“އަހަރެން ހުރީ ވަރަށް ބޮޑު ޕްރެޝަރެއްގެ ދަށުގައި. ކަލެއަށް އެނގޭނެ އަހަރެން އުޅުނު ހާލު. ރަނގަޅަށް ނުނިދޭ، އަދި އެކަކުވެސް އަހަރެން އުޅޭ ހާލެއް ނުބަލާ.”
ޒާހިލް އޭނާއަށް ބަލައިލިއެވެ. “އަހަރެން ދަންނަން ކަލޭ އުޅުނީ އުފަލަކު ނޫންކަން.”
“އެހެންވިއްޔާ ކަލެއަށް ވިސްނެންވާނެ.”
“ކަލޭ އުޅުނީ އުފަލަކު ނޫންކަން އަހަރެން ޤަބޫލުކުރަން. އެކަމަކު އެއީ ކަލޭ ކުރި ކަންތައްތައް ބަލައިގަނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫން.”
ޔަސްނާގެ މޫނުމަތިން ހަރުކަށިކަން ފެނުނެވެ. “އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެއީ ރަނގަޅު ކަމެކޭ ނުބުނަން.”
“އެކަމަކު ކަލޭ މިހާތަނަށް ހޭދަކުރި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައި ކުރިހާވެސް ކަމަކީ އެކަން ކުރަންޖެހުނު ސަބަބުތައް ކިޔައިދިނުން.”
“ސަބަބަކީ ކަލޭ ދުވަހަކުވެސް އަހަރެންގެ ވާހަކަ އަޑުނާހާތީ!”
މަޑުކޮށްލުމެއް ނެތި އޭނާގެ ދުލުން އެ ބަސްތައް ބޭރުވިއެވެ. އިރުކޮޅަކަށް ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. ޔަސްނާ ނަޒަރު ބަދަލުކޮށްލިއެވެ.
“މާފުކުރޭ.” އޭނާ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ.
ޒާހިލް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އޭނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. މީގެ ކުރިންވެސް މިފަދަ މާފަށް އެދުންތަކަށްފަހު އިތުރު އުޒުރުތަކާއި، ވަޢުދުތަކާއި، އަދި އެންމެ ފަހުން އިތުރު ތުހުމަތުތައް އަންނަކަން އޭނާ ދަނެއެވެ. ޔަސްނާ ހަޤީޤަތުގައިވެސް ދެރަވަނީތޯ ނުވަތަ އޭނާގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތް ދިރިއުޅުން ގެއްލިދާނެތީ ބިރުގަންނަނީތޯއެއް ޒާހިލަކަށް ނޭނގެއެވެ.
ޔަސްނާއަށް އިޙުސާސްވާ އެއްޗެއް ނިންމާކަށް ޒާހިލް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. އޭނާ ނިންމަން ބޭނުންވަނީ އޭނާ ހުއްދަދޭނީ ކޮން ކަމަކަށްތޯއެވެ.
“އަހަރެން އުންމީދު ކުރަނީ ކަލެއަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެ ކަމަށް.” ޒާހިލް ބުންޏެވެ. “ހަޤީޤަތުގައިވެސް އަހަރެން އެކަމަށް އެދެން. އެކަމަކު ކުރީގެ ދިރިއުޅުމަކަށް އަހަރެންނަކަށް އެނބުރިއެއް ނުދެވޭނެ.”
ޔަސްނާ އޭނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. “އެހެންވީމާ އެ ނިމުނީ؟ ކަލޭ އަހަރެން އެކަނިކޮށްލަނީ؟”
“އަހަރެން ކަލޭ އެކަނިކޮށްލަނީއެއް ނޫން. އަހަރެން މި ހިމާޔަތްކުރަނީ ކުދިންނާއި އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސު.”
“ކަލޭ ހުރިހާ ކަމެއް ތި ގުޅުވަނީ ކުދިންނާ.”
“އެއީ ކުޑަކުދިން. އެކުދިން ބިނާވެފައިވަނީ އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް.”
