ބަދަލުގައި ވައިގެ ތެރެއިން ވައިކުޑައެއް ފަދައިން ކަނޑަށް ޖައްސަން މަޖުބޫރުވިއެވެ. އެ ނުރައްކާތެރި ދަނޑިވަޅުގައި ކަނޑުގެ ބިޔަ ރާޅުތަކުގެ ތެރެއަށް ހެލިކޮޕްޓަރު ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޖެއްސިއެވެ.
ހެލިކޮޕްޓަރު އަޑިއަށް ދިއުމުގެ ކުރިން، 18 މީހުން ލައިފްރާފްޓަށް އެރިއެވެ. އެއީ 14 މީހުންގެ ޖާގައިގެ ކަނދުފައްޗަކަށް ވުމުން، ފެން އަރައި ބަރުވަމުން ދިޔައެވެ. އިތުރު ބިރުވެރިކަމަކަށްވީ، ހެލިކޮޕްޓަރުން ވަކިވި ދޮރުފަތެއް އައިސް ރާފްޓުގައި ޖެހި، ރާފްޓުގެ ފޫދިއުމުންނެވެ. އަދި ހެލިކޮޕްޓަރާ އެކު އަޑިއަށް ނުދިއުމަށްޓަކައި، ގުޅާފައިވާ ވާގަނޑު ކަނޑާލަން ޖެހުނެވެ. ތޫފާނުގެ ތެރޭގައި އެ މީހުން އޮޔާ ދިޔައީ ގަނޑުފެން ފަދަ ފިނީގެ ތެރޭގައެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް، ކައިރީގައި އޮތް އެހެން ހެލިކޮޕްޓަރެއް ކަމަށްވާ “56 ބްރާވޯ” ގެ ޕައިލެޓް ބްރަޔަން ބެކްހައުސް ކުރި ހިތްވަރުން އެ މީހުން ތިބި ހިސާބު ހޯދައި، “ގްރެމްޕިއަން ފްރީޑަމް” ނަމަކަށް ކިޔާ ސަލާމަތްކުރާ ބޯޓަށް މައުލޫމާތު ދިނެވެ. އެންމެ ފަހުން، އެ ބޮޑު ނުރައްކަލުން ކަނދުފަތީގަ ތިބި 18 މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރެވުނެވެ. މިއީ މުއުޖިޒާތެއް ފަދަ ސަލާމަތްވުމެކެވެ.
ނަމަވެސް، ހާދިސާ ހިނގިތާ ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ޕައިލެޓުންގެ ބަޔާނާމެދު ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތްތަކުން ޝައްކު އުފެއްދިއެވެ. ހޮނުއެޅުމުގެ ސަބަބުން މިފަދަ ބާރުގަދަ ހެލިކޮޕްޓަރެއް ވެއްޓިދާނެ ކަމަކަށް އެކަކުވެސް ގަބޫލެއް ނުކުރިއެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެއާ އެކްސިޑެންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަން ބްރާންޗް (އޭއޭއައިބީ) އިން ‘ސްޓެޑިވް’ ކިޔާ ބޯޓެއްގެ އެހީގައި ކަނޑުގެ އަޑިން ހެލިކޮޕްޓަރުގެ ބައިތައް ހޯދަން ފެށިއެވެ.
އިސް ތަހުގީގުވެރިޔާ އެޑް ޓްރިމްބަލް އާއި އޭނާގެ ޓީމުން ރެޔާއި ދުވަލު ކުރި ބުރަ މަސައްކަތުން، ކަނޑުގެ އަޑީގައި އޮތް ފަހަތު ބުރަފަތި (ޓެއިލް ރޮޓޯ) ފެނުނެވެ. އަދި އޭގެ ކެމެރާ މަންޒަރުތަކުން ސާފުކޮށް ފެނުނީ ހޮނުއެޅުމުގެ ސަބަބުން ބުރަފަތީގައި އަނދާފައިވާ ނިޝާންތަކެވެ. ޕައިލެޓުންގެ ވާހަކައަކީ ތެދެއްކަން ސާބިތުވިއެވެ. އެކަމަކު އުފެދުނު ބޮޑު ސުވާލަކީ: އާންމުކޮށް ހޮނުއެޅުމުން ރައްކާތެރިވާ ގޮތަށް ހަދާފައިވާ މި އުޅަނދަށް މިފަދަ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މިކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ހޮނުއެޅުމުގެ ހާދިސާތައް ދިރާސާކުރާ މާހިރުންގެ ޓީމަކާއެކު ތަހުލީލުތައް ފެށުނެވެ.
