ފަހަކަށް އައިސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުދި ވިޔަފާރިތައް ހިންގާ ގޮތަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ. ގޭގައި ތިބެގެން ތަކެތި ވިއްކާ މީހުންނާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ‘ލައިވް’ ކޮށްގެން މުދާ އިޝްތިހާރުކުރާ، ވިއްކާ ފަރާތްތަކާއެކު، ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކަކީ މިހާރުގެ މައިގަނޑު ބާޒާރެވެ. ހަމައެކަނި ފޯނަކާއި އިންޓަނެޓް މެދުވެރިކޮށް، ކޮންމެ ރަށެއްގައި ހުރެގެން ވެސް މުޅި ރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމަރުންނާ ހަމައަށް ވާސިލުވުމުގެ ފުރުސަތު މިއަދު ވަނީ ފަހިވެފައެވެ.
މި ބަދަލާއެކު އައު ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، ހީނުކުރާ ފަދަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ވެސް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. އެއީ އޮންލައިންކޮށް މުދާ ވިއްކާ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އުފެދޭ ވާދަވެރިކަމާއި، ނުތަނަވަސްކަމުގެ އިތުރުން މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ހިންގާ ހަމަނުޖެހުންތަކެވެ.
ކުދި ވިޔަފާރިވެރިންގެ އުފެއްދުންތެރިކަމާއި އެއްބާރުލުމުގެ މާހައުލެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިން އޮތް މި މައިދާން، މަޑުމަޑުން ބަދަލުވަމުން މިދަނީ ކުށްހީތަކާއި، އިލްޒާމްތަކާއި، ޒާތީ ހަސަދަވެރިކަން ބޮޑުވެފައިވާ ‘ހަނގުރާމަވެރި’ މައިދާނަކަށެވެ.
ވާދަވެރިކަން ދެބަސްވުމަކަށް ބަދަލުވުންމި މައްސަލައިގެ އަސްލަކީ ހަމައެކަނި ވާދަވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ އިގްތިސާދެއްގައި ވެސް ވާދަވެރިކަމަކީ އޮންނަންޖެހޭ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މައްސަލަ އުފެދެނީ މި ވާދަވެރިކަން ހުރިހާ މިންގަނޑަކުން ބޭރުވެ، ޒާތީ ކަންކަމާ ގުޅުވުމުންނެވެ.
ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ ވަކި ކަހަލަ އުފެއްދުންތަކެއް ނުވަތަ ‘ލައިވް’ ކުރާ ވަގުތުތަކަކީ ހަމައެކަނި އެމީހުންގެ މިލްކެއް ކަމަށެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، ކަސްޓަމަރަކު އެހެން މީހެއްގެ އަތުން މުދާ ގަތުމަކީ ޚިޔާނާތްތެރިވުން ކަމުގައި ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިން ސިފަކުރެއެވެ. އަދި އަލަށް ވިޔަފާރީގެ ތެރެއަށް ވަންނަ މީހުންނަކީ އެމީހުންގެ އުފެއްދުންތައް “ކޮޕީކުރާ” ނުވަތަ އެމީހުންގެ ޖާގައަށް އަރައިގަންނަ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ.
މިފަދަ ވިސްނުންތަކުގެ ސަބަބުން، ހުރިހާ އެންމެންނަށް ހުޅުވިފައި އޮންނަންޖެހޭ ޑިޖިޓަލް އިގްތިސާދެއްގެ ތެރޭގައި ބޭކާރު ބައިބައިވުންތައް އުފެދިގެންދެއެވެ. ހަގީގަތަކީ، އެއްވެސް ވިޔަފާރިވެރިއަކަށް ކަސްޓަމަރުންގެ ނިންމުންތައް ކޮންޓްރޯލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް އޮންލައިން މައިދާނަކީ ވަކި ބައެއްގެ އެކަނި ހައްގެއް ނޫނެވެ.
ގާނޫނީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރިއާއި އިލެކްޓްރޯނިކް މުއާމަލާތްތަކާ ބެހޭ އޮނިގަނޑުގެ ދަށުން މިނިވަން އަދި އިންސާފުވެރި ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އޮންލައިން ވިޔަފާރިތަކުގައި އާންމުކޮށް އަމަލުކުރެވެނީ އިލެކްޓްރޯނިކް ވިޔަފާރިއާއި ކަސްޓަމަރުންގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެގޮތުން:
● އާންމު ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ވިޔަފާރިކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ.
● ބޭނުންވާ ވިޔަފާރިވެރިއެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ ހައްގު ކަސްޓަމަރުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
● އިންސާފުވެރި ވާދަވެރިކަމަށް ހިތްވަރުދެއެވެ.
● އަބުރަށް އަރައިގަތުމާއި، ފުރައްސާރަކުރުމާއި، ދޮގު އިލްޒާމް އެޅުވުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސައިބަރ ކްރައިމް އަދި ޑިޖިޓަލް މުއާމަލާތްތަކާ ބެހޭ ގާނޫނުތަކުގެ ދަށުން، އޮންލައިންކޮށް މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި، ބިރުދެއްކުމާއި، ދޮގު މައުލޫމާތު ފެތުރުމަކީ ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް، ވިޔަފާރިވެރިންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ޒާތީ ދެބަސްވުންތަކާއި ވާދަވެރިކަމުގެ އަމަލުތައް ވަކި ގޮތަކަށް ހިފެހެއްޓުމަށް ހާއްސަ ކުރެވިފައިވާ ގާނޫނެއް މިވަގުތަކު ނެތެވެ. މީގެ މާނައަކީ، މިހާރު ހިނގަމުންދާ ގިނަ ކަންތައްތަކަކީ ގާނޫނީ ދާއިރާއަށްވުރެ ބޮޑަށް، އަޚްލާގީ އަދި އިޖުތިމާއީ މައްސަލަތަކެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ކަންކަމެވެ.
