އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސްއަކީ ހަމައެކަނި މައްސަރު ކަންތަކާ ގުޅިގެން އަންނަ ރިހުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި، ރަހިމުގެ އެތެރޭ ފަށަލައާ އެއްގޮތް ޓިޝޫތައް ބަނޑުގެ ތިރީބައި (ޕެލްވިސް) އިން ބޭރުގައި ހުންނަކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ދަށުގައިވާ މަސްގަނޑު (ޑައިފްރަމް) އާއި ފުއްޕާމެޔަށް އަސަރުކުރާއިރު، މަދު ހާލަތްތަކެއްގައި ސިކުނޑިއަށް ވެސް މިކަމުގެ އަސަރު ފޯރާފައިވެއެވެ.
2024 ވަނަ އަހަރު “މެޑިސީނާ” މަޖައްލާގައި ޝާއިޢުކުރި ދިރާސާއެއްގައި، 592 ބަލިމީހުން ހިމެނޭ 202 ހޯދުމެއް މުޠާލިއާކޮށްފައިވެއެވެ. މި ދިރާސާއިން ދައްކާގޮތުގައި ތޮރަސިކް އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސް (މޭގެ ސަރަހައްދަށް ޖެހޭ އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސް) ގައި އެންމެ އާންމުކޮށް ފެންނަނީ މައްސަރު ކަންތަކާ ގުޅިގެން ފުއްޕާމޭ ފިއްތައިލުން (ކެޓަމީނިއަލް ނިއުމޯތޯރެކްސް) އެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 80 އިންސައްތަ ކޭސްތަކުގައި އަސަރުކޮށްފައިވަނީ މޭގެ ކަނާތް ފަރާތަށެވެ.
މި ބަލީގެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ތަކުރާރުކޮށް މޭގައާއި ކޮނޑުގައި ރިއްސުން، ނޭވާ ކުރުވުން އަދި ކެއްސާއިރު ލޭ އައުން ހިމެނެއެވެ. މި އަލާމާތްތައް ގިނަ ފަހަރަށް މައްސަރު ދުވަސްވަރު އިތުރަށް ގޯސްވެއެވެ.
ދިރާސާވެރިން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މި ޓިޝޫތައް ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކަށް ފެތުރެނީ ލޭގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން، ލިމްފެޓިކް ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ނުވަތަ ބަނޑުގެ ހުސްޖާގައިގެ ތެރެއިންނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ސީދާ ކޮން ގޮތަކަށް ހިނގާ ކަމެއްކަން އަދި މުޅިއަކުން ޔަގީނެއް ނުކުރެވެއެވެ.
ސިކުނޑިއަށް އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސްގެ އަސަރުކުރުމަކީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި މިކަމާ ގުޅޭ ހެކިތައް ފެންނަން ހުރީ ވަރަށް މަދު ކޭސްތަކަކުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ހޯދުންތަކުން އެނގިގެންދަނީ މި ބައްޔަކީ ހަމައެކަނި ދަރިމައިވުމުގެ ނިޒާމުގެ ގުނަވަންތަކަށް އެކަނި ދިމާވެފައިވާ ބައްޔެއް ނޫން ކަމެވެ.
އާންމުކޮށް އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސް ބެލެވެނީ މައްސަރު ދުވަސްވަރު ބަނޑުގައި ރިއްސުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށްވާތީ، ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކުން ފެންނަ އަލާމާތްތަކަށް ސަމާލުކަން ނުދެވި ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ތަކުރާރުވާ އަލާމާތްތަކާއި، މައްސަރު ކަންތަކާ އެ އަލާމާތްތަކާ ހުރި ގުޅުން ދެނެގަތުމަކީ ބަލި ދެނެގަތުމަށް ކުރެވޭ ތަހުޤީޤުތަކަށް ލިބޭނެ ބޮޑު އެހީއެކެވެ.
މޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ރިއްސުން ނުވަތަ ކުއްލިއަކަށް ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން ފަދަ ކަންކަން ދިމާވެއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް ސިއްޙީ އަވަސް ފަރުވާ ހޯދަންޖެހޭނެއެވެ.
ޕެލްވިސްއިން ބޭރަށް ވެސް އެންޑޯމެޓްރިއޯސިސްގެ އަސަރު ފޯރާފާނެކަމުގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުވުމަކީ، ބަލިމީހުންނަށް ދިމާވާ އުނދަގޫތައް އަވަހަށް ދެނެގަނެވި، އެކަމަށް ބޭނުންވާ ޚާއްސަ ފަރުވާ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެކެވެ.
