އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން، ބެނީންގެ އައްސޭރިފަށުގައި އޮތް މުރަކަ ފަރަކީ ހަމައެކަނި ބުނެއުޅޭ ގަދީމީ ސިއްރެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ތަނެކެވެ.

1960ގެ އަހަރުތަކުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ކަނޑުގެ 160 ފޫޓަށްވުރެ (50 މީޓަރު) ފުން ސަރަހައްދެއްގައި ފަރެއް އޮތްކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ދުވަސްވަރުގެ ދިރާސާވެރިން ބުނެފައިވަނީ އެއީ އެއްވެސް ދިރުމެއް ނެތް ތަނެއް ކަމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އާ ހޯދުންތަކާއެކު އެ ގަބޫލުކުރުން މިހާރު ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. ކުރިން ހީކުރެވުނު ގޮތާ ހިލާފަށް، އެހާ ފުން ސަރަހައްދަކުން ދިރިހުރި މުރަކަތައް މިހާރު ވަނީ ފެނިފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބެނީންގެ އައްސޭރިފަށާ ބެހޭ އާ މައުލޫމާތުތަކެއް ލިބިގެންދިޔުމުގެ އިތުރުން، ކަނޑުގެ އަޑީގައި އަދިވެސް ހޯދިފައިނުވާ ކިތަންމެ ސިއްރެއް ވެދާނެކަމުގެ އިޝާރާތެއް ލިބިގެންދެއެވެ.

އައު ހޯދުމަކުން ލިބުނު ބޮޑު ސިހުމެއް

މި ފަރާ ބެހޭ ފުރަތަމަ ދިރާސާތައް ކުރެވުނީ މަސްވެރިކަމަށް ރަނގަޅު ސަރަހައްދުތައް ހޯދުމަށެވެ. އެ ދުވަސްވަރު މި ފަރަށް މާ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުދެވުނު ނަމަވެސް، އަހަރުތަކެއް ފަހުން ސައިންސްވެރިން ވަނީ އަލުން އެ ސަރަހައްދު ބަލަން ނިންމާފައެވެ.

ދިރާސާކުރި ޓީމަށް ލަފާކުރެވުނީ އެއީ ‘މެސޯފޯޓިކް’ މުރަކައިގެ ނިޒާމަކަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ފެންނަ ކުލަގަދަ ފަރުތަކަށްވުރެ ފުން ސަރަހައްދުތަކުގައި، އިރުގެ އަލި މަދުން ލިބޭ ހިސާބުތަކުގައި އާލާވާ ފަރުތަކެކެވެ. މިފަދަ ފަރުތައް އާންމުކޮށް ހުންނަނީ ކަނޑުގެ އަޑީގައި އެކި ހިސާބުތަކަށް ބެހިފައެވެ.

ކަނޑުގެ އަޑީގެ ސިއްރުތައް ހޯދުން

ކުރީގެ ރެކޯޑުތަކަށް ބަލައިގެން، ސައިންސްވެރިން ވަނީ ޒަމާނީ ‘ސޯނާ’ ބޭނުންކޮށްގެން 11 ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް ބަލާފައެވެ. މި ދިރާސާގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ބެނީންގެ އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އޯޝަނޮލޮޖީގެ ޖެރާޑް ޒިންޒިންޑޮހޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިއީ ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ. ކަނޑުމަތީގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކޮށް، ޓެކްނިކަލް މައްސަލަތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ނަމަވެސް، ކަނޑުގެ އަޑީގައި ބޭނުންކުރާ ޑްރޯން އާއި ކެމެރާގެ އެހީގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އެ މަންޒަރު ފެނުމުން ލިބުނީ ބޮޑު ހައިރާންކަމަކާއި އުފަލެކެވެ.

