ޖަނާޒާއަށް ހަ މަސް ފުރުނު ފަހުން، އަހަރެންގެ މާމަގެ ގެ ހުންނަ ރަށަށް ދިޔައީމެވެ. އެ ގެ ފަޅަށް ހުންނަތާ އެތައް އަހަރެއް ވެއްޖެއެވެ. ގޯތިތެރެ އޮތީ ވިނަބޯވެ، ޖަންގަލިވެފައެވެ. ލޮނުވައިގެ ސަބަބުން ކުޑަދޮރުތަކުގެ ލަކުޑިގަނޑު ހުރީ ފޮޅިފައެވެ. އަނބުގަހުގެ ދަށުގައި ހުރި އުނދޯއްޔަށް އަދިވެސް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ. އެކަނިމާއެކަނި އޭގައި އިށީނދެލީމެވެ. އެ ހާދިސާއަށްފަހު، އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަހަރެން ރޮއިގަތީމެވެ.
ރަމީޒަށްޓަކައި ރުއީމެވެ. ލިޔާނާއަށްޓަކައި ރުއީމެވެ. އަހަރެންގެ މަންމަގެ ކިބައިން އަހަރެން އުއްމީދުކުރި، ނަމަވެސް ނުލިބުނު މައިވަންތަކަމަށްޓަކައި ރުއީމެވެ. ލޯބި ހޯދުމަށްޓަކައި އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކުރަން ނުޖެހޭނެއިރު، އެ ލޯބި ހޯދުމަށް މުޅި ޅަދުވަސް ހޭދަކުރަން ޖެހުމުން އެކަމާ ހިތާމަކޮށް ރުއީމެވެ. އެވަގުތު، އެއްދުވަހެއްގެ މެންދުރުފަހު ލިޔާނާ ބުނި ވާހަކައެއް ހަނދާންވިއެވެ.
“ޗޮކްލެޓް ކެއުމުން މީހުން އުފާވޭ.”
ލޮލުން ކަރުނަ ފައިބަމުންދިޔަ އިރުވެސް، އަހަރެންނަށް ހިނިތުންވެވުނެވެ. އޭނާގެ އެ ވާހަކަ ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. މީހުން އުފާކޮށްދެނީ ޗޮކްލެޓެއް ނޫނެވެ. އުފާކޮށްދެނީ އިންސާނުންނެވެ. ހެޔޮކަމާއި އޯގާތެރިކަމެވެ. ލޯތްބެވެ. މީހަކަށް އެހީތެރިކަމެއް ބޭނުންވާ ވަގުތު އެމީހެއްގެ ގާތުގައި ހުރުމެވެ.
ޖަނާޒާއަކުން ޗުއްޓީއެއް ބޭކާރެއް ނުވެއެވެ. ފްލައިޓް ޓިކެޓް އަގުބޮޑުވުމަކީ ދަރިއެއްގެ އަގު ކުޑަވާންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ލޭގެ ގުޅުމެއް އޮތުމަކީ އާއިލާއަކަށް ވުމަށް ފުދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އާއިލާއަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ތަކުލީފުތައް އުފުލަން ދަތިވާ ވަގުތު ގާތުގައި ހުންނަ މީހާއެވެ. ފޯނަށް ޖަވާބުދޭ މީހާއެވެ. އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް ނެތި ހާޒިރުވާ މީހާއެވެ. އެކަމަށް ހޭދަވާނެ އަގަކާމެދު ސުވާލު ނުކުރާ މީހާއެވެ.
*****
އެމީހުން ވަކިވިތާ އަހަރެއް ފުރުނު ދުވަހު، މާމަގެ ގޭގެ ބޭރުގައި ދެ ގަަސް އިންދީމެވެ. އެއް ގަސް ރަމީޒަށްޓަކައެވެ. އަނެއް ގަސް ލިޔާނާއަށްޓަކައެވެ. ލިޔާނާގެ ގަސްދަށުގައި ކުޑަ ހިލަކޮޅެއް ބޭއްވީމެވެ. އޭގައި އޭނާގެ ނަން ކޮށާފައި އިނެވެ. ކުރިން އަހަރެން ހީކުރީ ހިތާމަތައް ދުވަސްކޮޅަކުން ފިލައިދާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނުވެއެވެ. އެ ހިތާމަ ބަދަލުވަނީއެވެ. ފުރަތަމަ އެއީ ތިމާ ޣަރަޤުކޮށްލާ ބޮޑު ރާޅެކެވެ. ދެން އެއީ ފަތަން ދަސްކުރަންޖެހޭ ބޮޑު ކަނޑެކެވެ. ބައެއް ދުވަސްދުވަހު އެ ކަނޑު އޮމާނެވެ. އަނެއްބައި ދުވަސްދުވަހު ތޫފާނީއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، އެއްވެސް އިންޒާރެއް ނެތި، ބާލީހުގައި ބޯޖަހާލާ ވަގުތު މާޒީގެ ހަނދާނެއް އައިސް ހިނިތުންވެވެއެވެ.