——
‘ސްޓަޑައިވް’ ކިޔާ ޚާއްޞަ ސަބްމެރިން ބޯޓެއްގެ އެހީގައި، ނޯތު ސީގެ އަޑިން 56 ޗާލީގެ ބައިތައް ހޯދުމުގެ އޮޕަރޭޝަން ފެށުނެވެ. ތަހުގީގުގެ އިސް އޮފިސަރު އެޑް ޓްރިމްބަލްގެ މިންނެތް މަސައްކަތުން، ކަނޑުގެ އަޑިން ގެއްލިފައިވާ ފަހަތު ބުރަފަތީގެ ބައިތައް ހޯދިއެވެ. ބުރަފަތިން ފެނުނު އަނދާފައިވާ ނިޝާންތަކުން ޕައިލެޓުންގެ ވާހަކަ ތެދުކަން ސާބިތުވިއެވެ. އެއީ ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް ވަރުގަދަ ހޮނުއެޅުމެކެވެ.
މި ހޯދުމާއެކު، މުޅި ދުނިޔޭގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރަށް ސިހުން ގެނުވި ސުވާލު އުފެދުނެވެ: ހޮނުން ރައްކާތެރިވާން ހަދާފައިވާ ޒަމާނީ ހެލިކޮޕްޓަރެއް، ހޮނުއެޅުމުގެ ސަބަބުން މިހާ ފަސޭހައިން ހަލާކުވާން މެދުވެރިވި ފޮރުވިފައިވާ އަސްލު ނުރައްކަލަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ތަޙުޤީޤު ޓީމުގެ އިތުރުން ސުޕަރ ޕޫމާ އުފައްދާ ކުންފުނީގެ މަންދޫބުން ވެސް ލެބޯޓްރީގައި ހާޒިރުވެ ތިއްބެވެ. ތަޙުޤީޤުކުރާ ހާޑްވިކް، ހަލާކުވި ރޮޓޯ ބްލޭޑަށް ލިބުނު ފަދަ ގެއްލުމެއް ލިބޭތޯ އެތައް ފަހަރަކު މަސްނޫޢީ ގޮތުން ވިދުވަރުގެ ހަމަލާތައް ފޮނުވަމުން ދިޔައެވެ. އެފަދަ ގެއްލުމެއް ތަކުރާރުކުރެވުނީ އާދަޔާޚިލާފު ބާރުގަދަ، އެއްވެސް މީހަކު ހެލިކޮޕްޓަރަކަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ލަފާނުކުރާ ވަރުގެ ބޮޑު ޝޮކެއް ދީގެންނެވެ. މިއީ ނޯތު ސީގެ ވައިގެ ސަރަޙައްދުގައި ހިނގާނެ ކަމަށް އެއްވެސް އިރެއްގައި ބެލެވުނު ކަމެއް ނޫނެވެ.
“ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ކުދިކުދި ހާދިސާތައް ހިނގާފައި އެބަހުރި. ކުދި ވިދުވަރުތަކުގެ ސަބަބުން ކުދިކުދި ގެއްލުންތައް ލިބުނު. އެކަމަކު އެ ދުވަހު ދިމާވި ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަމެއް އަހަރެމެން ދުވަހަކުވެސް އުންމީދެއް ނުކުރަން،” ތަޖުރިބާކާރަކު ހާމަކުރިއެވެ.
