މިއީ ޓެކްސަސް ވުމަންސް ޔުނިވަރސިޓީގެ ނިއުރޯސައިންސް، އިލެކްޓްރޯޑައިގްނޯސިސް އަދި ފިޒިކަލް ތެރަޕީގެ ޕްރޮފެސަރެއް ކަމަށްވާ ޑރ. މުޙައްމަދު ސައްބާޙީ (ޕީއެޗްޑީ، ޕީޓީ) ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރެއްވި ގޮތުގެ ވާހަކައާއި އެކަމުގައި ދެއްވާ އިރުޝާދުތަކެވެ.

ޑރ. ސައްބާޙީ ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރައްވަން ފެއްޓެވީ އުމުރުފުޅުން 55 އަހަރުގައެވެ. އަދި 2007 ވަނަ އަހަރު، 5.5 އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުޅި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކޮށް ނިންމެވިއެވެ. ސީރިއަސްކޮށް މިކަން ފެއްޓެވުމުގެ ކުރިން އޭނާ އުޅުއްވީ ދޭތެރެއަކުން ބައެއް ބައިތައް ހިތުދަސްކުރައްވާ ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް އެއްދުވަހަކު މިސްކިތުގެ ޝައިޚަކު، ރަމަޟާން މަހަށްފަހު ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމަށް އަޒުމް ކަނޑައެޅުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ.

މިކަމަށް ފަސް މީހަކު އިޖާބަދީ، ބަޤަރާ ސޫރަތް ނިންމުމަށްފަހު އާލްޢިމްރާން ސޫރަތް ފެށިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޑރ. ސައްބާޙީ އެކަނި މި މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ.

ތިރީގައި މިވަނީ އޭނާގެ އިރުޝާދުތަކާއި ހުށަހެޅުންތަކެވެ:

• ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމުގެ ތާރީޚީ މަރުހަލާތައް.
• އުނގެނުމުގެ ގޮތްތަކާއި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމަށް އެ ގޮތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތް.
• ޒުވާނުންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ހިތުދަސްކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ އުކުޅުތަކުގެ ތަފާތު.
• ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލުން.
• ހިތުދަސްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސުލޫކީ ސިފަތައް.

މުޞްޙަފްތަކުގެ ބާވަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން
ތިބާ ބޭނުންކުރާނީ ކޮން ކަހަލަ މުޞްޙަފެއްކަން ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ. ސަބަބަކީ އެ މުޞްޙަފަކީ ތިބާގެ ހަނދާނާ ގުޅިފައިވާނެ އެއްޗަކަށްވާތީއެވެ.

1- މުޞްޙަފް އަލް-ޙުއްފާޡް (މަދީނާ މުޞްޙަފް):
މިއީ ޙަރަމައިނި ފަރާތުން ނެރޭ، ކޮންމެ ސަފުހާއެއްގައި 15 ރޮނގު އިންނަ މުޞްޙަފެވެ. ކޮންމެ ސަފުހާއެއް ނިމޭނީ އާޔަތެއް ފުރިހަމަވެގެންނެވެ. މިއީ “ވިޝުއަލް މެމޮރީ” ނުވަތަ ލޮލަށް ފެންނަ މަންޒަރު ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމަށް ވަރަށް ރަނގަޅު މުޞްޙަފެކެވެ.

މިސާލަކަށް: ސޫރަތުލް ބަޤަރާގެ ތިންވަނަ ސަފުޙާ ނިމެނީ “وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ” މި އާޔަތުންނެވެ. އަދި ހަތަރުވަނަ ސަފުޙާ ނިމެނީ “أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ” މި އާޔަތުންނެވެ.

2- މުޞްޙަފް އަލް-އަޒްހަރު:
މީގައި އެއް އާޔަތެއްގެ އެއްބައި އެއް ސަފުހާގައި އޮވެފައި، އަނެއް ބައި ޖެހިގެން އޮންނަ ސަފުހާގައި އޮވެދާނެއެވެ.

3- މުޞްޙަފް އަލް-ތަޒްޔީލް:
މީގައި ކޮންމެ ސަފުހާއެއްގެ ތިރީ ކަނުގައި، ޖެހިގެން އަންނަ ސަފުހާގެ ފުރަތަމަ ދެ ލަފުޒު ލިޔެފައި އިނދެއެވެ. މިއީ ކިޔުމާއި ހިތުދަސްކުރުމުގައި މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރިއަށް ދިއުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ގޮތެކެވެ.

