އެސްފީނާގެ ޤަބޫލުކުރުންތަކަކީ ތަފާތު ސަގާފަތްތަކާއި ދީނީ އުސޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން އޮތް ކަމެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި “އަލްޢައިނު” ނުވަތަ އެސްފީނާގެ ހަޤީޤަތް ވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. މިކަމުގެ ރޫޙާނީ މުހިންމުކަމުގެ އިތުރުން، އިންސާނީ ގުޅުންތަކާމެދު މުހިންމު ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން މާބޮޑަށް ހާމަކުރުމުގެ ސަބަބުން، އަހަރެމެންގެ އެންމެ އަގުހުރި ނިޢުމަތްތައް ހަސަދަވެރިކަމާއި، ދޭތެރެޖެއްސުމާއި އަދި ބޭނުންނުވާ ނުފޫޒުތަކަށް ހުށަހެޅިގެންދަނީ ހެއްޔެވެ؟
ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ހަމަޖެހެން ފަށާ ވަގުތުތަކަށް ވިސްނާލާށެވެ. މައްސަލަތައް ޖެހިފައިވާ ކައިވެންޏަކަށް އަމާންކަން ލިބި، މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުވެ، ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ކުރި އުންމީދެއް ހަޤީޤަތަކަށްވެ، ނުވަތަ ދަތި ދުވަސްތަކަކަށްފަހު އުފާވެރިކަން ލިބޭ ހިނދު، އެ އުފާވެރިކަން އެހެން މީހުންނާ ހިއްސާކުރަން އަހަރެމެން ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައެއް ފަހަރު އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ސިއްރުތައް އާންމުވުމުން، ބޭނުންނުވާ ޚިޔާލުތަކާއި، އަޅާކިޔުންތަކާއި އަދި ދޮގު ވާހަކަތައް ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން ފަށައެވެ.
އުފާވެރި ޚަބަރެއް ދިނުމަށްފަހު ދިމާވާ ކޮންމެ ނިކަމެތިކަމަކީ އެސްފީނާގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިރިއުޅުމަކީ ނޭނގޭ ބަދަލުތަކުން ފުރިގެންވާ އެއްޗަކަށްވާއިރު، އިއްތިފާޤުން ދިމާވާ ކަންކަމަކީ އެހެން މީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިފަދަ ތަޖުރިބާތަކުން ހަނދާންކޮށްދެނީ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމާ ބެހޭގޮތުން ހާމަކުރާ މިންވަރަކުން، އެހެން މީހުންނަށް އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭ މިންވަރު ކަނޑައެޅިގެންދާ ކަމެވެ.
ގާތްކަން ބޮޑުވުމުން އުފެދޭ މައްސަލަތައް
ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، އަހަރެމެން ވަރުގަދަ އިންތަކެއް ބަހައްޓަން ޖެހެނީ ހަމައެކަނި ބީރައްޓެހިންނާ ނޫންކަމެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ އަހަރެމެންނާ އެންމެ ގާތް މީހުންނެވެ. އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ދަތިތަކާއި، މާލީ ހާލަތާއި، ގުޅުންތަކުގެ މައްސަލަތަކާއި އަދި އެންމެ ބޮޑެތި ހުވަފެންތައް އެނގޭ މީހުންނެވެ.
މިފަދަ މަޢުލޫމާތުތައް އެނގުމަކީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމާއެކު އޮންނަ ރީތި ގުޅުމެއް ނަމަވެސް، އިތުބާރު ނެތް ތަނެއްގައި އެ ގާތްކަމަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ.
ބީރައްޓެހި މީހަކަށް އެނގޭނީ އަހަރެމެން އުފަލުގައި އުޅޭކަން އެކަންޏެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެމެންގެ ކަންކަން އެނގޭ ގާތް މީހަކަށް، އަހަރެމެންގެ ހިތުގައި ޖެހޭނީ ކޮން ސުވާލަކުންކަމާއި، ދިރިއުޅުން ހަލާކުވާނީ ކޮން ވާހަކައަކުންކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ.
