ލީޒާ އިރުކޮޅަކު އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރުމަށްފަހު، އޭނާގެ ގައިގައި ބައްދާލިއެވެ.
“ތިޔަފަދަ ރީތި ސިފައެއް ދަސްކޮށްދިނީ ކާކު؟”
ޝިފާން ހައިރާންވެފައި ބުންޏެވެ. “އެއީ މަންމައެއްނު ދަސްކޮށްދިނީ.”
އެދުވަހުގެ ފަހުން، ލީޒާ އެ ވާހަކަ ސަމާއަށް ކިޔައިދިނެވެ.
އުޑުމަތި އޮރެންޖު ކުލައިން ފެންވަރުވާލާފައިވާއިރު، އެންމެ ފަހުގެ މަސްދޯނިތައް ބަނދަރަށް ވަންނަމުންދިޔަ މަންޒަރު ބަލަން އެމީހުން ތިބީ ތޮށިގަނޑު މަތީގައެވެ.
“މީހުން ވާހަކަދެއްކުން ހުއްޓާލާނެހެން ހީވޭތަ؟” ލީޒާ ސުވާލުކުރިއެވެ.
ސަމާ އެ ސުވާލާމެދު ވިސްނާލިއެވެ. “ހިއެއް ނުވޭ. އެހެން މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ބެހޭގޮތުން ގޮތް ނިންމައި، ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންވާ ބަޔަކު އަބަދުވެސް އުޅޭނެ.”
ލީޒާ ހީނލިއެވެ. “ދެން އަހަރެމެން ހަދާނީ ކިހިނެއް؟”
ސަމާ ކަނޑާ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރެ ބުންޏެވެ.
“އަހަރެމެންގެ ދަރިންނަކީ އެފަދަ ބަޔަކަށް ނުވުމަށް އަހަރެމެން ބާރުއަޅަންވީ.”
ލީޒާ އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ ކޮނޑުގައި ބޯ އަޅާލިއެވެ.
ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް އިރުކޮޅަކަށް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ.
އެއަށްފަހު ސަމާ ބުންޏެވެ. “އަދި އަހަރެމެންގެ އެކުވެރިކަން މިގޮތުގައި ކުރިއަށްދާނެ. އެއީ ބަޔަކަށް ކަމެއް ސާބިތުކޮށްދޭކަށް ނޫން. އެކަމަކު މި ދުނިޔެ އަހަރެމެންގެ ކަންކަމާ ބެހިގަތުމުގެ މާ ކުރިންވެސް އަހަރެމެންނަކީ ގާތް ދެ އެކުވެރިން ކަމަށްވާތީ.”
ލީޒާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “ތޭވީސް އަހަރު.”
“އަންނަ އަހަރަށް ސައުވީސް އަހަރު ފުރޭނެ.”
“އަހަރެމެން ފާހަގަކުރަންވީނު؟”
“ޝައްކެއްވެސް ނެތް. އަހަރެމެންނާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާ އެންމެންނަށް ދަޢުވަތު ދޭންވާނެ. އަހަރެމެންގެ އެކުވެރިކަން މިހާ ވަރުގަދަވުމުގައި އެމީހުންގެ ހިއްސާ ވަރަށް ބޮޑު.”
ލީޒާއަށް ބާރަށް ހީނގަނެވުނުލެއް ބާރުކަމުން، ކައިރިން ހިނގާފައި ދިޔަ މީހަކުވެސް އެދިމާލަށް ބަލައިލިއެވެ. ވަގުތުކޮޅަކަށް އެ ދެމީހުންނަށްވެސް އެމީހާ ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އެއަށްފަހު އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލައިލާފައި ކުރިއަށްވުރެވެސް ބާރަށް ހީނގަތެވެ. މިފަހަރު، އެމީހާ ހީކޮށްފާނެ އެއްޗަކާމެދު އެއިން އެކަކުވެސް ފިކުރެއް ނުކުރެއެވެ.