އުނގެނުމުގެ ގޮތްތައް (އެޑިއުކޭޝަނަލް ފިޒިއޮލޮޖީ)
• އަޑުއިވުން (އޯޑިޓަރީ)
• ފެނުން (ވިޒުއަލް)
• އިޙްސާސްވުން (ކައިނެސްތެޓިކް) – މިސާލަކަށް ލޯފަން މީހުން އަތުން ބީހިގެން ދަސްކުރުން.
• މި ހުރިހާ ގޮތެއް އެކުލެވޭ ގޮތަށް
ތިބާގެ ކިބައިގައި ހުރި އެންމެ ވަރުގަދަ ހުނަރަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ.

ބޮޑެތި މީހުން ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމުގައި ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ 26 ކަންތައް:

1- ނިޔަތް: ﷲ ގެ ކަލާމްފުޅު ހިތުގައި ބާއްވައިގެން އެކަލާނގެއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ނިޔަތް ގަންނާށެވެ. ހަމައެކަނި “ޙާފިޡު” ކަމުގެ ލަޤަބު ހޯދުމަކަށް ނޫނެވެ.

2- ކެތްތެރިކަން: މި މަސައްކަތް ނިންމުމަށް އަހަރެންނަށް 5 އަހަރު ނެގިއެވެ.

3- ދިރިއުޅުމުގެ އާދައަކަށް ހެދުން: ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ތާވަލުގައި މިކަން ހިމަނާށެވެ.

4- ސާބިތުކަމާއި ދެމެހެއްޓެނިވިކަން.

5- އެކުވެރިން: މިކަމުގައި އެހީތެރިވާނެ އެކުވެރިން ހޯދާށެވެ.

6- ވަގުތު ކަނޑައެޅުން.

7- ތަން ކަނޑައެޅުން.

8- ބޭކާރުވެދާ ވަގުތުގެ ބޭނުން ހިފުން.

9- އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން.

10- ފެނުމާއި، އަޑުއިވުމާއި، އިޙްސާސްކުރުމުގެ ހިއްސުތައް ބޭނުންކުރުން.

11- ސާފު ސިކުނޑިއެއް.

12- ލަނޑުދަނޑިއަށް ސަމާލުކަންދިނުން.

13- ފިލާވަޅުތައް ކުދި ބައިތަކަށް ބަހާލުން.

14- އަމިއްލަ ނަފްސަށް އިނާމުދިނުން.

15- ދަސްކުރާ ބައިތައް ސުންނަތް ނަމާދުތަކުގައި ކިޔެވުން.

16- އެއް މުޞްޙަފެއް ބޭނުންކުރުން؛ ބަދަލުނުކުރުން.

17- ދަސްކުރުމުގެ ކުރިން އާޔަތްތަކުގެ ކުރު މާނަ ކިޔުން.

18- އާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުނު ސަބަބު (އަސްބާބުއް ނުޒޫލް) ދަސްކުރުން.

19- ތަކުރާރުކުރުން، ތަކުރާރުކުރުން އަދި ތަކުރާރުކުރުން.

20- ޤުރުއާނާއެކު ދެމިހުރުން (ޤުރުއާނަކީ “ޣީރަތްތެރި” އެއްޗެކެވެ).

21- ﷲ ގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދި ދުޢާކުރުން.

22- ކުރާ މަސައްކަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރުން.

23- މުތަޝާބިހް (އެއްގޮތް) އާޔަތްތަކަށް ސަމާލުވުން.

24- ވާހަކަތައް ހިމެނޭ ސޫރަތްތައް (ޔޫސުފް، ޠާހާ، ކަހްފް) ދަސްކުރަން ފަސޭހަވާނެއެވެ.

25- ޙުކުމްތައް ގިނަ ސޫރަތްތައް (ނިސާ ސޫރަތް ފަދަ) އުނދަގޫވެދާނެއެވެ.

26- އެއް ސަފުހާ ދަސްކުރާއިރު އެއް ފޮތް (ޖުޒުއެއް) މުރާޖަޢާކުރުން.

