“މީހަކު އަނިޔާކުރުމަކީ ކަލޭ ބަލިކަށިވުމެއް ނޫން.” އޭނާ ސިއްރުސިއްރުން ބުންޏެވެ. “އަދި އެހީއަށް ބޭނުންވުމަކީ ފިރިހެންވަންތަކަން ކުޑަވާ ކަމެއްވެސް ނޫން.”
ޒާހިލް ލޯ މަރާލިއެވެ. އެއީ އޭނާ އަޑުއަހަން ބޭނުންވެފައި ހުރި ބަސްތަކެވެ. އެ ބަސްތަކުން ވީ ކަންތައްތައް ފޮހެވިގެން ނުދިޔަ ނަމަވެސް، އެއީ އޭނާގެ ކުށެއް ނޫންކަން ޤަބޫލުކުރަން އެހީތެރިވެދިނެވެ.
ޖެހިގެން އައި ހަފުތާތަކުގައި ޝަރުޢީ މަރުހަލާތައް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.
ޔަސްނާގެ ހާލަތު މަޑުމަޑުން ރަނގަޅުވަމުން އައެވެ. ޑޮކްޓަރުންގެ ޚާއްސަ ބެލުމުގެ ދަށުން އޭނާ ހޭއެރިއިރު، ލިބިފައިވާ އަނިޔާތަކާއި ކަންތައްތައް ހިނގައިދިޔަ ގޮތުން ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހާސްވެ، ނުތަނަވަސްވެފައެވެ.
ޒާހިލްއާއި ކުދިންނަށް ދިން އަނިޔާތަކާ ގުޅިގެން، އޭނާގެ މައްޗަށް މާރާމާރީގެ ތުހުމަތު އުފުލިފައިވާކަން އޭނާއަށް އެންގުނެވެ. ކުޑަދޮރު ކައިރީގައި ހިނގި ހާދިސާގެ ތަހުޤީޤު ވަކިން ކުރިއަށްދިޔައިރު، އިތުރު ނިންމުންތަކެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ދިޔައީ ލިބެންހުރި ހެކިތައް ބަލަމުންނެވެ.
ޒާހިލް ދިޔައީ ތަހުޤީޤަށް ފުރިހަމައަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންނެވެ. އޭނާއަށް ލިބެމުންދިޔަ އަނިޔާތަކުގެ ތަފްސީލާއި، ކުރިން އެހީއަށް އެދެން ކުރި މަސައްކަތްތަކުގެ އިތުރުން، ކުދިންނަށް ކުރެވުނު ތަޖުރިބާތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކުރެވުނު ސުވާލުތަކަށް އޭނާ ޖަވާބުދިނެވެ.
ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ކުދިންގެ ރައްކާތެރިކަމަށްވެސް ޚާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދިނެވެ. ބޮޑެތި މީހުންގެ ޤާނޫނީ އަދި އާއިލީ މައްސަލަތަކަށް ހައްލެއް ލިބެންދެން، ކުދިން އިބްރާހީމްގެ ގާތުގައި ބޭތިއްބުމުގެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސިއެވެ.
ޒާހިލަށް އެންމެ އުނދަގޫވީ ޔަސްނާ އޭނާއަށް ކުރި އަނިޔާތަކުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދޭކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ މަންޒަރުތައް ކުދިންނަށް ފެނުނު ގޮތް ސިފަކޮށްދިނުމެވެ.
ބިރުގެންފައި ހުރި މާހީ ކޮޓަރީގެ ދޮރުމަތީގައި ހުރި މަންޒަރާއި، މަންމަ ހަޅޭއްލަވަމުން ދިޔައިރު ރިޝާން ދެކަންފަތުގައި އަތްއަޅައިގެން ހުރި ހަނދާންތައް އާވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ޒާހިލަށް އިޙުސާސްވަނީ ބޮޑު ކުށްވެރިކަމެކެވެ. އޭނާ ބޭނުންވީ އާއިލާ ރޫޅާނުލައި ކުދިން ރައްކާތެރިކުރާށެވެ. ނަމަވެސް، ރައްކާތެރިކަމަކީ ބައެއް ފަހަރު ތަފާތު ހިތްވަރެއް ބޭނުންވާ ކަމެއްކަން އޭނާއަށް ވިސްނެން ފެށިއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ކެތްތެރިކަމުން ގޭތެރޭގެ އަމާންކަން ގާއިމުނުކުރެވޭނެކަން ޤަބޫލުކުރުމުގެ ހިތްވަރެވެ.