*****
ހަފުތާއެއް ފަހުން، ސަމާގެ ފަހާ ފިހާރައަށް ކުޑަ ސިޓީއުރައެއް ލިބުނެވެ. އޭގެ ބޭރުގައި އެއްވެސް ނަމެއް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ އެޑްރެހެވެ. އެއީ ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އަތުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. އުރައިގެ ތެރޭގައި އޮތީ ފަތްޖަހާފައިވާ ކަރުދާސްކޮޅެކެވެ. އޭނާ އެ ކަރުދާސްކޮޅު ނިއުޅާލާފައި ކިޔަން ފެށިއެވެ.
“ލޯބިވާ ސަމާ،
އަހަރެންނަކީ ކާކުކަން ކަނޑައެޅިގެން ކަލެއަށް ނޭނގިދާނެއެވެ. އަހަރެން މި ސިޓީ ނަން ނުޖަހާ މި ފޮނުވަނީވެސް އެހެންވެގެން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކަލެއާއި ލީޒާއާ ބެހޭގޮތުން މީހުން މަލާމާތްކޮށް ހަދާ ވާހަކަތައް އަޑުއަހާތާ ވަރަށް ދުވަސްވެއްޖެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަހަރެންވެސް އެމީހުންނާއެކު ހެމެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތި އަޑުއިވޭ ވާހަކަތައް އަހަރެންވެސް ދެއްކީމެވެ.
އެއީ އެންމެންވެސް ކުރާ ކަމަކަށްވާތީ، އެއީ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށް އަހަރެން އަމިއްލައަށް ޤަބޫލުކުރީމެވެ.
ނަމަވެސް، މިދިޔަ މަހު އަހަރެންގެ ކޮއްކޮ ގެއަށް އައީ ރޮމުންނެވެ. ސްކޫލުގެ ބައެއް ކުދިން އޭނާއާއި އޭނާގެ ގާތް އެކުވެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުންވެސް މިފަދަ ވާހަކަތައް ދައްކަން ފެށީއެވެ. މަލާމާތްކޮށްފާނެތީ ބިރުން، އޭނާ އެ އެކުވެރިޔާގެ ގާތަށް ދިއުން ހުއްޓާލިއެވެ.
އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ކުރި އަސަރު ފެނުމުން، މީގެ ކުރިން އެހެން މީހުންނަށް އަހަރެން ކުރި މަލާމާތްތައް ހަނދާނަށް އައެވެ. އަހަރެން މުނިފޫހިފިލުވުމެއް ކަމަށް ބެލި ކަމަކީ، އަނެކާ ލަދުގަންނަން ޖެހޭ ސަބަބަކަށް ވެދާނެކަން އަހަރެންނަށް އިޙުސާސް ކުރެވުނީ އެހިސާބުންނެވެ.
އަހަރެންނަށް މާފުކުރާށެވެ. އަހަރެން ދެއްކި ވާހަކަތައް އަނބުރައެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. އަދި ކަލޭ އަހަރެންނަށް މާފުކުރާނެކަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް، ކަލެއާއި ލީޒާގެ އެކުވެރިކަމުގެ ދިފާއުގައި ކަލޭ ތެދުވި ސަބަބު މިހާރު އަހަރެންނަށް ވިސްނޭކަން އަންގައިލަން ބޭނުންވީއެވެ.
ބަހެއް ބުނުމުގެ ކުރިން ވިސްނާލާ ފަދަ މީހަކަށް ވުމަށް އަހަރެން އުންމީދު ކުރަމެވެ. އަހަރެންނަށް މާފުކުރާށެވެ.”
ސަމާ އެ ސިޓީ ދެފަހަރު ކިޔައިލިއެވެ.
އެއަށްފަހު ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އެ ފަށްޖަހާލުމަށްފަހު، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ފޮޓޯތަކާއި، ސްކޫލް ސެޓްފިކެޓްތަކާއި، އަދި އެކި ދުވަސްމަތިން އޭނާ އެހީތެރިވި މީހުން ފޮނުވާފައިވާ ކުދި ނޯޓުކޮޅުތައް ބަހައްޓާ ވަތްގަނޑަށް އެ ސިޓީ ލިއެވެ.