އެ ވަގުތުކޮޅުގައި އުފެދުނު ކަރަންޓަކީ މުޅި އެމެރިކާގައި އެއްފަހަރާ ބޭނުންކުރާ ހުރިހާ ކަރަންޓަށް ވުރެ ވެސް ގިނަ، ގާތްގަނޑަކަށް 30 ބިލިއަން ވޮޓްސްގެ ހަކަތައެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ތިން މިލިއަނެއްހާ ދަތުރުވެރިން ތެޔޮ ނަގާ ޕްލެޓްފޯމްތަކަށް ޝައްކެއްނެތި ދަތުރުކުރާ ނޯތު ސީގެ މަތިން މިފަދަ ބިޔަ ވިދުވަރެއް ޖަހައިފާނެ ކަމަކަށް އެކަކުވެސް ނުވިސްނައެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން ދުއްވާ ހެލިކޮޕްޓަރުތަކަކީ އެންމެ މަތީ ފެންވަރުގެ ސެޓްފިކެޓް ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކެކެވެ. އެއީ އެޓްލާންޓިކް ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރާ ބޮޑެތި މަތިންދާބޯޓުތަކާ އެއް މިންގަނޑެކެވެ. އެހެންކަމުން، އާދައިގެ ވިދުވަރަކުން ހެލިކޮޕްޓަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ކަމަކަށް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދުވަހު ދިމާވި ވިދުވަރަކީ އާދައިގެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
މިލަރ ބަޔާންކުރި ގޮތުގައި، ވިދުވަރެއް ޖެހުމުން ބޮޑު ހަކަތައިގެ ރާޅެއް (ޕަލްސް) އުފެދެއެވެ. ޔޫރަޕްގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުންނަ ޓްރާންސްމިޓަރުތަކާއި ރިސީވަރުތަކުން މި ހަކަތަ ދެނެގަނެ، އެ މަޢުލޫމާތުތައް ލަންޑަންގެ މެޓް އޮފީހަށް ފޮނުވައެވެ. އެ ދުވަހުގެ ރެކޯޑުތައް ބެލިއިރު ވަރަށް ޢަޖާއިބު ކަމެއް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ވިލާގަނޑުގެ ތެރޭގައި ވައިގެ އޮއިވަރާއެކު ކުދި ގަނޑުފެން ކްރިސްޓަލްތައް މައްޗަށް ދަތުރުކޮށް، މާ ފިނި ހިސާބުގައި އެހެން ކްރިސްޓަލްތަކާ އެކުވެ ގަނޑުފެން (ހެއިލް) އުފެދެއެވެ. އެ އެއްޗެހި ބަރުވެގެން އަޑިއަށް ވެއްޓޭއިރު، މައްޗަށް އަރާ ފެން ކްރިސްޓަލްތަކުގައި ޖެހި، އުނގުޅުމުގެ ސަބަބުން ކަރަންޓް ޗާޖު އުފެދެއެވެ.
އެ ދުވަހު އެ ވިލާގަނޑުގައި އެފަދަ ނުރައްކަލެއް އޮތް ކަމުގެ މާބޮޑު އިޝާރާތެއް ނެތެވެ. ޕައިލެޓުންނަށް ހީވީ ވަރަށް އާދައިގެ ކުޑަ ވިލާގަނޑެއްގެ ތެރެއިން ދެވެނީ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކުއްލިއަކަށް މަޑު ގަނޑުފެން ފުށްތަކެއް ވައިގެ ތެރޭގައި އެނބުރެން ފެށިއެވެ. ޕައިލެޓް ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާގެ މުޅި ޙަޔާތުގައިވެސް އެހާ ގިނަ ގަނޑުފެން ފުށްތައް ދެކެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އެ ވިލާގަނޑުގައި ވިދުވަރު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ބޮޑު ހަކަތައެއް ހުރި ކަމެވެ. ނަމަވެސް އެކަން އެނގުނުއިރު ވަގުތު ފާއިތުވެއްޖެއެވެ.
ހެލިކޮޕްޓަރު ވިލާގަނޑަށް ވަނުމުން، އޭގެ ބާރަށް އެނބުރޭ ބްލޭޑްތަކުގެ ތޫނު ކޮޅުތަކުން މި ކްރިސްޓަލްތައް ކަފަމުން ދިޔުމުން އިތުރު ކަރަންޓު އުފެދި، އެންމެ ފަހުން ލޯ ތަރަތަރަޖަހައިގެންދާ ވަރުގެ ބިޔަ ވިދުވަރެއްގެ ސިފައިގައި ބޭރުވީއެވެ. ރެކޯޑުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެ ދުވަހު ނޯތު ސީ ސަރަޙައްދުގައި ޖެހި ހަމައެކަނި ވިދުވަރަކީ އެއީއެވެ. އެއީ ޚުދު ހެލިކޮޕްޓަރުގެ ސަބަބުން އުފެދުނު ވިދުވަރެކެވެ. ނަމަވެސް، ހުރިހާ ގެއްލުމެއް ލިބުނީ ހަމައެކަނި ފަހަތު ބްލޭޑް (ޓެއިލް ރޮޓޯ) އަށެވެ.