އިބްރާހީމްގެ ގޭގައި ކުދިންގެ ހާސްކަން މަޑުމަޑުން ފިލަން ފެށިއެވެ. ރިޝާން އަލުން އޭނާގެ ކުޑަ ކާރުތަކާއެކު ކުޅެން ފެށިއެވެ. މާހީ ހަވީރު ގަޑީގައި ފޮތް ކިޔަން ފެށިއެވެ. އޭނާ ފޮތް ކިޔަން އިންނަނީ ބޭރު ފެންޑާގައި ކާފަ ގަސްތަކަށް ފެންދޭން އުޅޭއިރު އެތާނގައެވެ.
ޒާހިލް ވަޒީފާއިން ޗުއްޓީއެއް ނަގައި، މުޅި ދުވަސް ހޭދަކުރީ ކުދިންގެ ކަންތައްތަކުގައެވެ. އޭނާ އަމިއްލައަށް ކައްކައި، ފިލާވަޅުތައް ހެދުމުގައި އެހީތެރިވެ، ކުދިން ސްކޫލަށް ގެންގޮސް ހެދިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުދިންނަށް ދިމާވި ހިތްދަތި ކަންތައްތަކުން އަރައިގަތުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ފަންނީ އެހީތެރިކަންވެސް އޭނާ ހޯދައިދިނެވެ.
ބައެއް ރޭރޭ އަދިވެސް އުނދަގޫތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު މަންމަ ހަޅޭއްލަވާ އަޑު އިވޭކަމަށް ހީވެގެން ރިޝާން ރޮމުން ހޭލައެވެ. ކުއްލިއަކަށް ބިއްލޫރި އެއްޗެއް ތަޅައިގެންދާ އަޑު ނުވަތަ ބާރަށް ދޮރެއް ލެއްޕޭ އަޑު އިވުމުން މާހީ ބިރުގަނެއެވެ. ޒާހިލް ދުވަހަކުވެސް އެކުދިން ގާތު ބިރުނުގަތުމަކަށް ނުބުނެއެވެ. އަދި ދެން ދުވަހަކުވެސް ދެރަ ކަމެއް ނުވާނެކަމުގެ ދޮގު އުންމީދެއްވެސް ނުދެއެވެ.
އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ ބުނަނީ ތެދަށެވެ. “މިރޭ އަހަރެމެން މިތިބީ ސަލާމަތުން.” އޭނާ ބުނެއެވެ. “ކަމަކާ ކަންބޮޑުވާނަމަ ބައްޕަ ގާތު ބުނާތި.”
އިތުބާރަކީ މަޖުބޫރުން ހޯދޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަން އޭނާއަށް ދިޔައީ ވިސްނެމުންނެވެ. އެއީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރެވޭ އާދައިގެ ކަންތައްތަކުން ބިނާކުރަންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ.
*****
ތިން މަސް ފަސް
ހުޅުމާލޭގެ މޫދު ފެންނަނީ މެންދުރުފަހުގެ އިރުގެ އަލީގައި ވަރަށް ހިތްގައިމުކޮށެވެ. އެއީ ނަހީޒްގެ ކައިވެނީގެ ދުވަހެވެ. ކައިވެނީގެ ހަފުލާ ބޭއްވީ މޫދު ފެންނަގޮތަށް ވަރަށް ރީތިކޮށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ މާލަމެއްގައެވެ. ފާރުތަކުގައި ހުދު ފޮތި ދަމާފައިވާއިރު، މޭޒުތަކުގެ މަތީގައި ތާޒާ މާބޮނޑިތައް ބަހައްޓާފައި ހުއްޓެވެ. މޫދު ރޯޅިތަކާއެކު ލޮނުވަހާއި ރާޅުޖަހާ އަޑު މާލަމުގެ ތެރެއަށް ފެތުރިފައިވެއެވެ.