އެ ސިޓީ ލިޔުނީ ކާކުކަން އޭނާ ދުވަހަކުވެސް ނުހޯދައެވެ. އެއީ ހޯދަން ޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށްވެސް އޭނާ ނުދެކެއެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، ލިބުނު ހިތްދަތިކަމުގެ ތެރެއިން ރަނގަޅު ކަމެއް ނުކުމެފައިވާކަމުގެ އިޙުސާސް އޭނާއަށް ކުރެވުނެވެ.
އެއީ ދެކެވުނު ދޮގު ވާހަކަތަކަކީ ރަނގަޅު ވާހަކަތަކަކަށް ވީތީއެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ބަދަލުގައި އެހެން ބަޔަކު އިހާނެތިކޮށްލަން ޖެހޭތީއެއްވެސް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ދައްކާ ވާހަކައަކީ އޭގެ ނަތީޖާ ވަގުތީ ކަމަކަށްވުރެ މާ ދުރަށް ފޯރާ އެއްޗެއްކަން އެންމެ މީހަކު ނަމަވެސް ޤަބޫލުކުރީތީއެވެ.
އެރޭ އޭނާ ލީޒާގެ ގެއަށް ގޮސް އެ ސިޓީ ދެއްކިއެވެ. ލީޒާ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އެ ސިޓީ ކިޔައިލިއެވެ. ފަހު ބައި ކިޔައި ނިމުނުއިރު އޭނާގެ މޫނުމަތީގެ އަސަރުތައް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ.
“މީހުން ބަދަލުވެދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރަންތަ؟” ލީޒާ އެހިއެވެ.
ސަމާ ބަލައިލީ ބަދިގެއާ ދިމާލަށެވެ. އެތަނުގައި ޝިފާން އޭނާގެ ދޮށީ ބޭބެއާއެކު ރޭގަނޑުގެ ކެއުމަށް ތަށިތައް އަތުރަން އެހީތެރިވަމުން ދެއެވެ.
“އަހަރެން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، މީހަކު ކުރި ކަންތައް އެއީ ގޯހެއްކަން ޤަބޫލުކުރަން ތައްޔާރަށް ހުރިނަމަ، އެމީހަކަށް ކަންކަން އޮޅުންފިލާ ދަސްވާނެ.”
“އަދި އެގޮތަށް ޤަބޫލުނުކުރާނަމަ؟”
“އެހެންވިއްޔާ، އަހަރެމެންނަކީ ކޮން ކަހަލަ ބައެއްކަން ނިންމަން ޖެހޭނީ ހަމަ އަހަރެމެން އަމިއްލައަށް.”
ލީޒާ އެ ސިޓީ ފަށްޖަހާލުމަށްފަހު ސަމާއަށް ރައްދުކުރިއެވެ.
ބޭރުން، އިރުއޮއްސި ނަމާދުގެ ބަންގީގެ އަޑު މުޅި ރަށު ތެރެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. އެއީ އިންސާނުންނަށް ކަންކަމާމެދު ވިސްނާ ފިކުރުކޮށް، ތައުބާވެ، އިއްޔެއަށްވުރެ ރަނގަޅު މީހަކަށް ވުމަށް ލިބޭ ގުނާ ނުލެވޭ ފުރުސަތުތައް ހަނދާންކޮށްދޭ ފަދައެވެ.
އެމީހުން އިރުކޮޅަކު އެކުގައި ތިއްބެވެ. އާދައިގެ ވާހަކަތައް ދައްކައި، ކުދިންގެ ސްކޫލްގެ ވާހަކަތަކަށް ހީނ، މާދަމާ މެންދުރު ކައްކާނެ އެއްޗަކާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރިއެވެ.