“ދެން އަހަރެންގެ ކަންތަކޯ؟”
ޒާހިލް ފުން ނޭވާއެއްލިއެވެ. “ކަލޭގެ ކަންތަކޯ؟”
އެ ސުވާލުން ޔަސްނާއަށް ސިހުމެއް ލިބުނެވެ. “އަހަރެން ދެން ހަދަންވީ ކިހިނެއް؟”
“އެއީ އަހަރެން ކަލެއަށް ދޭންޖެހޭ ޖަވާބެއް ނޫން.”
ޔަސްނާގެ ލޮލުން ކަރުނަ އައެވެ. “ކަލޭ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވީމެއްނު.”
އެ ބަސްތަކުން ޒާހިލްގެ ހިތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރިއެވެ. އޭނާ ބޭރުގައި އޮތް މޫދަށް ބަލައިލިއެވެ.
“އާނ.” އޭނާ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “ލޯބިވިން.”
“ދެން ކީއްވެ އަހަރެންނަށް މިހެން ތި ހަދަނީ؟”
ޒާހިލް އެނބުރި އޭނާއަށް ބަލައިލިއެވެ. “ސަބަބަކީ، ކަލޭދެކެ ލޯބިވުމަކުން އަހަރެންނަށް ލިބުނު އަނިޔާތަކެއް ނުހުއްޓުނު. އަދި ކުދިންގެ ބިރުވެރިކަމެއްވެސް ކުޑައެއް ނުވި.”
ޔަސްނާ ބޯ ހޫރާލިއެވެ. “ކަލޭ ތި ދައްކަނީ އަހަރެންނަކީ ވަރަށް ގޯސް މީހެއްގެ ގޮތުގައި.”
“އަހަރެން މި ކިޔައިދެނީ ހިނގި ކަންތައް.”
“އަހަރެންނަކީ ކަލޭގެ އަންހެނުން!”
“އަދި އަހަރެންނަކީ ކަލޭގެ ފިރިމީހާ.” އޭނާގެ އަޑު މަޑު ނަމަވެސް، އެ ބަސްތަކުގައި އެތައް އަހަރެއްގެ ތަޖުރިބާ ހުއްޓެވެ. “އަހަރެންނަކީ ކަލެއަށް ކައްކައިދީ، ކަލޭ ދެރަވުމުން އަޑުއަހައި، ކުދިން ބަލައި، އަދި ކަލެއަށް ކަންކަން ފަސޭހަކޮށްދޭން މަސައްކަތްކުރި މީހާ. އަހަރެންގެ ކުށެއް ނެތް ނަމަވެސް އަހަރެން މާފަށް އެދުނީ، ހަމަޖެހުން މާ މުހިންމު ކަމަށް ހީކޮށް. އަހަރެން ކަލޭގެ ގާތުގައި މަޑުކުރީ ކަލޭދެކެ ލޯބިވާތީއާއި، އަހަރެން އެ ތަނުން ހިނގައްޖެނަމަ ވެދާނެ ގޮތަކާމެދު ބިރުގަންނާތީ. އެކަމަކު އެއިން އެއްވެސް ކަމަކީ ކަލޭ އަހަރެންގެ ގައިގައި ޖެހުން ހުއްދަކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫން.”
ޔަސްނާގެ މޫނުމަތިން ހަރުކަށިކަން ފެނުނެވެ. “އެހެންވީމާ، މިހާރު ކަލޭ އެންމެން ގާތު އަހަރެންނަކީ ވަރަށް ގޯސް އަނތްބެއްގެ ގޮތުގައި ވާހަކަ ދައްކަންވީތަ؟”
“އަހަރެން ބޭނުމެއް ނޫން ކަލޭ ބަދުނާމުކުރާކަށް.”