މެހުމާނުން އެމީހުންގެ އެންމެ ރީތި ހެދުމުގައި އައިސް އާއިލާގެ މީހުންނާއި ރައްޓެހިންނާ ހިނިތުންވުމާއެކު ސަލާމް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ކުޑަކުދިން މޭޒުތަކުގެ ދެމެދުގައި ދުވެ ކުޅެމުން ދިޔައެވެ. ޒާހިލް ހުރީ ނަހީޒްގެ ކައިރީގައެވެ. އޭނާގެ އެކުވެރިޔާ ހުރީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ހާސްވެފައެވެ.
“ހީވަނީ ފުލުހުންގެ ސުވާލުކުރުމަކަށް ތައްޔާރުވެގެން ހުރިހެން.” ޒާހިލް ސަމާސާކޮށްލިއެވެ.
ނަހީޒް ބުނެލިއެވެ. “މިތަނަށް އައިސް ތިބި މީހުންގެ އަދަދު ދެކިބަލަ. މަގޭ މުޅި އާއިލާ މިތިބީ އަނބިމީހާ އިންތިހާބު ކުރަން އައިސް.”
“އެމީހުން ކަލޭ މާ ކުރިން އިންތިހާބުކޮށް ނިންމައިފި. މިހާރު ކަންބޮޑުވާންވީ ކަލޭ.” ޒާހިލް ބުންޏެވެ.
ނަހީޒް ހީނގަތެވެ. އެވަގުތު އެމީހުންނަށް އިޙުސާސްވީ ކުރީގެ އެކުވެރި ދުވަސްތަކެވެ. އެއަށްފަހު ނަހީޒްގެ މޫނުމަތިން ސީރިއަސްކަން ފެނުނެވެ. “އަސްލުވެސް ބުނެބަލަ، ކިހިނެއްތަ؟”
ޒާހިލް މާލަމުގެ ތެރެއަށް ބަލައިލިއެވެ. މާހީ އިނީ އިބްރާހީމާއެކު ކުރީ ސަފުގެ މޭޒެއްގައެވެ. އޭނާ ހުރީ މަޑު ނޫކުލައިގެ ހެދުމެއްގައެވެ. ރިޝާން އިނީ ސަމުސަލެއް ނޭފަތް މަތީގައި ބެލެންސް ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އެތައް މަހަކަށްފަހު، އެއްވެސް ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި ކުދިން ހީނލާތަން ބަލަން ހުރުމުގެ ފުރުސަތު ޒާހިލަށް ލިބުނެވެ.
“ރަނގަޅުވަމުން މިދަނީ.” އޭނާ ޖަވާބުދިނެވެ.
“އަހަރެން ގާތު އޮޅުވާލަން ނުޖެހޭނެކަން އެނގެއެއްނު.” ނަހީޒް ބުންޏެވެ. “އަދި މިއިން އެއްވެސް ކަމަކީ ކަލޭގެ ކުށެއް ނޫންކަންވެސް ޤަބޫލުކުރާތި.”
ޒާހިލް ބަލައިލިއެވެ. “ބައެއް ދުވަސްދުވަހު އަހަރެން އެކަން ޤަބޫލުކުރަން.”
“އަނެއްބައި ދުވަސްދުވަހު؟”
“އަނެއްބައި ދުވަސްދުވަހު، އަހަރެން އަމިއްލަ ނަފްސަށް އެކަން ހަނދާންކޮށްދޭން ޖެހޭ.”
ނަހީޒް އޭނާގެ ކޮނޑުގައި އަތްލިއެވެ. “އެހެންވީމާ އަހަރެން އަބަދުވެސް އެކަން ހަނދާންކޮށްދޭނަން.”
ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ވަގުތު ޖެހުމުން، ނަހީޒް އޭނާގެ އެންމެ ގާތް އެކުވެރިޔާގެ ގޮތުގައި ޒާހިލް ތައާރަފުކޮށްދިނެވެ. ޒާހިލް ތެދުވެ މެހުމާނުންގެ ކުރިމަތީގައި ހުއްޓުނެވެ. އޭނާ ރޭގައި ތަޤުރީރެއް ތައްޔާރުކުރި ނަމަވެސް، އެ ތަޤުރީރު ކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި ހިތަށް އައި އެއްޗެއް ބުނަން ނިންމިއެވެ. އޭނާ ވާހަކަ ދެއްކީ އެކުވެރިކަމާއި، އޯގާތެރިކަމާއި، އަދި ކައިވެންޏެއްގެ ހަޤީޤީ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.
“ލޯތްބަކީ ހުރިހާ މައްސަލައެއްގެ ހައްލުކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރޭ.” އޭނާ ބުންޏެވެ.
“އަހަރެންވެސް ކުރިން އެހެން ހީކުރިން. އެކަމަކު އަހަރެން ދަސްކުރި އެއްޗަކީ، ލޯތްބަކީ ހަމައެކަނި އެކުގައި ހުރުމެއް ނޫންކަން. ބައެއް ފަހަރު އެއީ އަނެކާގެ ވާހަކަ އަޑުއެހުން. އަނެއްބައި ފަހަރު ކަމެއް ގޯސްކޮށްދާކަން ޤަބޫލުކުރުން. އަދި އަނެއްބައި ފަހަރު އެއީ އެހީއަށް އެދުމުގެ ހިތްވަރު ހޯދުން.”
މުޅި މާލަމަށް ހިމޭންކަން ވެރިވިއެވެ. ޒާހިލް، ނަހީޒްއާއި އޭނާގެ އަނބިމީހާއަށް ބަލައިލިއެވެ.
“އަހަރެން އުންމީދުކުރަނީ ތިޔަ ދެމަފިރިން ބިނާކުރާނީ ދެމީހުންނަށްވެސް ތެދުވެރިކަމާއެކު ވާހަކަދެއްކޭނެ، އެކަކު އަނެކަކުދެކެ ބިރުގަންނަން ނުޖެހޭނެ، އަދި ދަރިން ލިބިއްޖެނަމަ އެކުދިންނަކީ ރައްކާތެރި ބައެއްތޯ ސުވާލު އުފައްދަން ނުޖެހޭނެ ފަދަ ގެއެއް ކަމަށް. ކައިވެންޏަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ހިތްވަރުދީ، ދެމީހުން އެކުގައި ވަރުގަދަވާން އޮންނަ ކަމެއް. އެއީ އެކަކު ބޭނުންވާ ގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމަށްޓަކައި އަނެކާގެ އަމިއްލަވަންތަކަން ގެއްލުވާލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން.”
އޭނާ ތަށި އުފުލާލިއެވެ. “ލޯތްބާއި، އިޙްތިރާމާއި، އަދި މީހަކު ހިމޭނުން ހުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާނުވާފަދަ އަމާންކަމެއްގައި މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރުމަށް އެދެން.”
މެހުމާނުން އަތްޖަހަން ފެށިއެވެ. ޒާހިލް އެނބުރި އައިސް އިށީނުމުން ނަހީޒް އޭނާގެ ގައިގައި ބައްދާލިއެވެ. “ވަރަށް ފުރިހަމަ.” އޭނާ ސިއްރުން ބުނެލިއެވެ.
ޒާހިލް އޭނާގެ ދަރިންގެ ކައިރީގައި އިށީނދެ، އާ ދެމަފިރިން މެހުމާނުންނާ ބައްދަލުކުރަމުންދިޔަ މަންޒަރު ބަލަން އިނދެ، މިއުޒިކާއި ކެއުމުގެ ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދިއެވެ. އެވަގުތު އޭނާއަށް ޔަސްނާ ފެނުނެވެ.