މީގެ މާނައަކީ ގާތް ކޮންމެ މީހަކީ ހަސަދަވެރިއެކޭ ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިއީ ގާތްކަމަކީ އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫންކަމާއި، މީހެއްގެ ސިއްރުތައް އެނގުމަކީ އެއީ އިތުބާރު ހިފޭ މީހެއްކަމުގެ ދަލީލެއް ނޫންކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
އޯގާތެރިކަމުގެ ނަމުގައި ކުރެވޭ ސުވާލުތައް
އެހެން މީހުންގެ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ކުރެވޭ ކޮންމެ ސުވާލަކީ ނުބައި ނިޔަތެއްގައި ކުރެވޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ އޯގާތެރިކަމުގެ މާސްކު އަޅައިގެން ކުރާ ސުވާލުތަކެކެވެ.
“އެ ކިހާވަރަކަށް ގަތީ؟”
“ތިޔަ އުޅެނީ ހަމަ އުފަލުންތަ؟”
“ފިރިމީހާއަށް މުސާރައަށް ލިބެނީ ކިހާވަރެއް؟”
“އާއިލާގެ ތެރޭގައި ކިހިނެއްތަ ކަންތައްތައް ވަނީ؟”
ސުވާލު ކުރުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ގޯސް ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ހަޤީޤީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރުމަކީ ސިއްޙަތު ރަނގަޅު ގުޅުމެއްގެ ބައެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އަމިއްލަ ސިއްރުތައް މީހުންގެ މެދުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަކަށް ނުވަތަ އަޅާކިޔުންތަކަކަށް ވެގެންދާ ހިސާބުން އެއީ ހުރަސްކުރެވޭ ރަތް ރޮނގެކެވެ.
ބައެއް ފަހަރު މީހުން މަޢުލޫމާތު ހޯދަނީ އެހީތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި، އެހެން މީހުންނާ ހިއްސާކުރާނެ ޝައުޤުވެރި ވާހަކައެއް ހޯދުމުގެ މަޤުސަދުގައެވެ. އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި ހިއްސާކުރާ ވާހަކަ އާންމު ވާހަކައަކަށް ބަދަލުވެ، އަމިއްލަ ދަތިކަމަކީ އެހެން މީހުންނަށް އުފާލިބޭ ކަމަކަށްވެ، އަދި އެކެއްގެ އުފާވެރިކަމަކީ އަނެކަކަށް އަޅާކިޔުމުގެ ފުރުސަތަކަށް ވެގެންދެއެވެ.
ޚާއްސަކޮށް، އިތުބާރުކޮށްފައި ހިއްސާކުރާ ވާހަކައެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭ އަނިޔާ މާ ބޮޑެވެ. އެހެންކަމުން، އިތުބާރު މިނަންޖެހެނީ މީހަކު އެނގޭތާ ވީ ދުވަހަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެމީހަކީ އަހަރެމެންގެ އިންތަކަށް އިޙުތިރާމްކޮށް، ހިއްސާކުރާ ކަންކަން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މީހެއްތޯ ބަލައިގެންނެވެ.
ކޮންމެ ނިޢުމަތަކީ މީހުންނަށް ދައްކަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫން
ސޯޝަލް މީޑިއާގެ މި ޒަމާނުގައި، ގުޅުންތަކާއި، ކާމިޔާބީތަކާއި، އާއިލީ ކަންކަމާއި އަދި ކުރާ ޚަރަދުތަކަކީ ވަރަށް އަވަހަށް އާންމުވާ ކަންކަމެވެ. އުފާވެރިކަން ހިއްސާކުރުމަކީ ގޯހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މައްސަލަ އުފެދެނީ ތިމާގެ އަގު ވަޒަންކުރުމަކީ އެހެން މީހުންނަށް ފެންނަ ފެނުން ކަމުގައި ވެގެންދާ ހިސާބުންނެވެ.