ދެން އެޑް ޓްރިމްބަލް މުހިންމު ހޯދުމެއް ހޯދިއެވެ. ސިވިލް އޭވިއޭޝަނުން މި ހެލިކޮޕްޓަރަށް ހުއްދަ ދިންއިރު، ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް އޮތީ ދޫކޮށްލެވިފައެވެ. ކުރިން ވިދުވަރުގެ މިންގަނޑުތައް ހަދާފައިވަނީ ފައިބަރގްލާސް ބްލޭޑްތަކަށެވެ. ނަމަވެސް 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ކާބަން ފައިބަރ ފަދަ ލުއި، ވަރުގަދަ މެޓީރިއަލްތައް ބޭނުންކުރަން ފެށިއެވެ. އަދި ކުރީގެ މިންގަނޑުތައް މި އައު ބްލޭޑްތަކަށް ވެސް ހިނގާނެ ކަމަށް ނިންމިއެވެ. މި އުސޫލަށް ކިޔަނީ “ރީޑް އެކްރޮސް” އެވެ. މިއީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ނިންމުމެކެވެ. ހަޤީޤަތުގައި ’56 ޗާލީ’ ވެއްޓެން ދިމާވީ މި ބްލޭޑްތަކުގެ ޑިޒައިނުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ކާބަން ފައިބަރުން ހަދާފައިވާ މި ބްލޭޑްތަކުގެ ކައިރިފަށް ހިމާޔަތްކުރުމަށް މެޓަލް ފަށަލައެއް ތަތްކޮށްފައި ހުރެއެވެ. މައްސަލަ ފެށުނީ އެހިސާބުންނެވެ. ކާބަނަކީ ކަރަންޓު ދަތުރުކުރާ އެއްޗަކަށް ވިޔަސް، އެލްމިނިއަމްއަށް ވުރެ އެތައް ގުނައެއް ދަށެވެ. އެހެންކަމުން އެތައް ހާސް ގުނައެއްގެ ހޫނު އުފެދެއެވެ. ކަރަންޓު އައިސް މި މެޓަލް ފަށަލައިގައި ޖެހުމުން، ބޮޑު ސްޕާކެއް އުފެދި، އެންމެ ފަހުން އެ މެޓަލް ފަށަލައިން ބައެއް ގޮވައިގެން ބުރައިގެން ދިޔައީއެވެ. ބުރައިގެން ދިޔައީ އެންމެ 100 ގްރާމްގެ އެތިކޮޅެކެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ސަބަބުން ފަހަތު ބްލޭޑްގެ ބެލެންސް ގެއްލުނެވެ. ވިދުވަރު ޖެހުމާއެކު ހެލިކޮޕްޓަރު ތަޅުވައިގަތީ އެހެންވެގެންނެވެ.
ތިން މިނެޓް ފަހުން ލަޔޮނަލް ސޯލް ކޮންޓްރޯލްތައް ޓެސްޓުކޮށްލުމާއެކު، ބެލެންސް ގެއްލިފައިވާ ބްލޭޑްތަކުގެ ސަބަބުން ޓެއިލް ރޮޓޯއަށް ބާރުބޮޑުވެ، އެ ހަރުކޮށްފައި ހުރި ބޯލްޓްތައް ބިންދައިގެން ދިޔައެވެ. ބާރު އަޑުފައްގަނޑަކާއެކު ފަހަތު ބްލޭޑް ވަކިވެގެން ދިޔައެވެ!
“އެއީ ކާރެއްގެ ފުރޮޅު ފަޅައިގެން ދިއުން ފަދަ ކަމެއް، އެކަމަކު އެއަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ނުރައްކާ. އެ ވަގުތު ދެމީހުންނަށްވެސް އެނގުނު ޓެއިލް ރޮޓޯ ގެއްލިއްޖެކަން. އެފަދަ ވަގުތެއްގައި ރަނގަޅު ފިޔަވަޅު ނާޅައިފިނަމަ ދިރިހުރުމުގެ ފުރުޞަތަކީ މަދު ސިކުންތުކޮޅެއް،” ޕައިލެޓް ހަނދާން އާކުރިއެވެ.
