އާ ފެށުމެއްގެ ނިމުން

އަހަރުތަކުގެ ދިގު ސަފުހާތައް ފުރޮޅެމުން ގޮސް، ޒަމާނަށް އެތައް ބަދަލުތަކެއް އަތުވެއްޖެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ކަންކަން ބަދަލުވަމުންދިޔަ ބާރުމިނުގައި، މަރިޔަމްގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވެށިވެސް ވަނީ މުޅިން ބަދަލުވެފައެވެ. މާލޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގެ ތެރޭގައި ހޭދަކުރި ދިގު އަހަރުތަކަކީ އޭނާގެ ހަޔާތް އަލުން އާރާސްތުކޮށް، އަމިއްލަ ނަފްސުގެ އަގާއި އިއްޒަތް އަނބުރާ ހޯދައިދިން އަހަރުތަކެކެވެ. މުޖުތަމައުގެ ފުރައްސާރައާއި މަލާމާތުގެ ތޫފާނުން ސަލާމަތްވެ، އެތައް ބައެއްގެ އިތުބާރާއި ލޯބި ލިބިފައިވާ ހަރުދަނާ އަންހެނެއްގެ ގޮތުގައި މަރިޔަމް މިއަދު އަނެއްކާވެސް ފިޔަވަޅު އެޅީ އޭނާގެ އުފަން ރަށުގެ ވެލިގަނޑުމައްޗަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިފަހަރު އޭނާ ހުރީ އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އޭނާގެ ކައިރީގައި، ހަޔާތުގެ ހުރިހާ އުސްގަނޑުތަކާއި އަޑިގުޑަންތަކުގައި ސާބިތުކަމާއެކު ހުރި ވަފާތެރި ބައިވެރިޔާ އިބްރާހީމް ހުއްޓެވެ.

ލޯންޗުން ފައިބައިގެން ރަށުގެ ދިގު ފާލަމުން ހިނގަމުން ދިޔަ ވަގުތު، މަރިޔަމްގެ ހިތަށް ވެރިވީ ބަޔާންކުރަން ދަތި ޝުއޫރުތަކެކެވެ. ފައިދަށުގައިވާ ލަކުޑި ފިލާތަކާއި، ވަށައިގެން ފެންނަން އޮތް ސާފު ނޫވިލަކީ ކުރިންވެސް އޮތް ގޮތެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު އޭނާގެ ނަޒަރު މުޅިން ތަފާތެވެ. އެއްއިރެއްގައި އިސްޖަހައިގެން، މީހުންގެ ލޮލުގައި އަޅައިގެންފާނެތީ ބިރުން، ކުށްވެރިއެއް ފަދައިން ހިނގި މި މަގުތަކުގައި މިއަދު އޭނާ ހިނގަމުން ދިޔައީ ސާބިތުކަމާއެކު އިސްއުފުލައިގެން ހުރެއެވެ.

ހިނގަމުން ގޮސް ރަށުގެ މައި މަގަށް އެޅުނު ވަގުތު، ދިމާވި ރަށުގެ ދުވަސްވީ މީހުންނާއި ޒުވާނުން މަރިޔަމާއި އިބްރާހީމަށް މަރުޙަބާ ކީ ހިތްހެޔޮކަމާއި އިޙުތިރާމާއެކުގައެވެ. “މަރިޔަމް ކޮބާ ކިހިނެއްތަ؟ ވަރަށް އުފާވެއްޖެ ފެނުނީމަ.” ކުޑައިރުގެ އަވަށްޓެރި ދައްތައަކު ހިނިތުންވެލަމުން ބުނެލިއެވެ. މަރިޔަމް މާލޭގައި ޒުވާން އަންހެން ކުދިން ބާރުވެރިކުރުވުމަށާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާ ކުދިންނަށް އެހީތެރިވުމަށް ކުރި އަގުހުރި މަސައްކަތްތަކުގެ ޚަބަރު ރަށުގެ މީހުންނަށްވެސް ވަނީ ލިބިފައެވެ. އެއްއިރެއްގައި ދެކެވުނު ހިތި ވާހަކަތަކުގެ ބަދަލުގައި މިއަދު އެންމެން ދައްކަނީ އޭނާގެ ހުރި ރިވެތި އަޚުލާޤާއި ހިތްވަރުގެ ވާހަކައެވެ. މާޒީގެ ހިތި ދުވަސްތަކުގެ ވިހަ އަޑުތައް ވަނީ ޒަމާނުގެ އޮއިވަރާއެކު ފަނޑުވެ، މުޅިންހެން ފޮހެވިގެން ގޮސްފައެވެ.