“ދެން މީހުން ގާތު ކަލޭ ބުނާނީ ކީކޭ؟”
ޒާހިލް ވަރަށް ގިނައިރު ޔަސްނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. އޭނާގެ ރުޅީގެ ފަހަތުގައިވާ ބިރުވެރިކަން ޒާހިލަށް ފެނެއެވެ. އޭނާ ބިރުގަންނަނީ މީހުން އޭނާއާމެދު ދެކޭނެ ގޮތަށާއި، މުޖުތަމައުގައި އޭނާގެ އަގު ވެއްޓިދާނެތީއެވެ. ޒާހިލަށް އެ ބިރުވެރިކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނެއެވެ. ސަބަބަކީ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އޭނާވެސް ދިރިއުޅުނީ އެފަދަ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައި ކަމަށް ވާތީއެވެ. ނަމަވެސް، ދެން އެ ބިރުވެރިކަމަށް އޭނާގެ ބަސްމަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރާކަށް ޒާހިލް ފުރުސަތެއް ނުދޭނެއެވެ.
ޔަސްނާ އޭނާގެ އަޑު މަޑުކޮށްލިއެވެ. “ޒާހިލް، ކަލޭ ތިކުރާ ކަމަކާމެދު ވިސްނާލަބަލަ. މީހުން ވާހަކަ ދައްކާނެ. އެމީހުން އަހަރެން ކުށްވެރިކުރާނެ. ވަރަށް ގޯސް ވާހަކަ ދައްކާނެ.”
ޒާހިލް އޭނާއަށް ބަލައިލިއެވެ. “ފަހަރުގައި އެހެންވެދާނެ.”
“ކަލެއަށް ކުޑަމިނުން އަހަރެންގެ އަބުރު ރައްކާތެރި ކޮށްދެވިދާނެއެއްނު.”
މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިންނަމަ، އެ ބަސްތަކުން ޒާހިލް ހިމޭންވީހެވެ. އޭނާ ވިސްނާނީ ކުދިންނާއި، ތިމާގެ މީހުންނާއި، އަވަށްޓެރިންނާއި، އަދި އާއިލީ ސިއްރުތައް ބޭޒާރުވުމުން ލިބޭނެ ލަދުވެތިކަމާ މެދުގައެވެ. އޭނާ މާފަށް އެދި، ހިމޭނުން ހުންނާނެކަމަށް ވަޢުދުވެ، އެ ހުރިހާ ތަކުލީފެއް އެކަނި އުފުލީހެވެ. ނަމަވެސް، މީހަކު ކުރާ ގޯސް ކަންތައްތަކުގެ ނަތީޖާއިން އެމީހަކު ސަލާމަތްކޮށްދިނުމަކީ، އަނިޔާވެރިކަމުން އެމީހަކު ރައްކާތެރިކޮށްދިނުން ނޫންކަން އޭނާއަށް މިހާރު ވިސްނެއެވެ.
އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ޔަސްނާގެ އަބުރު ރައްކާތެރިކޮށްދިނީ އޭނާގެ އަމިއްލަ އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލެމުން ދިޔައިރުވެސްމެއެވެ. ދެން އެހެންނެއް ނުވާނެއެވެ.
“އަހަރެން ކަލެއާ ބެހޭގޮތުން ދޮގު ވާހަކައެއް ނުފަތުރާނަން.” ޒާހިލް ބުންޏެވެ. “އަހަރެން ކަމެއް އަމިއްލައަށް ހަދައިގެން މީހުން ކަލެއާ ދެކޮޅުވެރި ކުރުވާކަށްވެސް ނޫޅެން. އެކަމަކު ހިނގާދިޔަ ކަންތައްތަކާމެދު އަހަރެން ދޮގެއްވެސް ނަހަދާނަން.”
ޔަސްނާ އޭނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. “އޭގެ މާނައަކީ ކޮބާ؟”
ޒާހިލް އޭނާގެ ކުދިންނާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. މާހީ ދިޔައީ ރިޝާންއަށް ކޭކުކޮޅެއް ކާންދިނުމުގައި އެހީވަމުންނެވެ. އޭނާ ބަލައިލިއިރު ބައްޕަ ބަލަން ހުރުމުން ހިނިތުންވެލިއެވެ. ޒާހިލްވެސް ބަދަލުގައި ހިނިތުންވެލިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ޔަސްނާއާ ދިމާއަށް އެނބުރުނެވެ.
“އޭގެ މާނައަކީ، އަހަރެން ބުނާނީ ތެދަށޭ.”