ޕައިލެޓުން ހެލިކޮޕްޓަރު ވައި ހުރި ދިމާއަށް އަނބުރާލިއެވެ. ކަނޑު އޮތީ ވަރަށް ގަދަކޮށެވެ. މޫދާ 100 ފޫޓު މަތީގައި އޮއްވައި، ހެލިކޮޕްޓަރު ތިރިވާ ދުވެލި މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެވަގުތު އައި ބޮޑު ރާޅެއްގެ އެހީގައި، ހެލިކޮޕްޓަރު ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުމަތީގައި ޖެއްސިއެވެ. އެއީ ނަސީބާއި ހުނަރުގެ އެހީގައި ކުރެވުނު ފުރިހަމަ ލޭންޑިންއެކެވެ. ކަންކަން ގޯސްވި ނަމަވެސް، މިއަށްވުރެ ބޮޑު މުސީބާތަކަށް ނުވީ ހައިޑްރޮލިކް ދެ ހޮޅި ކެނޑިގެން ނުދިޔުމުންނެވެ. އެ ދެ ހޮޅިން ގިއަރބޮކްސްއާއި ބައިތައް އެލިފައި ހިފަހައްޓައިދިނެވެ. އެ ބައި މުޅިން ވަކިވެގެން ވެއްޓުނު ނަމަ، ހެލިކޮޕްޓަރުގެ ކުރީކޮޅު އަޑިއަށް ބަރުވެގެން ގޮސް، އޭގައި ތިބި 18 މީހުންގެ ފުރާނަ ގެއްލުނީހެވެ.
މި ހާދިސާގެ ތަޙުޤީޤުން އެނގުނީ، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާއަށް ކުރިމަތިވެދާނެ މާ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. ތަޙުޤީޤު ޓީމު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ’56 ޗާލީ’ އަށް ކުރިމަތިވީ އެ އުޅަނދު ކެތްކުރުމަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ މިންވަރަށް ވުރެ އެތައް ގުނައެއް ބާރުގަދަ ވިދުވަރުގެ ހަމަލާއެކެވެ. އަދި މި ހަމަލާގެ ސަބަބުން ކާބަން-ފައިބަރ ބްލޭޑްތަކުގެ ނާޒުކުކަން ހާމަވެގެން ދިޔައެވެ. ކާބަން-ފައިބަރާއި މެޓަލް ފަށަލަ ގުޅޭ ހިސާބުގައި އުފެދުނު ގަދަ ހޫނަކީ، އެހެން އުޅަނދުތަކުގައި ވެސް ކާބަން-ފައިބަރާއެކު އެހެން މާއްދާތައް އެކުލެވޭނަމަ ހިނގައިދާނެ ކަމެކެވެ.
މިހާރު އެލްމިނިއަމްގެ ބަދަލުގައި ކާބަން-ފައިބަރ ބޭނުންކުރާ މިންވަރު އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު މަތިންދާބޯޓު، އޭ380 (A380) އެއަރބަސްގެ ވެސް 20 އިންސައްތައަށް ވުރެ ބޮޑުބައި ހަދާފައިވަނީ މި މާއްދާއިންނެވެ. މިފަދަ ބޯޓުތަކަށް އެހާ ބާރުގަދަ ވިދުވަރެއް ޖަހައިފިނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ތަޙުޤީޤު ޓީމުގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެވެ. ނަމަވެސް، މި ހޯދުންތަކަށް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސިވިލް އޭވިއޭޝަން އޮތޯރިޓީން ފުރަތަމަ ދިނީ ފިނި އިޖާބައެކެވެ. އަދި ހެލިކޮޕްޓަރުތަކުގެ ސަލާމަތީ މިންގަނޑުތައް މަތިކުރުމަށް އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނޭޅިއެވެ.
“އަހަރެން ދެކޭގޮތުގައި އެމީހުންގެ އިޖާބައަކީ ވަރަށް ދަށު ދަރަޖައެއް. ހެކިތައް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެމީހުންގެ ފަރާތުން ފެނުނީ ވަރަށް ބޮޑު ފަސްޖެހުމެއް،” މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ތަޙުޤީޤުކުރާ ފަރާތަކުން ފާހަގަކުރިއެވެ.
ތަޙުޤީޤު ޓީމުގެ ވާހަކަތަކަކީ ތެދެއްނަމަ، މިއީ ވައިގެ ދަތުރުވެރިންނަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ބިރެކެވެ. މަތިންދާބޯޓުތަކަށް ކެތްކުރެވޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރާ މިންވަރަށް ވުރެ މާ ބާރުގަދަ ވިދުވަރުތައް އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އަދި އައު މެޓީރިއަލްތަކުން ހަދާފައިވާ އުޅަނދުތަކަށް މި ނުރައްކާ އިތުރެވެ.
