ޕައިރޯސޯމް އަކީ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އާދަޔާޚިލާފު އެއް މަޚްލޫޤެވެ. މިއީ ބަލާބެލުމަށް ބޮޑު، އެތެރެ ހުސް، ޖެލީއެއް ފަދަ ހޮޅިއެއް ނުވަތަ ކަނޑުގައި އޮންނަ ބޮޑު ކިއުކަމްބާއަކާ ވައްތަރު އެއްޗެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މިއީ ޖެލީފިޝްއެއް ނުވަތަ ކަނޑުގައި އޮޔާދާ ޕްލާސްޓިކް ކުނިބުނި ކަމަށް މީހުންނަށް ހީވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ބަޔޮލޮޖިކަލް ގޮތުން ވަރަށް ފުރިހަމަ އޮނިގަނޑެއް އެކުލެވިގެންވާ ދިރުމެކެވެ. “ޕައިރޯސޯމް” މި ނަން އައިސްފައިވަނީ ގްރީކް ބަހުން “އަލިފާން” (pyro) އަދި “ހަށިގަނޑު” (soma) މި ދެ ބަހުންނެވެ. މި ނަން ދެވިފައިވަނީ ކަނޑުގެ އަނދިރި ފުންމިނުގައި މި ދިރުން ދައްކުވައިދޭ ހިތްގައިމު އައްޔަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ބޮޑުމިނުގެ ގޮތުން ބިޔަ އަދި އޮނިގަނޑުގެ ގޮތުން ކޮމްޕްލެކްސް މި މަޚްލޫޤުތައް ދަތުރުކުރަނީ ކަނޑުގެ ފުން ސަރަޙައްދުތަކުގައެވެ.

ގިންތިކުރުމާއި އޮނިގަނޑު

ޕައިރޯސޯމް އަކީ ‘ޓިއުނިކޭޓް’ އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ، ކަނޑުގައި މިނިވަންކަމާއެކު ފަތާ ދިރުމެކެވެ. މިއީ ފިރުއައުމުދާ ނުވަތަ ޖެލީފިޝް އަށްވުރެ ބޮޑަށް ބުރަކަށީގެ ކަށި ހުންނަ ދިރުންތަކާ (ވާރޓިބްރޭޓްސް އާ) ގާތްކަމެއް ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. މިއީ “ކޮލޯނިއަލް” ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އުޅޭ ދިރުމެކެވެ. ބޭރަށް ފެންނަން ހުންނަ ބޮޑު އޮނިގަނޑަކީ “ޒޮއިޑްސް” ކިޔާ އެތައް ހާސް ކުދި ދިރުންތަކެއް ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މި ހުރިހާ ޒޮއިޑްތަކެއް އެކުލެވިގެންވަނީ “ޓިއުނިކް” ކިޔާ ދެފުށް ފެންނަ، ޖެލީ ފަދަ އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރޭގައެވެ.

މި ޖަމާޢަތުގެ ބައްޓަމަކީ އެއްކޮޅު ބަންދުވެފައި، އަނެއްކޮޅު ހުޅުވިފައިވާ އެތެރެ ހުސް ހޮޅިއެއް ނުވަތަ ކޯންއެއްގެ ބައްޓަމެވެ. ކޮންމެ ޒޮއިޑެއްވެސް ހުންނަނީ މި ހޮޅީގެ ފާރުގައި އެކަތި އަނެކައްޗާ ގުޅިފައެވެ. ޒޮއިޑްތަކުގެ އަނގަ ފަދަ ގުނަވަން ހުންނަނީ ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. އެއީ ކާނާ ހޯދުމަށާއި ނޭވާލުމަށްޓަކައި ފެން އެތެރެއަށް ދެމުމަށެވެ. އަދި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފެން، ހޮޅީގެ އެތެރޭގައި އޮންނަ ހުސް ބަޔަށް ފޮނުވާލައެވެ.

މި ހުރިހާ ޒޮއިޑްތަކެއް ވަނީ އެކަތި އަނެކައްޗާ ޓިޝޫތަކުން ގުޅިފައެވެ. އެހެންކަމުން، މި ހުރިހައި އެއްޗެއް މަސައްކަތް ކުރަނީ އެއް ދިރޭ މަޚުލޫގެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އައު ޒޮއިޑްތައް އުފެދެނީ އޭގެ ޒާތުގައި ގޮފިފަޅައިގެން (ބަޑިންގ) އުފެދޭ އުސޫލުންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން މި ޖަމާޢަތް ވަރަށް އަވަހަށް ބޮޑުވެ، ލިބޭ ގެއްލުންތައް އަމިއްލައަށް މަރާމާތު ކުރެއެވެ.