ޔަސްނާ އެއްޗެއް ބުނަން އުޅުނެވެ. ނަމަވެސް ބުނާނެ އެއްޗެއް އޭނާއަކަށް ނޭނގުނެވެ. ޒާހިލް އޭނާގެ ޖަވާބަކަށް އިންތިޒާރެއް ނުކުރެއެވެ. އޭނާ އެތަނުން ހިނގައިގަތެވެ.
އޭނާ އެނބުރި އޭނާގެ ކުދިންގެ ގާތަށް ގޮސް، މާހީގެ ކޮނޑުގައި އަތްލާފައި، ބޭރަށް ވައިޖައްސާލަން ދާން ބޭނުންތޯ އެހިއެވެ. ރިޝާން ވަގުތުން ތެދުވިއެވެ. މާހީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަތުގައި ހިފިއެވެ.
އެމީހުން މާލަމުން ބޭރަށް ނުކުތްއިރު، ފިނި ރޯޅިތައް މޫނުގައި ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. އިރުގެ އޮއްސެމުންދިޔަ އަލީގައި މޫދު ފެންނަނީ ވަރަށް ރީތިކޮށެވެ.
ޒާހިލަށް އެއްވެސް ކުއްލި ބަދަލެއް އިޙުސާސެއް ނުވެއެވެ. އަދި ހިތްދަތިކަން މުޅިން ފިލައިގެން ދިޔައީކީވެސް ނޫނެވެ. އޭނާއަށް އަދިވެސް ނިދީގައި އުނދަގޫވާ ހަނދާންތައް ހުއްޓެވެ. މީހަކު ބާރަށް ވާހަކަ ދައްކާލާއިރަށް، އެއްވެސް ކުށެއް ނެތި އޭނާއަށް އަދިވެސް މާފަށް އެދެވެއެވެ. އޭނާ މާ ކުރިން އެކަންކަން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ނުކުރެވުނީތީ އަދިވެސް ދެރަވެއެވެ.
ނަމަވެސް، ރަނގަޅުވުމަކީ އެންމެ ފަހަރަކު ނިންމާ ނިންމުމެއް ނޫންކަން އޭނާއަށް ދަނީ ވިސްނެމުންނެވެ. އެއީ ތަކުރާރުކޮށް ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުންތަކެކެވެ. ތެދު ބުނުމުގެ ނިންމުމެވެ. އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ނިންމުމެވެ. ކުދިން ބިރުގަންނަ ވާހަކަ ބުނުމުން އެކަން ޤަބޫލުކުރުމުގެ ނިންމުމެވެ. އަދި އަނިޔާ އުފުލުމަކީ ތެދުވެރިކަން ކަމަށް ދެކޭ ދެކުން ހުއްޓާލުމުގެ ނިންމުމެވެ.
މާހީ ޒާހިލްގެ އަތަށް ފިތާލިއެވެ. “ބައްޕާ؟”
“އާނ، ދަރިފުޅާ.”
“އަހަރެމެން މިހާރު ގެއަށް ދަނީތަ؟”
ޒާހިލް މޫދަށް ބަލައިލުމަށްފަހު އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް ބަލައިލިއެވެ.
“އާނ، އަހަރެމެން މިދަނީ ގެއަށް” އޭނާ ބުންޏެވެ.
މާހީ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “ކާފަގެ ގެއަށްތަ؟”
“މިވަގުތަށް އެގެއަށް.”
މާހީ އެކަމާމެދު ވިސްނާލިއެވެ. “މާދަމާ އަހަރެމެންނަށް ޕޭންކޭކު ހެދިދާނެތަ؟”
ޒާހިލް މަޑުމަޑުން ހީނލިއެވެ. “ދަރިފުޅުގެ ކޮއްކޮ އެހީވާނަމަ، މުޅި ތަން ގަޑުބަޑުވާނެކަން ޔަގީން.”
