މާތްވެގެންވާ މައްކާގެ ބިމުގައި ހައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަން އަދާކުރުމަށްފަހު، އެނބުރި ޤައުމަށް ދިއުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދިޔަ 247 ހައްޖުވެރިންނާއެކު، ކެނެޑާގެ ނޭޝަންއެއަރ އިން އޮޕަރޭޓްކުރާ ނައިޖީރިއާ އެއަރވޭސް ފްލައިޓް 2120 (ޑީސީ-8 މަރުކާގެ ބޯޓު) ޖިއްދާގެ ކިންގް ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓުގައި ދަތުރަށް ތައްޔާރުވަމުން ދިޔައެވެ. ބޭރުގެ ފިނިހޫނުމިން 30 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އަށް އަރާފައިވާއިރު، ބޯޓު ރަންވޭއާ ދިމާލަށް 5 ކިލޯމީޓަރުގެ ދުރު ރާސްތާއެއް ޓެކްސީ ކުރަން ޖެހުނެވެ.
“ގުޑް މޯނިންގ، ނައިޖީރިއަން 2120. ކްލިއަރޑް ފޯރ ޓޭކްއޮފް، 34 ލެފްޓް،” އެއަރ ޓްރެފިކް ކޮންޓްރޯލުން ހުއްދަ ދިނެވެ. ކެޕްޓަން ވިލިއަމް އެލަން އާއި ފަސްޓް އޮފިސަރ ކެންޓް ޑޭވިޑްޖް ބޯޓުގެ އިންޖީނުތަކަށް ބާރުދީ ރަންވޭ މަތިން ބޯޓު ދުއްވައިލިއެވެ.
ބޯޓުގެ ސްޕީޑް ގަދަވަމުން ދަނިކޮށް، ކުއްލިއަކަށް ބާރު އަޑެއް އިވުނެވެ.
“އެއީ ކޮން އަޑެއް؟” ފްލައިޓް އިންޖިނިއަރު ވިކްޓަރ ފެހްރ އަހާލިއެވެ. ނަމަވެސް، ކޮކްޕިޓްގެ އިންސްޓްރުމެންޓްތަކުން އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނުދައްކާތީ، ޓޭކްއޮފް ހުއްޓާނުލައި، ވައިގެ ތެރެއަށް ބޯޓު އުދުއްސައިގަތެވެ. އަދި ބޯޓުގެ ފުރޮޅުތައް (ލޭންޑިންގ ގިއަރ) އެތެރެއަށް ނެގިއެވެ. މިއީ މުޅި ފްލައިޓްގެ ނިމުމުގެ ފެށުމެވެ. ފުރޮޅުތަކާއެކު އެތެރެއަށް ވަދެގެން ދިޔައީ ރޯވަމުންދިޔަ އަލިފާނެވެ.
ބޯޓު 1،500 ފޫޓަށް އެރިތަނާހެން އިންޒާރުގެ ރަނގަބީލު އަޅަން ފެށިއެވެ.
“ލޯ-ޕްރެޝަރ ދައްކާ ހަތަރު ބޮކި ދިއްލިއްޖެ!” އިންޖިނިއަރު ބުންޏެވެ. ކެބިންގެ ޕްރެޝަރައިޒޭޝަން ގެއްލެމުންދާކަން އެނގުމުން، ކެޕްޓަން ނިންމީ 2،000 ފޫޓުގައި ބޯޓު ހަމަހަމަކޮށް، އަނބުރާ ޖިއްދާއަށް ޖައްސަން ދިއުމަށެވެ. މިވަގުތު ކޮންޓްރޯލް ޓަވަރުގައި ތިބި މީހުންނަށް އޮޅުންތަކެއް އެރިއެވެ. އެއީ ސަޢޫދީ 738 ފްލައިޓުން ވެސް މިފަދަ މައްސަލައެއް ރިޕޯޓްކޮށްފައި ވުމުން، ދެ ބޯޓު އޮޅުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ހަމަ އެވަގުތު ބޯޓުގެ ފަހަތު ބައިގައި ތިބި މީހުންނަށް ދުމުގެ ވަސް ދުވަން ފެށިއެވެ. ލީޑް މެކޭނިކް ޖޯން-ޕޯލް ފިލިޕް، ކަމުގެ ހަގީގަތް ބަލަން ފަހަތަށް ދިޔައިރު، މުޅި ތަނުގައި ވަނީ ދުން ބޯވެފައެވެ. ކޮކްޕިޓްގައި ތިބި ޕައިލެޓުންނަށް މި އަލިފާނުގެ ހަގީގަތް އެނގުމުގެ ކުރިން، ބޯޓުގެ ހައިޑްރޮލިކް ސިސްޓަމް އެއްކޮށް ފެއިލްވިއެވެ.