އެމީހުންގެ އެކުވެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ބަޔަކަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ސާފުކޮށްދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި އޭގެ ދިފާއުގައި ވާހަކަދައްކާކަށްވެސް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ ހަމަ ކުރިއެކޭވެސް އެއްގޮތަށް، އެކަކު އަނެކަކަށް އޯގާތެރިވުމަށް އިޚްތިޔާރުކުރި ދެމީހެއްގެ ދެމެދުގައިވާ އިތުބާރާއި ގާތްކަމެވެ. އަދި ފަހަރެއްގައި އެއީ މުޅި ރަށަށްވެސް ދަސްވާންޖެހިފައި އޮތް ފިލާވަޅަކީ އެއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
ކޮންމެ އެކުވެރިކަމަކީ ފަޅާއަރުވާލަންޖެހޭ ސިއްރެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ގާތްކަމަކީ އާންމުންނަށް އެނގެންޖެހޭ ވާހަކައެއްވެސް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ދެމީހަކަށް އެކަކު އަނެކަކުގެ ފަރާތުން ހިތްހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން ލިބުމަކީ ފުދޭވަރުގެ ކަމެކެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މުއުމިނުންނަށް އަންގަވާފައިވަނީ އެކަކު އަނެކަކަށް ފުރައްސާރަ ނުކުރުމަށާއި، ހުތުރު ނަންނަމުން ގޮވައި ނޫޅުމަށެވެ. އަދި ނުބައި ހީތަކާއި ފުރަގަސްދީ ދޭތެރެ ޖެއްސުމުން ދުރުހެލިވުމަށެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ކިޔާލަން އޮތް ބަސްތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ ގޭތެރެއާއި، ވާހަކަދެއްކުމާއި، މަސައްކަތުގެ މާހައުލާއި، އަދި އަވަށްޓެރިންނާމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގައިވެސް ހިފަހައްޓަންޖެހޭ އުސޫލުތަކެވެ.
އަނެކާގެ އެކުވެރިކަމަކީ އޭނާގެ ހަޔާތުގެ ހިތްދަތި ދަނޑިވަޅުތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ލިބުނު ކިހާ ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއްކަން އަހަރެމެންނަށް ނޭނގިދާނެއެވެ. އެކުވެރިއަކު ބަލިވެ އުޅުނުއިރު އަނެކަކު ނިދިނަގާލާފައި އޭނާގެ ގާތުގައި ހޭދަކުރި ރޭތަކެއް، ނުވަތަ ސިއްރިއްޔާތުގައި ދައްކާފައިވާ ފައިސާގެ އެހީތަކެއް، ނުވަތަ ފޮހެލަދިން ކަރުނަތަކެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނުފެންނާނެއެވެ. އަދި އުންމީދު ކެނޑިފައިވާ ވަގުތުތަކުގައި، އެކަކު އަނެކަކަށްޓަކައި ކޮށްފައިވާ ހެޔޮ ދުޢާތަކެއްވެސް އަހަރެމެންނަށް ނޭނގޭނެއެވެ.
ދެމީހަކު އެކުގައި ހިނގާފައި ދާތަން އަހަރެމެންނަށް ފެނުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ދެމީހުން އެ ހިސާބަށް ވާސިލުވުމަށްޓަކައި ކަޑައްތުކުރި ދިގު އަހަރުތަކެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނުފެނެއެވެ. އެމީހުން ކުރާ މުއާމަލާތްތަކުގެ އަޑު އިވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ވާހަކަތަކުގެ ފަހަތުގައިވާ މާޒީއެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އަދި އަހަރެމެން ކުރާ ސަމާސާއަކީ، އެ އަޑުއަހަން ހުރި މީހާ މުޅި ރޭ ރޮއިރޮއި ހޭދަކޮށްފައިވާ މީހެއްކަން ނޭނގި ތިބެ ކުރާ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ.
އެހެން މީހުންގެ ގުޅުންތަކަށް ވަކި ނަމެއް ދިނުމުގެ ކުރިން، އަހަރެމެން އަމިއްލަ ނަފްސާ މުހިންމު ސުވާލެއް ކޮށްލަންޖެހެއެވެ. އެއީ، އަނެކާގެ އިއްޒަތާއި ޤަދަރަކީ އަހަރެމެންގެ މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ އަގުކަމުގައި ހަދާއިރު، އަހަރެމެންނަކީ ކިހިނެއްވެފައިވާ ބައެއް ހެއްޔެވެ؟
އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ދަންނަ ކުޑަކުޑަ ރަށެއްގައި، ދޮގު ވާހަކަތަކާއި ދޭތެރެޖެއްސުމަކީ ލޯންޗަކަށްވުރެ ބާރަށް ފެތުރޭ، ނަމަވެސް އޭގައި އެއްވެސް ހަޤީޤަތެއް ނުވާ ކަންކަމެވެ. އެކަމަކު އަހަރެމެން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ހިތްހެޔޮކަމާއި އޯގާތެރިކަމަކީވެސް އެފަދައިން ފެތުރިދާނެ ސިފަތަކެކެވެ.