އެހެނަސް އެ ހަނދާންތަކުގެ ބައިވެރިޔާ ގާތުގައި ނެތްކަން އިޙުސާސްވުމުން އަނެއްކާވެސް މާޔޫސްވެއެވެ. އެދުވަހުގެ ހެނދުނު، ގަސްތަކުގެ ތެރެއިން މަޑުމަޑު ވައިރޯޅިއެއް ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. ސައިތަށްޓެއް ހިފައިގެން ލިޔާނާގެ ގަސްދޮށުގައި އިށީނދެލައިގެން އިނީމެވެ. އެވަގުތު ފޯނު ރިންގުވިއެވެ. ގުޅީ މަންމައެވެ. ވަރަށް އިރުވަންދެން ފޯނުގެ ސްކްރީނަށް ބަލަން އިނީމެވެ. އަދި ފޯނަށް ޖަވާބުދިނީމެވެ. އަހަރެމެން ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ.
އެންމެ ފަހުން މަންމަ ބުންޏެވެ. “މަންމަ އޭނާ މަތިން ވަރަށް ހަނދާންވޭ.”
އަހަރެންގެ ލޮލަށް ކަރުނަ ޖަމާވިއެވެ. “އަހަރެންވެސް.”
“މަންމައަށް އާދެވުނުނަމަ ކިހާ ރަނގަޅުވީސް.”
އަހަރެން ލޯ މަރާލީމެވެ. “އާނ.”
“މަންމައަށް ކުރެވުނީ ކުށެއް.”
އަހަރެން މަޑުމަޑުން ނޭވާލީމެވެ. “އާނ.”
ދެން އޮތީ ހަމަހިމޭންކަމެވެ. އެއަށްފަހު މަންމަ އެހިއެވެ. “ދަރިފުޅަށް މަންމައަށް މާފުކުރެވިދާނެތަ؟”
ގަސްދަށުގައި އޮތް ކުޑަ ހިލަކޮޅަށް ބަލާލީމެވެ. އަހަރެންނަށް ދަސްވި އެއްޗަކީ، މާފުކުރުމަކީ ކަންތައްތައް ހަނދާން ނައްތާލުން ނޫންކަމެވެ. އެއީ ކުރި ކުށަށް ހުއްދަ ދިނުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަލުން ގުޅުން ބަދަހިކުރުމެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާކަމަށް ހެދިގެން އުޅުމެއްވެސް ނޫނެވެ. މާފުކުރުމަކީ، އެހެން މީހަކު ނިންމި ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ތިމާގެ މުޅި ދިރިއުޅުން ހަލާކުވެގެންދިޔަ ނުދިނުމެވެ.
“އަހަރެން މަންމައަށް މާފުކޮށްފިން.” އަހަރެން ބުނީމެވެ. “އެކަމަކު ކުރިން އޮތް ގޮތަށް ކަންތައްތަކެއް ދެނެއް ނުބޭއްވޭނެ.”
މަންމަގެ އަޑު ތުރުތުރުލަމުން ދިޔައެވެ. “މަންމައަށް އެނގޭ.”
“މަންމަ ލާރިއަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ގުޅާލެވޭނެ ދަރިއަކަށް ދެން އަހަރެންނެއް ނުވާނަން.”
“މަންމައަށް އެނގޭ.”
“އެންމެންގެ ބުރަ އުފުލައިދޭ މީހަކަށް ދެން އަހަރެންނަކަށް ނުހުރެވޭނެ.”