“އަހަރެމެންގެ ހުރިހާ ހައިޑްރޮލިކްސްއެއް ގެއްލިއްޖެ! އެއިލެރޯންސް މަސައްކަތެއް ނުކުރޭ!” ޑޭވިޑްޖް ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ.
ކެބިން ތެރޭގައި އުފެދުނީ ބަޔާންކުރަން ދަތި ބިރުވެރިކަމެކެވެ. މީހުން ނޭވާ ނުލެވިގެން ކެއްސައި، ހަޅޭއްލަވަމުން ދިޔައެވެ. ބޯޓުގެ ތަޅުންގަނޑު އަނދައި އަޑިއަށް ދިޔުމުގެ ސަބަބުން، ޖިއްދާގެ ވައިގެ ސަރަހައްދުން ބޯޓު ދަތުރުކުރަމުން ދިޔައިރު، ބައެއް މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް ބޯޓުން ބޭރަށް، ބިމަށް ވެއްޓެމުން ދިޔައެވެ. މުޅި ބޯޓު ސިފަވަމުން ދިޔައީ އުދުހޭ ދަންމަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
“އިމަޖެންސީ އިޢުލާން ކުރަން! ފްލައިޓް ކޮންޓްރޯލް މައްސަލަ އެބައުޅޭ!” ކެޕްޓަން އެންގިއެވެ. ކޮންޓްރޯލަރަށް ކުށެއް ވިސްނި، 34 ލެފްޓް ރަންވޭއަށް ޖެއްސުމަށް ކްލިއަރެންސް ދިނެވެ.
“އެއޮތީ ރަންވޭ! ދެ މޭލު ދުރުގައި!”
“އެލިވޭޓަރސް ގެއްލިއްޖެ! އެއްވެސް ކޮންޓްރޯލެއް ނެތް! ލޭންޑިންގ ގިއަރ ތިރިކުރޭ!” ކެޕްޓަން އެންމެ ފަހު ވަގުތު އަމުރުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ލޭންޑިންގ ގިއަރ ތިރިކުރުމާއެކު، އަލިފާނުގެ ހުޅުގަނޑު އިތުރަށް ފެތުރި، ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓިގެން ދިޔައެވެ. ރަންވޭއާ ކުޑަތަންވެފައި ވަނިކޮށް، ފްލައިޓް 2120 ބާރުގަދަ އަޑަކާއެކު ބިމުގައި ޖެހި ގޮވައި، ކުދިކުދިވެގެން ދިޔައެވެ. ބޯޓުގައި ތިބި 247 ފަސިންޖަރުންނާއި 14 ފަޅުވެރިން، ޖުމްލަ 261 މީހުން މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާގައި ވަގުތުން ދުނިޔެ ދޫކުރިއެވެ.