ގެއަށް ގޮސް އާއިލާއާ ބައްދަލުކޮށް، މަންމަގެ ކުލުނުން ފުރިގެންވާ ބައްދައިލުމާއި ލޯބި ލިބުމުން މަރިޔަމްގެ ހިތަށް ބޮޑު ހަމަޖެހުމެއް ލިބުނެވެ. އެތައް އަހަރަކަށްފަހު އަމިއްލަ ގޭގެ ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ޖޯލިފަތީގައި އިނދެ، ޖެހެމުންދިޔަ މަޑު ވައިރޯޅީގެ އަރާމު އިޙުސާސް ކޮށްލެވުނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، މަރިޔަމްގެ ހިތް އެދެމުންދިޔައީ އޭނާގެ ހަޔާތުގައި ޚާއްސަ މާނައެއް އޮތް އެހެން ތަނަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަށެވެ.

ހަވީރުގެ ފިނިޖެހި، އިރުއޮއްސެން ކައިރިވެފައި ވަނިކޮށް، މަރިޔަމާއި އިބްރާހީމް އެކުގައި ނުކުތީ ރަށުގެ ހުޅަނގު ފަރާތު ތުނޑިއަށް ދިއުމަށެވެ. މަގުމަތީގައި ހުރި ފެހި ރުއްގަސްތަކުގެ ހިޔަލުން ހިނގަމުން ދިޔައިރު، ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އޮތީ ހަމަހިމޭން، އެކަމަކު ހިތްގައިމު ގުޅުމެކެވެ. އިބްރާހީމް ދޭތެރެއަކުން މަރިޔަމްގެ މޫނަށް ބަލައިލަނީ އޭނާގެ ހިތުގައި ހިނގަމުންދާ އިޙުސާސްތައް ދެނެގަންނަން އުޅޭ ފަދައިންނެވެ.

ގޮނޑުދޮށަށް ނުކުމެވުމާއެކު، މަރިޔަމްގެ ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވެލިއެވެ. މިއީ އޭނާގެ ހަޔާތުގައި އެންމެ ފުން، އެހާމެ ވޭންދެނިވި ހަނދާންތަކެއް ގުޅިފައިވާ ތަނެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން، މީސްތަކުންގެ ވިހަގަދަ ދުލުގެ ހަމަލާތަކަށް ކެތްނުކުރެވިގެން، ހިތްފަޅައިގެންދާ ހާލު އެކަނިމާއެކަނި އިނދެ އެތައް ކަރުނައެއް އޮއްސި ގޮނޑުދޮށެވެ. މަރިޔަމް މަޑުމަޑުން ހިނގަމުން ގޮސް ރާޅުޖަހާ ފަށުގައި ހުއްޓުނެވެ.

ފައިދަށުން ދަމައިގަންނަ ހިމުން ދޮންވެލިތަކާއި، ކަނޑުން ޖެހޭ ފިނި ރޯޅިން އޭނާގެ ހަނދާންތައް އެތައް އަހަރެއް ފަހަތަށް ގެންދިޔައެވެ. އެ ދުވަސްވަރު މި ތަނުގައި އިނދެގެން، އޭނާ އަމިއްލަ ނަފްސާމެދު ކުރި ޝަކުވާތަކާއި، ހިތުގައި އޮތް ބިރުވެރިކަން އަލުން ސިކުނޑީގައި ސިފަވިއެވެ. އެޅުނު އެންމެ ނުބައި ފިޔަވަޅަކުން، މުޅި އުމުރަށް އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ބަރުބާދުވެއްޖެ ކަމަށް އޭނާ އޭރު ނިންމިއެވެ. ދުވަހަކުވެސް އުފާވެރިކަމުގެ އަލިކަމެއް ނުފެންނާނެ ކަމަށާއި، މީހުންގެ މަލާމާތާއި ފުރައްސާރައިން ސަލާމަތްވެ އަބުރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް ލިބުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެއް ކަމުގައި އޭނާ އޭރު ހީކުރިއެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު ހޭލާއިރު ހިތުގައި އޮންނަ ބިރުވެރިކަމާއި، ރޭގަނޑު ނިދަން އޮށޯންނައިރު ދެލޮލުން އޮހޭ ކަރުނައިގެ ހިތިކަން އޭނާ އަދިވެސް ހަނދާން އެބަހުއްޓެވެ.