އަނެއްކާވެސް ދިގު ހަމަހިމޭންކަމެއް އައެވެ. ދެން މަންމަ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “މަންމައަށް ތިކަން ވިސްނޭ.”
އަހަރެން ފޯނު ކަނޑާލީމެވެ. މިފަހަރު އަހަރެންގެ ހިތަކަށް ބަރެއް ނުވިއެވެ. އިޙުސާސްކުރެވުނީ މިނިވަންކަމެވެ.
*****
ދެ އަހަރު ފަހުން، އެ ބޯދާ ގެ މުޅިން ތަފާތު ތަނަކަށް ބަދަލުކޮށްލީމެވެ. އަހަރެން އެ ގެ ބަދަލުކުރީ ރަށުގެ ކުޑަކުދިންނަށް ކިޔަވައިދޭ މަރުކަޒަކަށެވެ. އެތަނުގައި ފޮތް ކިޔާ ކޮޓަރިއެއް ހުރެއެވެ. ކުޑަ ކުތުބުޚާނާއެއް ހުރެއެވެ. ސްކޫލް ނިމިގެން މައިންބަފައިންނަށް ކުދިން ގޮވައިގެން އާދެވޭނެ ކޮޓަރިއެއް ހުރެއެވެ. އަދި އެތަނުގެ ކަނެއްގައި ފޮތްތަކުން ފުރިފައިވާ ލަކުޑި ހަރުގަނޑެއް ހުއްޓެވެ. އެއީ ލިޔާނާ އެންމެ ގަޔާވާ ފޮތްތަކެވެ. ކަނޑުގެ މަސްމަހާމެހީގެ ވާހަކަތަކާއި، ހަނދުގެ ވާހަކަތަކާއި، މަގު އޮޅުމުން އަމިއްލައަށް މަގު ހޯދައިގެން ގެއަށް އަންނަ ރީތި ރަނިކަމަނާއިންގެ ވާހަކަ ފޮތްތަކެވެ.
ފާރުގައި އޭނާގެ ފޮޓޯއެއް ހުއްޓެވެ. އުމުރުން ހަތް އަހަރެވެ. ކުރިމަތީ ދަތެއް ވަނީ ވެއްޓިފައެވެ. އިސްތަށިގަނޑު އޮތީ ތަރުތީބުކުޑަކޮށެވެ. އޭނާ ހިނިތުންވެފައި ހުރީ ދުނިޔެއަކީ މީހުން ވަކިވެގެންދާ ތަނެއްކަން ދުވަހަކުވެސް އިޙުސާސް ނުވާފަދަ ގޮތަކަށެވެ. އެ ފޮޓޯގެ ތިރީގައި ކުޑަ ބޯޑެއް ހަރުކުރީމެވެ. އޭގައި ލިޔެފައިވަނީ.. “ލިޔާނާއަށްޓަކައެވެ. ޗޮކްލެޓުން އިންސާނުން އުފާކޮށްދޭކަމަށް އޭނާ ޤަބޫލުކުރިއެވެ. މިތަނަށް އަންނަ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް އެއަށްވުރެ ފޮނި އެއްޗެއް ފެންނާނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރަމެވެ. އެއީ އޯގާތެރިކަމެވެ.”
ބައެއް މީހުން އަހަރެން މި މަރުކަޒު ހެދި ސަބަބާމެދު ސުވާލުކުރެއެވެ. އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެއްކޮށް އެ ވާހަކައެއް ކިޔައެއް ނުދެމެވެ. އަހަރެން ބުނަނީ ހަމައެކަނި މިހެންނެވެ. “އެއީ، އޭނާގެ ޅަފަތުގެ ދުވަސްވަރު މާ އަވަހަށް ނިމިގެންދިޔަ، ލޯބިވާ ކުއްޖަކަށްޓަކައެވެ.”
ފަހަރެއްގައި އެވަރު ފުދެއެވެ. ސަބަބަކީ ބައެއް ފަހަރު ހިތާމަވެރި ހާދިސާތަކުން އަހަރެމެންނަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، އެ ހިތާމަތަކާއެކު ދިރިއުޅުން ނިންމާނުލައި، އެއިން އާ ފެށުމެއް ހޯދުމެވެ. އަހަރެންގެ މައިންބަފައިން ދަސްކޮށްދިނީ އާއިލާއަކީ އަދާކުރަންޖެހޭ ދަރަންޏެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ރަމީޒް ދަސްކޮށްދިނީ އާއިލާއަކީ ތިމާ ރައްކާތެރިކުރަންޖެހޭ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ލިޔާނާ ދަސްކޮށްދިނީ އާއިލާއަކީ ހިތުގެ އިޙުސާސެއް ކަމެވެ.