ބައެއް ކަންކަން ސިއްރުވެފައި އޮތުމުން މާ ފުރިހަމަވެއެވެ. ގުޅުންތައް ބަދަހިވުމަށް އެހެން މީހުންގެ ޚިޔާލުތަކާ ނުލައި ފުރުސަތު ބޭނުންވެއެވެ. މާލީ ކުރިއެރުންތަކާއި އަމިއްލަ ރޭވުންތައް ފުރިހަމަވުމުގެ ކުރިން އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުމާއި އުންމީދުތަކަށް ހާމަނުކުރުމަކީ ބުއްދިވެރިކަމެކެވެ.
ހަސަދަވެރިކަމަކީ އަބަދު ފެންނަން އޮންނަ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަބަދު އަޅާކިޔުމާއި، ނުސީދާ ބަސްތަކުން މީހާގެ އަގު ވައްޓާލުމުގެ ތެރެއިން ފެނިދާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މީހަކު އެއްޗެއް ނުބުނުމަކީ ނުވަތަ އުފާ ފާޅުނުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ހަސަދަވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގައި އަހަރެމެންނަށް ނޭނގޭ އެތައް ދަތިތަކެއް ހުރެދާނެއެވެ.
އެހެން މީހުންނަށް ކުރެވޭ އިޙުސާސްތައް ދެނެގަތުމަށްވުރެ، އެމީހުންގެ އަމަލުތަކަށް ބެލުން ބުއްދިވެރިއެވެ. އަހަރެމެންގެ އުފަލުގައި އެމީހުން އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ބައިވެރިވޭ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ސިއްރުތަކަށް އިޙްތިރާމްކުރޭ ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެމެންގެ ކާމިޔާބީގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާއިރު، އެއީ ވާދަވެރިކަމަކަށް ބަދަލުނުކޮށް ހުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟
އަމިއްލަ ކަންކަން ސިއްރުކުރުމަކީ ބިރުގަތުމެއް ނުވަތަ ލަދުގަތުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ތިމާގެ ދިރިއުޅުން ފެންނަ ކޮންމެ މީހަކީ ތިމާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ސިއްރެއް އެނގެންޖެހޭ މީހެއް ނޫންކަން ދެނެގަތުމުގެ ބުއްދިވެރިކަމެވެ.
އީމާންތެރިކަމާއި، ރައްކާތެރިކަން އަދި އަމިއްލަ ޒިންމާ
މުސްލިމުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެސްފީނާއަކީ ހަޤީޤަތެކެވެ. އެސްފީނާއިން ރައްކާތެރިވުމަށް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ދުޢާކުރުމަށާއި، ފަލަޤް ސޫރަތާއި ނާސި ސޫރަތް ކިޔެވުމަށް އިސްލާމްދީން ބާރުއަޅައެވެ. އަދި އެހެން މީހެއްގެ ނިޢުމަތަކަށް ބަލާއިރު، އެމީހަކަށް ބަރަކާތްލެއްވުމަށް އެދި ދުޢާކުރުމަށްވެސް އިރުޝާދު ދީފައިވެއެވެ.
ނަމަވެސް، އެސްފީނާއަށް އޮންނަ ޤަބޫލުކުރުމަކީ ކަމެއް ގޯސްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ތިމާގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށާއި، ރަހުމަތްތެރިންނަށް ނުވަތަ އަވަށްޓެރިންނަށް ތުހުމަތުކުރުމަށް އޮތް އުޒުރަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ. އިސްލާމްދީން ވަނީ ހީކުރުންތަކާއި، ދޭތެރެޖެއްސުމާއި އަދި އެހެން މީހުންނަށް އަނިޔާވެރިވުމުން ދުރުހެލިވުމަށް އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ.
ރޫޙާނީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު، ބުއްދިވެރިކަމާއި، ޝުކުރުވެރިވުމާއި އަދި ރީތި އަޚުލާޤު އިސްކުރަންޖެހެއެވެ. އެއީ އަބަދު އެހެން މީހުންގެ ނިޔަތާމެދު ބިރުން އުޅުމެއް ނޫނެވެ.