މަރިޔަމް އެ ހިމޭން ގޮނޑުދޮށުގައި ހުއްޓިހުރެ، ފުން ނޭވާއެއް ދޫކޮށްލިއެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގައި ބީހިފައި އަންނަ ފިނި ރޯޅިން އޭނާގެ މޫނަށް ފިނިކަން އިޙުސާސްވަމުން ދިޔައެވެ. މާޒީގެ އަނދިރި ހަނދާންތަކުގެ ތެރެއަށް ގެނބިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، މިއަދު އޭނާގެ ހިތުގައި ކުރީގެ ވޭނާއި ރިހުމެއް ނެތެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ހިތުގައި ވަނީ ފުން ވިސްނުމަކާއި، ހަޔާތުގެ ހަޤީޤަތްތައް ދެނެގަނެވިއްޖެކަމުގެ ފުރިހަމަ ހަމަޖެހުމެވެ.

އޭނާއަށް ކުރެވުނު ކުށްތަކަކީ އޭނާގެ ހަޔާތުގެ ވާހަކައިގެ ނިމުމެއް ނޫންކަން މިއަދު އޭނާއަށް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެނެއެވެ. އެއީ މުޅި ދިރިއުޅުން ބަންދުވެގެންދިޔަ ފާރެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ އޭނާގެ ނަފްސު އަލުން ތަރުބިއްޔަތުކޮށް، އީމާންތެރިކަމުގެ އަގު ވަޒަންކުރަން ދަސްކޮށްދިން ހިތި، އެހާމެ އަގުހުރި ފިލާވަޅުތަކެކެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކީވެސް ކުށް ކުރެވޭނެ މަޚްލޫޤެއްކަމާއި، މުހިންމީ ކުށުގެ ތެރޭގައި ދެމިހުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެއިން އިބުރަތް ހާސިލުކޮށް، އިސްލާހުގެ މަގު އިޚުތިޔާރުކުރުންކަން އޭނާ ދަސްކުރިއެވެ.

މަރިޔަމް ދުވަހަކުވެސް އޭނާގެ މާޒީގައި ހިނގައިދިޔަ ކަންކަމަށް އިންކާރެއް ނުކުރެއެވެ. އަދި އެފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ނުހިނގާ ކަމަށް ހެދިގެން، ދެއްކުންތެރި މޫނުބުރުގާއެއް އަޅައިގެން އަމިއްލަ ނަފްސަށް ދޮގެއް ނަހަދައެވެ. އޭނާ އެ ހަޤީޤަތް އެއްވެސް ޖެހިލުމެއް ނެތި ބަލައިގަތެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު އޭނާގެ ހިތް ފުރިފައިވަނީ ނިމުމެއް ނެތް ޝުކުރުވެރިކަމަކުންނެވެ. އެއީ އިޚުލާޞްތެރި، ހިތުގެ އަޑިން ވެވުނު ތައުބާއަކުން ﷲ ގެ ހަޟްރަތަށް އެނބުރި ރުޖޫޢަވުމަށްފަހު، އޭނާއަށް ލިބުނު ހިދާޔަތާއި، އޭނާގެ ޝަޚުސިއްޔަތަށް އައި މާތް ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި ދެއަތް އުފުލި ކޮންމެ ރެޔަކު ކުރި ދުއާތަކުގެ އަޑު އެކަލާނގެ އައްސަވާވޮޑިގެންފިކަމުގެ ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.