ރިޝާން އޭނާއަކީ މޮޅު ކައްކާއެއް ކަމަށް ބުނެ ޝަކުވާކުރަން ފެށުމުން މާހީ ހީނގަތެވެ. އެކުދިންގެ ހުނުމުގެ އަޑު ހަވީރުގެ ވަޔާއެކު ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
ޒާހިލަށް އޭނާގެ ހިތަށް ލުއިކަމެއް އިޙުސާސްވިއެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އޭނާ ހީކުރީ އާއިލާ ސަލާމަތްކުރުމަކީ އެންމެން އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ބޭތިއްބުން ކަމަށެވެ. އޭނާ ޤަބޫލުކުރީ ރޫޅިފައިވާ ކައިވެންޏަކީ ނާކާމިޔާބު ދިރިއުޅުމެއް ކަމަށާއި، ރަނގަޅު ބައްޕައަކީ ދަރިން ދެ ގެއެއްގައި ބޮޑުވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ފަދަ އަނިޔާއެއްވެސް ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހޭނެ މީހެއް ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް، އާއިލާއަކީ ހަމައެކަނި ފާރުތަކަކުން ވަށާލެވިފައިވާ ތަނެއް ނޫންކަން އޭނާއަށް މިހާރު ވިސްނެއެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް ދޭ އޯގާތެރިކަމާއި، ގާއިމުކޮށްދޭ ރައްކާތެރިކަމާއި، އަދި ކުރިމަތިލާ ހަޤީޤަތެވެ. ރީތި ފަރުނީޗަރާއި، ފޮޓޯތަކާއި، ކާބޯތަކެތިން މޭޒުމަތި ފުރިފައިވާ ގެއަކީވެސް ބިރުވެރި ތަނަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައްޕައަކާއި އޭނާގެ ދަރިން އުޅޭ ކުޑަ ގެއެއް އެއީ ހިތްހަމަޖެހުމާއި އަމާންކަން ލިބޭ ތަނަކަށް ވެދާނެއެވެ.
އިރު އޮއްސެމުން ދިޔައިރު، ޒާހިލް މާހީއާއި ރިޝާންއާއެކު ކާރާ ދިމާއަށް ހިނގައިގަތެވެ. މުސްތަޤުބަލުގައި ވާނެ ގޮތެއް އޭނާއަކަށް މުޅިއަކުން ނޭނގެއެވެ. ކުރިއަށް އޮތީ ޝަރުޢީ މަރުހަލާތަކާއި، އުނދަގޫ ވާހަކަތަކެވެ. ޔަސްނާގެ ހާލަތާއި ކުދިންގެ ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ކެތްތެރިކަމާއި ބުރަ ނިންމުންތައް ނިންމަން ޖެހޭނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އޭނާ ދެން ނުކުރާނެ ކަންތައްތައް އޭނާއަށް ސާފެވެ. މީހުންނަށް ދެއްކުމަށްޓަކައި އޭނާ ދެން އަނިޔާވެރިކަމެއް ސިއްރެއް ނުކުރާނެއެވެ. ލޯތްބަކީ ހިމޭނުން ހުރުން ކަމަކަށް އޭނާގެ ދަރިންނަކަށް ދަހެއް ނުކޮށްދޭނެއެވެ. އަދި ފިރިހެނަކަށް ވުމަކީ އެހީއަށް ނޭދި އަނިޔާ އުފުލުން ކަމަކަށްވެސް އޭނާ ދެން ޤަބޫލެއް ނުކުރާނެއެވެ.
އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އޭނާ ހީކުރީ ހަޤީޤަތް ހާމަކުރުމުން އޭނާގެ އާއިލާ ބަރުބާދުވެދާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ފަހުން އޭނާއަށް އެނގުނީ، އާއިލާ ހަލާކުކުރަމުން ދިޔައީ އެ ހިމޭންކަން ކަމެވެ.
ހަޤީޤަތް ހާމަވުމުން ހުރިހާ ކަމެއް އޭގެ ޒާތުގައި ރަނގަޅެއް ނުވިއެވެ. އެކަމަކު ހަޤީޤަތުގެ ސަބަބުން އެއަށްވުރެ މާ މުހިންމު ކަމެއް ފަހިވިއެވެ. އެއީ އާ ފެށުމަކުން ދިރިއުޅުން ފެށުމުގެ ފުރުސަތެވެ.
(ނިމުނީ)