އޭނާ ހުރީ މާލަމަށް ވަންނަ ދޮރު ކައިރީގައެވެ. އޭނާ ހުރީ ރީތި ހެދުމެއްގައެވެ. ކުރިއަށްވުރެ އޭނާގެ މޫނު ހިކިފައިވާއިރު، ހިނގާބިނގާވެ އުޅުމުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ އުނދަގޫތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ލިބުނު އަނިޔާތަކުން އޭނާ ސަލާމަތްވެފައިވީ ނަމަވެސް، އޭގެ ނިޝާންތައް ހުއްޓެވެ.
ޒާހިލްގެ ހިތް ނުތަނަވަސްވިއެވެ. އޭނާ އަތުވެދާނެކަން ޒާހިލަށް ކުރިންވެސް އެނގެއެވެ. ނަހީޒްގެ އާއިލާއިން އެ ދެމީހުން ވަކިވުމުގެ ކުރިން ދަޢުވަތު ދީފައިވުމާއެކު، އެ ދަޢުވަތު އަނބުރާ ގެންގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޭނާ ކުރިމަތިން ފެނުމުން ޒާހިލަށް ކުރީގެ ހިތްދަތި ހަނދާންތައް އާވިއެވެ.
ޔަސްނާ މަޑުމަޑުން އޭނާގެ ގާތަށް އައެވެ. “ޒާހިލް.”
ޒާހިލް ތެދުވިއެވެ. “ޔަސްނާ.”
ޔަސްނާ ކުދިންނަށް ބަލައިލިއެވެ. “ކުދިން ފެންނަނީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް.”
“އެކުދިން މިހާރު ރަނގަޅުވަމުންދަނީ.”
ޔަސްނާގެ ނަޒަރު އިބްރާހީމާ ދިމާއަށް ދިޔައެވެ. “އެހެންވީމާ އެއީ ތެދެއްތާ. ކަލޭ ތި އުޅެނީ ބައްޕަގެ ގޭގައި.”
“އާނ.”
“ދެކުދިންވެސް؟”
“އާނ.”
އޭނާގެ އަތަށް ބަލައިލަމުން ޔަސްނާ ބުންޏެވެ. “ކަލެއަށް އަހަރެން ގާތު ބުނެވިދާނެ.”
ޒާހިލަށް ވަރުބަލިކަން އިޙުސާސްވިއެވެ. “ހަމަޖެހިފައިވާ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިން މުއާމަލާތް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮތީ ލިބިފައި. ކުދިންގެ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓެމުންދަނީ. އަދި އަހަރެމެން އަމަލުކުރަމުން މިދަނީ ލިބިފައިވާ އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަށް.”
“އަހަރެން ބުނީ އެ މާނައަކު ނޫން.”
ޒާހިލް މަޑުކޮށްލިއެވެ. ޔަސްނާ މާލަމުގެ ތެރެއަށް ބަލައިލިއެވެ. މީހުން ހީނ ސަމާސާކުރާ އަޑު އިވެމުން ދިޔައެވެ.
“އަހަރެން ހުރިހާ ކަމަކާމެދު ވިސްނައިފިން.” ޔަސްނާ ބުންޏެވެ. “ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތަކާމެދު.”
ޒާހިލް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެއެވެ.
“އަހަރެން ހުރީ ވަރަށް ބޮޑު ޕްރެޝަރެއްގެ ދަށުގައި. ކަލެއަށް އެނގޭނެ އަހަރެން އުޅުނު ހާލު. ރަނގަޅަށް ނުނިދޭ، އަދި އެކަކުވެސް އަހަރެން އުޅޭ ހާލެއް ނުބަލާ.”
ޒާހިލް އޭނާއަށް ބަލައިލިއެވެ. “އަހަރެން ދަންނަން ކަލޭ އުޅުނީ އުފަލަކު ނޫންކަން.”
“އެހެންވިއްޔާ ކަލެއަށް ވިސްނެންވާނެ.”
(ނުނިމޭ)