ދިރުންހުރި މުރަކަ ފަރެއް

ކަނޑުގެ އަޑިން ނަގާފައިވާ މަންޒަރުތަކުން ފެންނަނީ ދިރުން ނެތް ތަނެއްގެ ބަދަލުގައި، ވަރަށް ދިރުންހުރި މުރަކައިގެ ނިޒާމެކެވެ. އެ ސަރަހައްދުން 8 ބާވަތެއްގެ މުރަކަ އާއި، ތަފާތު ވައްތަރުގެ މަސްމަހާމެހި ފެނިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެކި ބާވަތުގެ ރަތްމަހާއި، ތަފާތު ކުލަކުލައިގެ ފަރުމަސްތައް ހިމެނެއެވެ. ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، އިތުރު ދިރާސާތަކުން މިފަދަ އިތުރު މުރަކަ ބަގީޗާތައް އެ ސަރަހައްދުގެ ކައިރިން ފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

މި މުރަކަ ފަރުގެ މުހިންމުކަން

ކަނޑުގެ ފުން ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުންނަ މުރަކައިގެ ނިޒާމުތަކަކީ ތިލަ ފަރުތަކާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް މަދުން ދިރާސާކުރެވިފައިވާ ތަންތަނެވެ. އިރުގެ އަލި މަދުން ލިބޭތީ މި މުރަކަތައް އާލާވަނީ ވަރަށް ލަހުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިއީ މަސްމަހާމެއްސާއި ކަނޑުގެ އެހެނިހެން ދިރުންތަކަށް މުހިންމު މާހައުލުތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ފަރުތަކަކީ މާޒީގައި ކަނޑުގެ ހާލަތު ހުރިގޮތުގެ ތާރީޚީ މައުލޫމާތު ރައްކާކުރެވިފައިވާ ތަންތަނެވެ.

ޒިންޒިންޑޮހޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިއީ ގަލްފް އޮފް ގިނީގެ ކޮންޓިނެންޓަލް ޝެލްފް ސަރަހައްދުން ދިރިހުރި މެސޯފޯޓިކް މުރަކަ ފަރެއް ފެނުނުކަން ކަށަވަރުވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އަދި މިއީ ހަމައެކަނި މި ސަރަހައްދަށް ޚާއްޞަ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ހުޅަނގު އެފްރިކާގެ އައްސޭރިފަށުގެ ސަރަހައްދުތަކާ މެދު އަދިވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެއްކަން މީގެން ހާމަވާ ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

އަދިވެސް ގިނަ ސުވާލުތަކެއް

މި ހޯދުމަކީ ވަރަށް އުންމީދީ ހޯދުމެއް ނަމަވެސް، ސައިންސްވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި ފެށުމެކެވެ. މުރަކައިގެ ސާމްޕަލްތައް އަދި ނުނެގޭތީ، އެއީ ކޮން ބާވަތްތަކެއްގެ މުރަކައެއްކަން ސީދާ ކަށަވަރުކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި 1960ގެ އަހަރުތަކުގައި މި ފަރު އޮތީ ހަގީގަތުގައިވެސް މަރުވެފައިތޯ ނުވަތަ އެ ދުވަސްވަރުގެ ދިރާސާތަކަށް އޮޅުމެއް އެރީތޯ ބެލުމަކީ މިހާރު ކުރެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.

“މިއީ އަދިވެސް ފުރަތަމަ މަރުހަލާގެ ހޯދުމެއް،” ޒިންޒިންޑޮހޫ ވިދާޅުވިއެވެ. ތާރީޚީ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އައްސޭރިފަށާ އެއްވަރަށް ގާތްގަނޑަކަށް 40 ކިލޯމީޓަރަށް މި ފަރު ދެމިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް ބެލިފައިވަނީ އޭގެ ތެރެއިން ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.

އޭނާ ނިންމަވާލައްވަމުން ވިދާޅުވީ، އެންމެ ފޯރިގަދަ ކަމަކީ މި ފަރުގެ ތާރީޚު ދެނެގަތުމާއި، މީގެ ސަބަބުން މި ސަރަހައްދުގެ ކަނޑުގެ ތިމާވެއްޓަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތައް ދެނެގަތުން ކަމަށެވެ. މިއީ ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ފޮރުވިފައި އޮތް ތާރީޚީ ފޮތެއް ކިޔަން ފެށުން ފަދަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ ސިފަކުރެއްވިއެވެ.

މި ދިރާސާގެ ތަފްސީލުތައް ‘ފްރޮންޓިއަރސް އިން މެރިން ސައިންސް’ ޖާނަލްގައި ވަނީ ޝާއިއުކޮށްފައެވެ.