ހާދިސާ ތަހުގީގުކުރި ކެނެޑާ އަދި ސަޢޫދީ ޓީމުތަކަށް އެނގުނު ގޮތުގައި، މި ބޮޑު ކާރިސާގެ އަސްލަކީ ބޯޓުގެ ވައަތްފަރާތު ފުރޮޅުތަކުގައި ވައި (ޕްރެޝަރ) މަދުވުމެވެ. ޝެޑިއުލް ފަސްވެދާނެތީ، ޖައްސަންޖެހޭ މިންވަރަށް ނައިޓްރޯޖަން ނާޅައި، މެއިންޓެނަންސް ލޮގް ފޮތުގައި ދޮގު މައުލޫމާތު ލިޔެ ބޯޓު ފުރުވާލީއެވެ. ގަދަ ހޫނުގައި ގިނައިރު ޓެކްސީ ކުރުމުގެ ސަބަބުން، ޓޭކްއޮފް ވަގުތު ފުރޮޅު ފަޅައިގެން ގޮސް، ރިމް ރަންވޭގައި ކޭއްތި އުފެދުނު ގަދަ ހޫނުކަމުގައި ރޯވި އަލިފާން، ބޯޓުގެ ފުރޮޅުތައް އެތެރެއަށް ނެގުމާއެކު އެތެރޭގައި ހުރި ހައިޑްރޮލިކް ހޮޅިތަކާއި ކަރަންޓު ވަޔަރުތައް އަނދައި، މުޅި ބޯޓު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލީއެވެ. މިއީ އޭވިއޭޝަން ތާރީޚުގައި ހިނގި އެންމެ ހިތާމަވެރި އެއް ކާރިސާއެވެ.
ތަޙުޤީޤުކުރާ ފަރާތްތަކަށް މިހާރު ވަނީ އަލިފާން ރޯވާން ފެށި ދިމާއާއި، އެހާ ހަލުވިކަމާއެކު އަލިފާންގަނޑު ފެތުރިގެން ދިޔަ ސަބަބު ދެނެގަނެވިފައެވެ. އަލިފާން އެންމެ ފުރަތަމަ ރޯވީ ބޯޓުގެ ވައަތްފަރާތު ފުރޮޅުގައެވެ. ބޯޓު ވައިގެ ތެރެއަށް އެރުމަށްފަހު ފުރޮޅުތައް އެތެރެއަށް ނެގުމުން، ވައަތްފަރާތު ވީލް-ވެލް (ފުރޮޅު ބާއްވާ ބައި) ތެރޭގައި އަލިފާން އަނދަން ފެށިއެވެ. އަނދަމުންދިޔަ ރަބަރުގެ ބައިތަކާއި، ބޯޓުގެ ހައިޑްރޮލިކް ދިޔާތަކެތީގެ އެހީގައި އަލިފާންގަނޑު އިތުރަށް ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ.
ކޮކްޕިޓްގެ ތެރެއިން ޕްރެޝަރައިޒޭޝަނަށް މައްސަލަތައް ދިމާވާން ފެށިއެވެ. ކެބިންގެ ވައިގެ ޕްރެޝަރު ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓިގެން ދިޔައެވެ. ދެން އަލިފާންގަނޑު ދަތުރުކުރީ ސްޕޮއިލާ ލައިޓުގެ ވަޔަރުތަކަށެވެ. ކޮކްޕިޓުން ސްޕޮއިލާ ލައިޓް ދިއްލުނުކަން ޕައިލެޓުންނަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އަލިފާން ދިޔައީ ނުރައްކާތެރި ދުވެއްޔެއްގައި ފެތުރެމުންނެވެ. އެއަށްފަހު މައި ހައިޑްރޮލިކް ލައިނަށް އަލިފާން ވާސިލުވެ، މުޅި ހައިޑްރޮލިކް ސިސްޓަމް ފެއިލްވާން ފެށިއެވެ.
މާގިނައިރުތަކެއް ނުވެ، އަލިފާންގަނޑު ވީލް-ވެލްގެ އެންމެ މައްޗަށް އަރައި، ކުއްލި ޙާލަތްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ އެމަޖެންސީ ފުރޮޅު ބްރޭކުތައް އަނދައި އަޅިއަށް ހަދާލިއެވެ. އެވަގުތު އެއާ-ބްރޭކް ހަލާކުވިކަމުގެ އެލާމްތައް އަޅަން ފެށިއެވެ. ދެން އަލިފާން ދިޔައީ ކަނާތްފަރާތު ވީލް-ވެލްގެ ތެރެއަށެވެ. އެތަނުގައި ހުރި ވަޔަރުތައް އަނދައި، ފްލެޕް-ސްލޮޓް ލައިޓް ޝޯޓްވިއެވެ. ކަރަންޓު ވަޔަރުތަކާއި، އަވަހަށް އަލިފާން ހިފާ ޒާތުގެ ހައިޑްރޮލިކް ދިޔާތަކެތި ހުރުމުގެ އިތުރަށް، ބޭރުން ގަޑިއަކު 240 ނޮޓްގެ ބާރުމިނުގައި ވަންނަމުންދިޔަ ވައިގެ ސަބަބުން އަލިފާންގަނޑު މައިތިރިނުވާ ވަރަށް ބޮޑުވިއެވެ.