އެންމެ މާނަހުރި ބަދަލެއް އަންނަނީ، މީހަކަށް މަލާމާތްކޮށް ހޭ ހިނދު އެކަމުގައި ބައިވެރިނުވާން އެކަކު ނިންމާ ނިންމުމުންނެވެ. އަދި އަނެކާގެ ދިފާއުގައި މީހަކު ބަސްބުނާ ހިނދުންނެވެ. އަދި އެކުވެރިކަމަކީ މަލާމާތްކުރަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ އިޙުތިރާމް ކުރަންޖެހޭ ގުޅުމެއްކަން ކުޑަކުއްޖަކަށް ދަސްވާ ހިސާބުންނެވެ.
ސަމާ އާއި ލީޒާއަށް ބަލާއިރު، އެ ދެމީހުން ތިނަދޫގެ ފަރިތަ މަގުތަކުގައި އެކުގައި ހިނގަމުން ދިޔައެވެ. އެކަކު އަނެކަކާ ހިނިތުންވުމާއި، ކަންބޮޑުވުންތަކާއި، އެމީހުންގެ އެކުވެރިކަން ވަރުގަދަކޮށްދިން އާދައިގެ ވަގުތުތައް ހިއްސާކުރަމުން ދިޔައެވެ.
މީހުން އަދިވެސް އެމީހުންނަށް ބަލައެވެ. ބައެއް މީހުން އަދިވެސް ވާހަކަދައްކައެވެ. ނަމަވެސް، އެ ދެމީހުންގެ ގުޅުމުގެ އަގު ވަޒަންކުރުމުގައި، އެ ގުޅުމުގެ ބޭރުގައި ތިބެގެން މީހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް އެ ދެމީހުން މިހާރު ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައެވެ.
ބަޔަކަށް ގޯސްކޮށް ވިސްނުމަކުން އެކުވެރިކަމަކީ ލަދުވެތިވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، ގިނަ ބަޔަކު ތަކުރާރުކޮށް ދައްކާލާ ކޮންމެ ވާހަކައަކީ ހަޤީޤަތަކަށް ނުވާނެކަން އެމީހުންނަށް މިހާރު އެނގެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމަކީ ކޮންމެ ބަހުސަކުން މޮޅުވުން ނޫންކަންވެސް އެމީހުން ދަސްކޮށްފިއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އޭގެ މާނައަކީ، އަނެކާގެ އިހާނެތިކަމަށް އިހާނެތިކަމުން ރައްދު ނުދިނުމެވެ. އަމިއްލަ އިންތައް ހިފަހައްޓަމުން އޯގާތެރިކަން އިޚްތިޔާރުކުރުމެވެ. އަދި މީހުން ކޮންމެ ފަދަ ވާހަކައެއް ދެއްކި ކަމުގައި ވިޔަސް، ތެދުވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ އިރުއޮއްސުނު ވަގުތު، އަތިރިމައްޗާ ގާތްވަމުން ދިޔައިރު،
“ތައްޔާރުތަ؟” ލީޒާ އަހާލިއެވެ.
ސަމާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އަބަދުވެސް.”
އެ ދެމީހުން އެކުގައި ގޮނޑުދޮށާ ދިމާލަށް ހިނގައިގަތެވެ. ރާޅުތައް އައިސް ބީއްސާލުމަށްފަހު، އެއްވެސް އިތުރު ތަފްސީލެއް ދިނުމެއް ނެތި އަމާންކަމާއެކު އެނބުރި ކަނޑަށް ދެއެވެ.
މި ފަހަރު، އެއިން އެކަކުވެސް އެއްވެސް މީހަކަށް އިތުރު ތަފްސީލެއް ނުވަތަ ޖަވާބެއް ދޭންޖެހޭ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ.
(ނިމުނީ)