ނަމަވެސް ސުޕަރ ޕޫމާ އިން ވަނީ މި ހާދިސާއިން ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކޮށްފައެވެ. ރޮޓޯ ބްލޭޑްތަކުގެ ޑިޒައިން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުގަދަކޮށްފައެވެ. މެޓަލް ފަށަލަތައް މިހާރު ހަރުކޮށްފައިވަނީ ވަރުގަދަ ބޯލްޓްތަކުންނެވެ. އަދި ވިއްސާރަ ވިލާތަކާ ދުރަށް ދަތުރުކުރުމަށް ޕައިލެޓުންނަށް ވަނީ އަންގާފައެވެ.
“އަހަރެމެން ސަލާމަތްވި ދުވަހު އަހަރެމެންނަށް ލިބުނީ ވަރަށް ބޮޑު ނަސީބެއް. އެހެން ނޫންނަމަ އެކަން ނިމިގެންދާނީ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ގޮތަކަށް. ނަސީބަކުން އަހަރެމެން ސަލާމަތްވެގެން ގެއަށް ދެވުނު. އެ ދުވަހު ހިތަށްއެރި ދެން މިފަދަ ކަމެއް އަހަންނަކަށް ދިމައެއް ނުވާނޭ. މިހާރުވެސް ފިނިމޫސުމުގައި ހެލިކޮޕްޓަރަކަށް އަރާއިރު، ވައިގަދަވެ ތަޅުވައިގަންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެ ހަނދާންތައް އާވޭ. އެކަމަކު އަހަރެމެންނަށް އޮތީ ދެ ގޮތުން ކުރެ އެއްގޮތް ޚިޔާރުކުރުން؛ މަސައްކަތް ހުއްޓާލުން ނުވަތަ ކުރިއަށް ދިއުން. 25 އަހަރު ފަހުންވެސް އަހަރެން މިހުރީ މި މަސައްކަތުގައި، ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރަން.” އެ ދުވަހު ދަތުރުކުރި ފަސިންޖަރަކު ބުންޏެވެ.
’56 ޗާލީ’ ވެއްޓުނު ހާދިސާއަކީ ގައިން ހީބިހިނަގާ ފަދަ، ކުޑަ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބޮޑު ހިތާމައަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔަ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާއެކެވެ. 1995 ވަނަ އަހަރުގެ ފިނިމޫސުމުގައި ކޮމާންޑަރ ސެޑް ރޮބަޓްސް އަދި ފްލައިޓް އޮފިސަރ ލަޔޮނަލް ސޯލް ދެއްކި ހިތްވަރާއި ހުނަރުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން 16 ފަސިންޖަރުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްވިއެވެ. އެ ދެ ޕައިލެޓުން ކަނޑުމައްޗަށް ކުއްލި ޙާލަތުގައި ހެލިކޮޕްޓަރު ޖެއްސުމުގައި ދެއްކި ހިތްވަރަށް ‘ދަ ގިލްޑް އޮފް އެއަރ ޕައިލެޓްސް އެންޑް އެއަރ ނެވިގޭޓަރސް’ ގެ ފަރާތުން ޝަރަފުވެރި އެވޯޑެއް ދިނެވެ.
“އެ ހާދިސާއަށްފަހު އެކި ޖަމްޢިއްޔާތަކުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ގިނަ އެވޯޑުތަކެއް ލިބުނު. ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ވުރެ އަޅުގަނޑަށް އަގުބޮޑުވި އެއްޗަކީ، އަޅުގަނޑުގެ ފަސިންޖަރެއްގެ އަންހެން ދަރިފުޅު ދިން ކުޑަ ކާޑުކޮޅެއް،” ކެޕްޓަން ރޮބަޓްސް ހާމަކުރިއެވެ.
އެ ކާޑުގައި ލިޔެފައިވެއެވެ:
“ލޯބިވާ ކެޕްޓަން ރޮބަޓްސް، އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވީތީ ޝުކުރު އަދާކުރާނެ ވަރެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. ހެލިކޮޕްޓަރު ވެއްޓެމުން ދިޔައިރު ހަމަހިމޭންކަންމަތީ ހުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑު ހިތްވަރެއް ބޭނުންވިއެވެ. ކެޕްޓަން ހެލިކޮޕްޓަރު ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެއްވިނަމަ، މިއަދު އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ ދުނިޔެއަކު ނުހުންނާނެއެވެ. ވަރަށް، ވަރަށް، ވަރަށް ބޮޑަށް ޝުކުރިއްޔާއެވެ.”