ތަފްސީލީ ބައެއް ކަންތައްތައް:

ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނުން:
ކެއުމާއި ނިދުމާއި ވަޒީފާއަށް ވަގުތު ހުސްކުރާ ފަދައިން، ޤުރުއާނަށްވެސް ވަގުތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހެއެވެ. އެ ވަގުތު ފާއިތުވެއްޖެނަމަ ދެރަވާންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެކަން ފުރިހަމަވުމުން އުފާވެރިކަން ލިބޭނެއެވެ.

ސާބިތުކަން:
ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ވަކި މިންވަރެއް (ވިރުދެއް) ކިޔަވަން އާދަކުރާށެވެ. އެންމެ މަދުވެގެން ދުވާލަކު ޖުޒުއެއް މުރާޖަޢާކުރުން ރަނގަޅެވެ.

އެކުވެރިންނާއި ޝައިޚުން:
ޝައިޚެއްގެ އަރިހުން ކިޔެވުމުން މަޚްރަޖުތައް ރަނގަޅުވެ، އާޔަތްތަކުގެ ގުޅުންތައް ދެނެގަންނަން ފަސޭހަވާނެއެވެ. އަދި އެކުގައި ދަސްކުރާނެ ރަޙުމަތްތެރިން ބޭތިއްބުމަކީ ހިތްވަރު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. ޢަރަބި ބަސް ދަންނަ މީހެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ މާނަ އޮޅުނަނުދިނުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ވަގުތު ކަނޑައެޅުން:
އެންމެ ރަނގަޅު ވަގުތަކީ ފަތިސް ނަމާދަށްފަހު އޮންނަ 30-60 މިނެޓެވެ. ބަންދު ދުވަސްތަކުގައި މި ވަގުތު އިތުރުކުރާށެވެ. މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެންމެ ރަނގަޅީ ދަމުނަމާދުގައެވެ.

ތަން ކަނޑައެޅުން:
މިސްކިތުން ނުވަތަ ގޭގެ ވަކި ކަނެއް މިކަމަށް ޚާއްޞަކުރާށެވެ. އަޑުގަދަ ނޫން، ހިމޭން ތަނެއް އިޚްތިޔާރުކުރާށެވެ.

ބޭކާރު ވަގުތުގެ ބޭނުން ހިފުން:
ދަތުރުފަތުރު ކުރާއިރު ނުވަތަ ކިއުއެއްގައި މަޑުކޮށްގެން ހުންނައިރު، ފޯނުން ނުވަތަ ކުޑަ މުޞްޙަފަކުން ޤުރުއާން އަޑުއަހާ ނުވަތަ ކިޔަވާށެވެ.

މުރާޖަޢާކުރުމާއި ހަނދާން ބެހެއްޓުން:
އެއްދުވަހަކު އަހަރެން މަޝްހޫރު ޤާރީ މުޙައްމަދު ޖިބްރީލާ ބައްދަލުވެގެން ނަޞޭޙަތަކަށް އެދުނީމެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ

“ޤުރުއާނަކީ ޣީރަތްތެރި އެއްޗެކެވެ. ތިބާ އެއްދުވަހު ޤުރުއާން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ޤުރުއާން ތިބާ ހަފުތާއަކަށް ދޫކޮށްލާނެއެވެ. ހަފުތާއަކަށް ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މަހަކަށް ދޫކޮށްލާނެއެވެ. އަދި އަހަރަކަށް ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ތިބާގެ ހަނދާނުން މުޅިން ފޮހެވިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.”

ނިންމުން:
ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމަކީ މި ދުނިޔޭގައި ސުވަރުގެ ލިބުން ފަދަ ކަމެކެވެ. ޤުރުއާނުގެ ކޮންމެ އާޔަތަކީ މީރުވަސްދުވާ މަލެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. މި މަސައްކަތް ފަށާއިރު ފަސޭހަ ސޫރަތްތަކުން ފެށުމަކީ ހިތްވަރު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ އިޚްލާޞްތެރި ނިޔަތަކާއެކު، ﷲ ގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދި ދުޢާކޮށް، ސާބިތުކަމާއެކު ކުރިއަށް ދިއުމެވެ.