އިކޮލޮޖީ އަދި ބަޔޯލުމިނެސެންސް (އަމިއްލައަށް އަލިވުން)

ޕައިރޯސޯމްތަކަކީ އާންމުކޮށް ހޫނު އަދި ސަބް-ޓްރޮޕިކަލް ކަނޑުތަކުގެ ފުން ސަރަޙައްދުތަކުގައި އުޅޭ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. މީގެ ތަފާތު ސިފައަކީ، މިއީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަނޑުގެ މަތީ ފަށަލައާއި ފުން ފަށަލައާ ދެމެދު ދަތުރުކުރާ އެއްޗަކަށް ވުމެވެ. ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ޝިކާރަވެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި 700 މީޓަރު އަޑިއަށް ދާއިރު، ރޭގަނޑު ކާނާ ހޯދުމަށް ކަނޑުގެ މަތީ ފަށަލައަށް އަރައެވެ.

މީގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ މައިކްރޯސްކޯޕިކް ޕްލެންކްޓަންއެވެ. ޒޮއިޑްތަކުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ފެން ފިލްޓަރުކޮށްގެން ކާނާ ހޯދައެވެ. މި ދިރުންތައް މަރުވުމުން ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ފެތި، ކަނޑުގެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ ދިރުންތަކަށް ކާނާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވެއެވެ.

ޕައިރޯސޯމްގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ސިފައަކީ އޭގެ ހަށިގަނޑުން ނުކުންނަ ނޫ-ފެހި ކުލައިގެ ގަދަ އައްޔެވެ. މި އަލި އުފެދެނީ ޒޮއިޑްތަކުގައި އުޅޭ ބެކްޓީރިއާތަކެއްގެ އެހީގައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޕައިރޯސޯމް އިން އުފައްދާ ލުސިފަރޭސް ނަމަކަށް ކިޔާ އެންޒައިމެއް އެ ސޫފި ކާ ކާނާގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކޮއިލެންޓެރަޒިން ނަމަކަށް ކިޔާ ކެމިކަލަކާ އެކުވެގެން މި އަލި އުފެދެއެވެ.

އެއް ޒޮއިޑުން އަލިވުމުން، އެއާ ގުޅިފައިވާ އެހެން ޒޮއިޑްތަކަށްވެސް އެ އަސަރުކޮށް، މުޅި އޮނިގަނޑުގައި ރާޅެއް ފަދައިން އަލި ފެތުރިގެންދެއެވެ. މިގޮތަށް އަލިކުރަނީ ކީއްވެގެންކަން ސީދާ ނޭނގުނަސް، ބެލެވޭ ގޮތުގައި އެއީ ޝިކާރަވެރިން ބިރުގަންނަވައިލުމަށް ނުވަތަ މުޢާމަލާތް ކުރުމަށް ކުރާ ކަމެކެވެ.

ބޮޑުމިނާއި ދަތުރުފަތުރު

ޕައިރޯސޯމްގެ ބޮޑުމިން އެކި ބާވަތްތަކުގައި ތަފާތެވެ. ބައެއް ބާވަތްތައް މަދު ސެންޓިމީޓަރުތަކެއްގައި ހުންނައިރު، ‘ޖަޔަންޓް ޕައިރޯސޯމް’ (ޕައިރޯސްޓްރެއްމާ ސްޕިނޯޒަމް) ފަދަ ބާވަތްތައް 20 މީޓަރަށްވުރެ ދިގުވެއެވެ. މިފަދަ ބޮޑެތި ޕައިރޯސޯމްތަކަކީ އޭގެ އެތެރޭގައި އިންސާނަކަށް ފަތާލެވޭހާ ޖާގަ އޮންނަ، އެތެރެ ހުސް ހޮޅިތަކެކެވެ.

ޕައިރޯސޯމްތަކަކީ އާންމުކޮށް ކަނޑުގެ އޮޔާއެކު ދަތުރުކުރާ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، ޒޮއިޑްތަކުން ކޯޑިނޭޓްކޮށްގެން ފެން ބޭރުކުރުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ “ޖެޓް ޕްރޮޕަލްޝަން” މެދުވެރިކޮށް މަޑުމަޑުން ވަކި މިޞްރާބަކަށް ދަތުރުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން މީގެ ކިބައިގައި ހުރެއެވެ.

ކޮންމެ ޒޮއިޑަކުން ފެން ފިލްޓަރުކުރުމަށްފަހު، އެ ފެން ހޮޅީގެ މެދުގައި އޮންނަ ހުސް ޖާގައަށް ދޫކޮށްލައެވެ. މި ހުރިހާ ފެނެއް ބޭރުވަނީ ހޮޅީގެ ހުޅުވިފައިވާ ކޮޅުންނެވެ. މިގޮތަށް ފެން ބޭރުވާއިރު އުފެދޭ ބާރުގެ އެހީގައި ޕައިރޯސޯމްއަށް މަޑުމަޑުން ކުރިއަށް ދަތުރުކުރެވެއެވެ.