އަލިފާންގަނޑު ވީލް-ވެލް ފޫއަޅުވާލައި ކެބިނާ ދިމާއަށް އަރައިގަތެވެ. އަދި ފަސްޓް އޮފިސަރުގެ ފަރާތުގައި ހުރި އެއިލަރޮން ކޮންޓްރޯލްތައް އަނދައިގެން ދިޔައެވެ. “އަހަރެންގެ އަތުން އެއިލަރޮންގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލިއްޖެ!” އެލާމްތަކުގެ އަޑާއި ކެއްސުމުގެ އަޑުގެ ތެރެއިން ޕައިލެޓް ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ. މަތިންދާބޯޓުތައް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ގޮތުން، ވީލް-ވެލްގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ނުރައްކާތެރި އަލިފާނެއް ރޯވުމަކީ މުޅި ބޯޓުގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލިދާނެ ކަމެކެވެ. މައި ތެޔޮ ޓޭންކާ ހަމައަށް އަލިފާން ވާސިލުވުމުން، ދެން އެއްވެސް އުއްމީދެއް ނެތެވެ.
ބޯޓު ޖައްސަން ތައްޔާރުވެ، “ލޭންޑިންގ ގިއަރ ތިރިކުރޭ!” އޭ ބުނެ ގިއަރ ތިރިކޮށްލި ހިނދު، އަލިފާނުގެ ސަބަބުން ބަލިކަށިވެފައިވާ ބޯޓުގެ މައި އޮނިގަނޑު މުޅިން ހަލާކުވެ، ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓި ވެއްޓުނީއެވެ.
ހާދިސާއަށް ދެ އަހަރު ފަހުން ނެރުނު ރަސްމީ ރިޕޯޓުން ހާމަވި ގޮތުގައި، އެ ޑީސީ-8 ބޯޓަކީ އުދުހުމަށް އެކަށީގެންވާ ޙާލަތެއްގައި އޮތް ބޯޓެއް ނޫނެވެ. ވީލް-ވެލްގައި އަލިފާން ނިއްވާނެ ނިޒާމެއް ނެތުމާއި، ވައި މަދު ފުރޮޅުތަކަކާއެކު ބޯޓު ދަތުރުކުރަން ހުއްދަ ދިނުމަކީ މި ހާދިސާގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެވެ. ބޯޓު މަރާމާތުކުރާ ފަރާތްތަކަށް، ފުރޮޅުގެ ވައި މަދުވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާ އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ.
މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަށްފަހު ވައިގެ ދަތުރުފަތުރަށް މުހިންމު ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. ޒަމާނީ ހުރިހާ ބޯޓުތަކެއްގެ ވީލް-ވެލްގައި ދުން، އަލިފާން އަދި ހޫނުމިން ދެނެގަންނަ ސެންސަރުތައް ހަރުކުރުން މަޖުބޫރުކުރެވުނެވެ. އަދި ފުރޮޅުގެ ޕްރެޝަރު ރަނގަޅަށް ބެހެއްޓުމުގެ މުހިންމުކަން ފަޅުވެރިންނަށް ދަސްކޮށްދެވުނެވެ.
މި ކާރިސާއަކީ 1993 ގައި ނޭޝަންއެއާ ކުންފުނި ބަންދުވާން މެދުވެރިވި މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. ރައްކާތެރިކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ވިޔަފާރީގެ ފައިދާއަށް އިސްކަންދީ، އަވަސް އަރުވާލައިގެން ޝެޑިއުލްތައް ދަމަހައްޓަން މަސައްކަތްކުރުމަކީ މިފަދަ ބޮޑެތި ކާރިސާތަކަށް މަގުފަހިވާ ސަބަބެކެވެ. ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްވުރެ ފައިސާއަށް އިސްކަންދީފިނަމަ، އޭގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ހިތިވާނެކަން މި ހާދިސާއިން ދައްކުވައިދިނެވެ.