ދިރިއުޅުން އަހަރެންނަށް މި ކަންކަމުގެ ތަފާތު ދަސްކޮށްދީފިއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާއާއި ދަރިފުޅު ވަޅުލީ ދުވަހު، އަހަރެން ހީކުރީ ހުރިހާ އެއްޗެއް ބޭކާރުވީ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ކުށްހީއެކެވެ. އަހަރެން އެންމެ ލޯބިވި މީހުން ވަކިވެގެން ދިޔައީއެވެ. އެކަމަކު، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަހަރެންގެ ކޮންޓްރޯލް އަތުލާފައިވާ ބިރުވެރިކަންވެސް އެމީހުންނާއެކު ނެތިގެން ދިޔައެވެ.
މައިންބަފައިން މާޔޫސްކޮށްލަން ޖެހިދާނެތީ އުފެދުނު ބިރެވެ. “ނޫނެކޭ” ބުނަން އޮތް ބިރެވެ. އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު މީހެކޭ ބުނެފާނެތީ އޮތް ބިރެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސު އިޚްތިޔާރު ކުރުމަށް އޮތް ބިރެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ރަށުތެރެއަށް ނަމާދު ބަންގީގެ އަޑު ފެތުރިގެންދާއިރު، އޮއްސެމުންދާ އިރުގެ ދޯދިތަކުން ކަނޑުގެ ފެންގަނޑު ރިހިކުލައަށް ބަދަލުވަމުންދާ ވަގުތު، އެ ދެ ގަސްދަށުގައި ހުރެ އަހަރެންނަށް އެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަދަލުކޮށްލި ފައިލާމެދު ވިސްނާލެވެއެވެ.
ބައެއް މީހުން ހީކޮށްފާނެއެވެ. އެ ފައިލުގައިވާ ލިޔުންތަކުން އަހަރެންގެ އާއިލާ ރޫޅާލީއެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނޫނެވެ. އެ ލިޔުންތަކުން ހާމަކޮށްދިނީ، ކުރިންވެސް އެ އާއިލާ އޮތީ ރޫޅިފައި ކަމެވެ. ހަޤީޤަތަކީ އަހަރެންގެ އާއިލާ ހަލާކުކޮށްލި އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ހަޤީޤަތުގެ ސަބަބުން، އެކަނިމާއެކަނި އެ ހުރިހާ ތަކުލީފުތަކެއް އުފުލުމުން އަހަރެން ސަލާމަތްވީއެވެ. އަދި އެއީ އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު އަހަރެންނަށް ދަސްކޮށްދިން އެންމެ ފަހު ފިލާވަޅެވެ.
ލޯތްބަކީ ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސު ގެއްލުވާލަން ޖެހޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައިންބަފައިންނަށްޓަކައެއް ނޫނެވެ. އެއްބަނޑު އެއްބަފާ މީހުންނަށްޓަކައެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި އެހެން މީހަކަށްޓަކައެއްވެސް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ، އާއިލާއަކީ ތިމާގެ ފަރާތުން ކަންކަމަށް އެދި، ތިމާ ދަރަނިވެރިކުރުވާ ބައެއް ނޫނެވެ. އާއިލާއަކީ ތިމާގެ އަތުގައި ދޭނެ އެއްޗެއް ނެތް ވަގުތުވެސް، ގާތުގައި ހުންނަ މީހާއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، ހިތާމައިގައިވާ މީހަކަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ ހިތްވަރުގަދަ ކަމަކީ، އެހެން މީހުންނަށްޓަކައި އުފުލަމުންދިޔަ ބުރަ ތިރީގައި ބެހެއްޓުމެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، އަމިއްލަ ނަފްސު ބަލަހައްޓާނެ ގޮތް ދަސްކުރުމެވެ. އަދި ކުދިކުދިވެފައިވާ ހިތަކަށް ޝިފާ ހޯދުމެވެ.
(ނިމުނީ)