މަރިޔަމަށް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ވިސްނުނު އަނެއް މުހިންމު ކަމަކީ، އިންސާނުންގެ ރުހުމާއި މުޖުތަމައުގެ ތަޢުރީފު ހޯދުމަށް ދުވުމުގެ އެއްވެސް ބޭނުމެއް ނެތް ކަމެވެ. އިންސާނުންނަކީ ކުދިކުދި ކަންކަމުގައިވެސް މީހުން ކުށްވެރިކޮށް، މާފުކުރުމަށް ދަހިވެތި ބައެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ޚާލިޤުވަންތަ މާތް ﷲ އީ ތައުބާވާ އަޅުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވައި، އަލުން އާ ފުރުސަތެއް ދެއްވާ އެންމެ އޯގާވަންތަ، ރަޙީމްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ހެއްދެވި ފަރާތުގެ ފުއްސެވުމާއި ރުއްސެވުން ލިބިއްޖެ މީހަކަށް، މުޅި ދުނިޔޭގެ މީހުން ކިޔާ ފާޑުކިޔުމަކުން ވާނެ އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނޯންނާނެކަން އޭނާގެ ހިތުގެ އެންމެ ފުންމިނަށް ވަދެގެން ދިޔައެވެ.

މަރިޔަމް މިފަދަ ފުން ވިސްނުންތަކެއްގެ ތެރޭގައި ހުއްޓައި، އިބްރާހީމް މަޑުމަޑުން އޭނާގެ ގާތަށް ޖެހިލިއެވެ. އަދި އޯގާތެރިކަމާއެކު މަރިޔަމްގެ އަތުގައި ހިފާލިއެވެ. އިބްރާހީމްގެ އަތުގެ ހޫނުކަމުން މަރިޔަމަށް ލިބުނީ ބަޔާންކުރަން ދަތި ހިމާޔަތެކެވެ. އިބްރާހީމް މަރިޔަމްގެ މޫނަށް ބަލައިލިއިރު، އެ ދެލޮލުން ފެންނަން ހުރީ ފުރިހަމަ ލޯތްބާއި، އިޙުތިރާމާއި، ބަދަލުވުމެއް ނެތް ވަފާތެރިކަމެވެ.

“މަރިޔަމް.” އިބްރާހީމް މަޑުމައިތިރި، އެކަމަކު ޔަގީންކަމުން ފުރިގެންވާ އަޑަކުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެމެންގެ މުސްތަޤުބަލު ބިނާވަނީ އަހަރެމެންގެ މާޒީގެ މައްޗަކަށް ނޫން. މަރިޔަމްގެ ފާއިތުވި ދުވަސްތަކަކީ އަހަރެމެންގެ ކުރިމަގު ކަނޑައަޅާނެ އެއްޗެއް ނޫން. އަހަރެން ލޯބިވަނީ، އަދި އަހަރެން ޤަދަރުކުރަނީ މިއަދު އަހަރެންގެ ކުރިމަތީގައި މިހުރި، ހިތްވަރުގަދަ، ކެތްތެރި، އަދި މާތް އަޚުލާޤެއްގެ ވެރި މަރިޔަމް ދެކެ.”

އިބްރާހީމްގެ އެ އިޚުލާޞްތެރި ބަސްތަކުން މަރިޔަމްގެ މުޅި ހަށިގަނޑަށް ފިނި އަރާމު އިޙުސާސެއް ވެރިވެގެން ދިޔައެވެ. އޭނާ އިބްރާހީމްގެ މޫނަށް ބަލައިލުމަށްފަހު، ހުޅަނގު އުދަރެހަށް ނަޒަރު ހިންގައިލިއެވެ.