މިކަމުން ކުރިމަތިވާ މައްސަލަތައް:
● ވިޔަފާރިވެރިންނާއި ކަސްޓަމަރުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުން.
● އޮންލައިން ބާޒާރަކީ ނުތަނަވަސްކަމުން ފުރިގެންވާ ތަނަކަށް ބަދަލުވުން.
● އަލަށް ވިޔަފާރި ފަށަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް މާޔޫސްކަން ކުރިމަތިވުން.
● އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި ބައިބައިވުން އުފެދުން.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގިނަ ކުދި ވިޔަފާރިތަކަކީ ސޯޝަލް މީޑިއާއަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ތަންތަނަށްވާއިރު، އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުމާ އެއްވަރަށް މި ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި އެކުވެރިކަން ވެސް މުހިންމެވެ.
އައު ގާނޫނެއް ބޭނުންވޭތަ؟
މިއީ މިއަދު އުފެދޭ މުހިންމު ސުވާލެކެވެ. އޮންލައިން ވިޔަފާރިވެރިންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ވާދަވެރިކަމާއި އަޚްލާގީ މިންގަނޑުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރަން ވަކި ގާނޫނެއް ބޭނުންވޭ ހެއްޔެވެ؟
ވާދަވެރިކަން މަނާކުރާ ގާނޫނެއް ހެދުމަކީ އަމަލީ ގޮތުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ ބޭނުންތެރި ކަމެއް ވެސް ނޫނެވެ. ދުޅަހެޔޮ ވާދަވެރިކަމަކީ ކުރިއެރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޭނުންވަނީ ކަންކަން ހަނިކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ގާއިމުކުރުމެވެ.
މިކަމުގައި ގެނެވިދާނެ ބައެއް ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި:
● އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގައި އަމަލުކުރާނެ އަޚްލާގީ މިންގަނޑުތަކެއް އެކުލަވައިލުން.
● ސައިބަރ ފުރައްސާރައާއި އަބުރާ ބެހުމުގެ ގާނޫނުތައް ހަރުދަނާކޮށް ތަންފީޒުކުރުން.
● ޑިޖިޓަލް ވިޔަފާރިވެރިން ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން.
● އޮންލައިންކޮށް އުފެދޭ ދެބަސްވުންތައް ހައްލުކުރާނެ މެދުވެރިއަކު ނުވަތަ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުން.
އިސްލާހުކުރަން ޖެހޭ ސަގާފަތެއް
މި މައްސަލައިގެ ހަގީގީ ހައްލު އޮތީ ގާނޫނުތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުން ބަދަލުކުރުމުގައެވެ. އޮންލައިން ވިޔަފާރިއަކީ “ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަކަށް” ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެއީ ތަފާތު އަޑުތަކާއި، އުފެއްދުންތަކާއި، ވާހަކަތަކަށް ޖާގަ އޮތް ބާޒާރަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ޖާގަ އެބައޮތެވެ:
● ތަފާތު ވައްޓަފާޅިތަކަށް.
● ތަފާތު އަގުތަކަށް.
● ތަފާތު ކަސްޓަމަރުންނަށް.
ކަސްޓަމަރަކު ވަކި މީހެއްގެ އަތުން މުދާ ގަތުމަކީ އަނެއް މީހާ “ދޫކޮށްލުން” ނޫންކަމާއި، އެއީ ހަމައެކަނި އެވަގުތަކު އެމީހަކު އިސްކަންދިން ގޮތްކަން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.
އެންމެން އެކުގައި ކުރިއަށް
މީގެ ހަގީގީ ހައްލަކީ ބިރުވެރިކަމާއި ހަނިކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ޑިޖިޓަލް މައިދާނުގައި ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ ބަޔަކަށް ވުމެވެ. ރާއްޖޭގެ އޮންލައިން އިގްތިސާދު ކުރިއަރަމުންދާއިރު، ވިޔަފާރިވެރިންނަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކީ:
● ވާދަވެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް އިހުތިރާމްކުރުން.
● ހީތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި މުއާމަލާތްކުރުން.
● ޒާތީ ނުވަތަ ޖަޒުބާތީ ގޮތުން ރައްދު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ޕްރޮފެޝަނަލްކޮށް ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުން.
ޑިޖިޓަލް އިގްތިސާދެއްގެ ވަރުގަދަކަން ބިނާވެފައިވަނީ އޭގައި އޮތް ވާދަވެރިކަމުގެ ބޮޑުމިނަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ ނިޒާމަކީ ދެމެހެއްޓެނިވި އަދި އިންސާނިއްޔަތުކަން އެކުލެވޭ ނިޒާމަކަށް ވުމެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ވިޔަފާރީގެ އެންމެ ވަރުގަދަ މިސާލަކީ އަޑުގަދަކޮށް ވާދަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ބުއްދިވެރިކަމާއެކު ކުރިއަށް ދިއުމެވެ.