އަހަރެމެންގެ ނިޢުމަތްތަކުގެ ހުރިހާ ތަފްޞީލެއް ހާމަނުކޮށްވެސް އެކަމަށް އުފާކުރެވިދާނެއެވެ. މީހުންނަށް އިތުބާރު ނުކުރާ މީހަކަށް ނުވެސް، ދިރިއުޅުމުގައި ރަނގަޅު އިންތަކެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އަދި ހަސަދަވެރިކަމަށް ފުރުސަތު ނުދީ އެހެން މީހުންގެ އުފަލުގައި ބައިވެރިވެވިދާނެއެވެ.
ބައެއް ކަންކަން އަމިއްލައަށް ބެހެއްޓުމުގެ ބުއްދިވެރިކަން
ތަސައްރަފު ފުދުމަކީ ކޮންމެ ސުވާލަކަށް ތަފްސީލީ ޖަވާބެއް ދޭން ނުޖެހޭކަމާއި، ކޮންމެ ކާމިޔާބީއެއް އާންމުކޮށް އިޢުލާނުކުރަން ނުޖެހޭކަން ދެނެގަތުމެވެ. އަހަރެމެންނަށް އުފާވެރިކަން ހިއްސާކުރާނެ ބަޔަކު އިޚްތިޔާރު ކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި އިތުބާރު ހޯދާފައިވާ މީހުންގެ ގާތުން މަޝްވަރާ ހޯދައި، އާއިލީ ބައެއް މައްސަލަތައް އެހެން މީހުންގެ ފާޑުކިޔުންތަކާ ދުރުގައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ.
“އެއީ އަހަރެން ސިއްރުކޮށް ބާއްވަން ބޭނުންވާ ކަމެއް” މިފަދަ އާދައިގެ ބަހަކުން ފުދެއެވެ. ތިމާގެ މާލީ ހާލަތާއި، ކައިވެނީގެ ގުޅުމާއި، އާއިލީ ދަތިތަކާއި ނުވަތަ ކުރިމަގުގެ ރޭވުންތައް ކޮންމެ މީހަކަށް ކިޔައިދިނުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިރިއުޅުމުގައި އިންތަކެއް ބެހެއްޓުމަކީ އެހެން މީހުންނަށް ވާ އިހާނެތިކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަމިއްލަ ހިތްހަމަޖެހުމާއި ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ.
އެސްފީނާއާ ބެހޭގޮތުން ދެކެވޭ ވާހަކަތަކުން އިންސާނީ ތަބީޢަތާ ބެހޭ ބޮޑު ފިލާވަޅެއް ލިބިގެންދެއެވެ. އަގުހުރި ކަންކަމަށް ރައްކާތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. އަދި އެކަންކަން ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ ވަށައިގެންވާ އެންމެންނަށް ތުހުމަތުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ކަންކަން ދެނެގަތުމުގެ ބުއްދިވެރިކަމެވެ.
އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ޒިންމާގެ މަތިންވެސް ހަނދާންކުރަން ޖެހެއެވެ. އެހެން މީހުން އެމީހުންގެ އުފާވެރިކަން ހިއްސާކުރުމުން، އަޅާކިޔުމެއް ނެތި އެކަމުގައި ބައިވެރިވާށެވެ. އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި މަޢުލޫމާތެއް ހިއްސާކޮށްފިނަމަ، އެއީ ފުރައްސާރައަކަށް ނުހަދައި ރައްކާތެރިކޮށްދޭށެވެ.
ކޮންމެ ރީތިކަމަކީ ދައްކަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ސިއްރަކީ ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަދި ސުވާލުކުރާ ކޮންމެ މީހަކީ ޖަވާބު ޙައްޤުވާ މީހެއްވެސް ނޫނެވެ.
ބަޔަކަށް ތިމާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޗާޓު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތަކަށް ހިތްހަމަޖެހުމާއެކު ޝުކުރުވެރިވާން ދަސްކުރުމަކީ، އެންމެ ބޮޑު ރައްކާތެރިކަން ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ.