އިރު އޮއްސެމުން ދިޔައީ އުޑުމައްޗަށް ރަން ރީނދޫ އަދި މަޑު ރަތް ކުލައިގެ ރީތި ދޯދިތައް ފަތުރާލަމުންނެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގައި އެ އަލިކަން ވިދަމުން ދިޔައީ އަޖައިބެއް ފަދަ ޗާލު، ހިތްގައިމު ގޮތަކަށެވެ. އެ މަންޒަރަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރި މަރިޔަމްގެ ލޮލުން، ވޭނެއް ނެތް، އުފަލާއި ޝުކުރުވެރިކަމުގެ ސާފު ކަރުނަތިއްކެއް ކޯތާފަތްމައްޗަށް ވެއްޓުނެވެ. އޭނާ ހިތުގެ އެންމެ ފުންމިނުން، މަޑުމައިތިރި އަޑަކުން ކިޔައިލިއެވެ. “އަލްޙަމްދުލިﷲ.”

މަރިޔަމްގެ ހަޔާތުގެ މި ދިގު ވާހަކަ ނިމިގެން ދިޔައީ، ކޮންމެ އިންސާނަކަށްވެސް ދަސްވާންވީ އެންމެ މަތިވެރި ހަޤީޤަތް އޭނާއަށް ފަހުމްވަމުންނެވެ. ހަޤީޤަތުގައި ބައެއް ފަހަރު މާތް ﷲ އަޅަމެންގެ ހަޔާތުން ވޭންދެނިވި، ހިތްދަތި ބާބެއް ބަންދުކުރައްވަނީ، އަޅަމެންގެ ޚިޔާލަށްވެސް ނުގެނެވޭ ފަދަ އުފާވެރި، އަމާން އަދި ރީތި އާ ދިރިއުޅުމަކަށް މަގުދައްކަވައިދެއްވުމަށެވެ. ކެތްތެރިކަމާއި، ތެދުވެރި ތައުބާއާއި، އީމާންތެރިކަމުގެ ނިމުމަކީ އަބަދުވެސް ފޮނި، ކާމިޔާބު ނިމުމެކެވެ.

(ނިމުނީ)

ވާހަކައިން ލިބޭ އިބުރަތް

މި ވާހަކައިން ލިބިގެންދާ އެންމެ އަގުހުރި ފިލާވަޅަކީ، އިންސާނެއްގެ މާޒީގައި ކިތަންމެ ބޮޑު ކުށެއް ކުރެވިފައި ވީނަމަވެސް، އިޚުލާޞްތެރި ތައުބާއަކުން މާތް ﷲ ގެ ހަޟްރަތަށް އެނބުރި ރުޖޫޢަވެއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ ހަޔާތް އަލުން އާރާސްތުކުރުމުގެ ފުރުސަތު އަބަދުވެސް އޮންނާނެ ކަމެވެ. ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ އެންމެ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކާއި، މުޖުތަމައުގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވާ މަލާމާތާއި ފުރައްސާރަތަކަށް ކެތްތެރިވުމަކީ، އިންސާނާގެ އަގު މަތިވެރިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މީސްތަކުންގެ ރުހުމާއި ތަޢުރީފު ހޯދުމަށްވުރެ، ހެއްދެވި ފަރާތުގެ ފުއްސެވުމާއި ރުއްސެވުން ހޯދުން މާ މުހިންމެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ކައިވެނީގެ ގުޅުމެއްގައި އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙުތިރާމްކުރުމާއި، އަނެކާގެ މާޒީ ހަތިޔާރަކަށް ނަހަދައި ހެޔޮލަފާ ގޮތުގައި އެހީތެރިވެދިނުމުގެ މުހިންމުކަން މި ވާހަކައިން ހާމަވެއެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ހިތާމަތަކުން އިބުރަތް ލިބިގަނެ، އެހެން މީހުންނަށް ހެޔޮ މަގު ދައްކައިދޭ މީހަކަށް ވުމަކީ ހަޤީޤީ ކާމިޔާބީއެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ތަޢާލާ އަޅަމެންގެ ހަޔާތުން ވޭންދެނިވި ބާބެއް ބަންދުކުރައްވަނީ، އަޅަމެންގެ ޚިޔާލަށްވެސް ނުގެނެވޭ ފަދަ އުފާވެރި، އަމާން އާ ދިރިއުޅުމަކަށް މަގުފަހިކޮށްދެއްވުމަށެވެ. ކެތްތެރިކަމުގެ ނަތީޖާއަކީ އަބަދުވެސް ފޮނި އެއްޗެކެވެ.