ބަލި ދެނެގަނެވުނު ނަމަވެސް، އެތައް އަހަރެއްގެ ހިތްދަތިކަން އެއްރެއަކުން ފިލައިގެންނެއް ނުދިޔައެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި، ހަފުތާތަކެއް ވަންދެން ޙަސަންގެ ގޭތެރޭގައި އޮތް ހިމޭންކަން ކުރިއަށްވުރެ ބަރުހެން ހީވިއެވެ. އެ ރީތި ގޭގެ ކޮންމެ ކަނަކުން ޙަސަނަށް ހަނދާންކޮށްދެނީ، އަނބުރާ ގެންނަން ބޭނުންވި ބަސްތަކެވެ. ރިޔާން ގަދަކަމުން ބައިންދައިގެން ކިޔަވައިދިން ކޮޓަރި މިހާރު ފެންނަނީ އުނގެނޭ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބިރުގެންފައި ހުރި ކުޑަކުއްޖަކު އަމިއްލަ ނަފުސަށް އޮތް އިތުބާރު ކުޑަވަމުން ދިޔަ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އާއިލީ ވާހަކަތަކުގެ ބަދަލުގައި އިމްތިޙާން ކަރުދާސްތަކުން ފުރިފައި އޮންނަ ކާ މޭޒުދޮށުން މިހާރު އިޙުސާސްވަނީ ފުން ހުސްކަމެކެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޙަސަން ޤަބޫލުކުރީ ހަރުކަށިކަމަކީ ހުރިހާ ކަމެއްގެ ހައްލު ކަމަށެވެ. ރިޔާން ފިލާވަޅު ދަސްކުރަން އުނދަގޫވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އޭނާ އިތުރު ޓިއުޓަރެއް ހޯދައެވެ. ހިސާބު އުނދަގޫވުމުން ރިޓަޔަރޑް ޕްރޮފެސަރަކު ގެނައެވެ. އިނގިރޭސި އިމްތިޙާނުން ފޭލްވުމުން، ސްކޫލް ބަންދުގައި ސިންގަޕޫރުން ޓިއުޓަރަކު ގެނައެވެ. ސައިންސްގެ ނަތީޖާ ދަށްވާން ފެށުމުން ޓިއުޝަން ގަޑިތައް އިތުރުކުރިއެވެ. ކޮންމެ ނާކާމިޔާބީއަކުން އޭނާއަށް ވިސްނުނީ ދަރިފުޅު ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެއްވެސް އިރަކު، އެހެން މީހަކަށް ނުފެންނަ ހަނގުރާމައެއް އޭނާގެ ދަރިފުޅު ކުރަމުންދަނީތޯ އަހައެއް ނުލައެވެ.
ރިޔާންގެ ހަނދާނުގައި އެ ދުވަސްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެފައިވެއެވެ. ފޮތުގެ ސަފުހާތަކުގައި ހުންނަ އަކުރުތައް ނަށަމުންދާހެން ހީވާތީ އޭނާ ކްލާހުގައި އިންނަ ހަނދާންވެއެވެ. އާދައިގެ ބަސްތައް ކިޔަން ނޭނގިގެން އޭނާ އަޅައިގަންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކްލާސް ކުދިން މަލާމާތްކޮށް ހޭ ހަނދާންވެއެވެ. ބައްޕަގެ ފާޑުކިޔުންތަކަށް ބިރުން، ނުނިމި ހުންނަ ފިލާވަޅުތައް ގޮދަޑި ދަށުގައި ފޮރުވި ހަނދާންވެއެވެ.
އިމްތިޙާން ދުވަސްދުވަހު ބަލިކަމަށް ހެދިގެން އޮތް ހަނދާންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނީ ދަށް ނަތީޖާއަކުން ނޫނެވެ. އޭނާއަށް ނިސްބަތްކޮށް ބޭނުންކުރި ބަސްތަކުންނެވެ. “ކަންނެތް”، “ފަރުވާކުޑަ”، “އުންމީދެއް ނެތް”، “މަސައްކަތް ނުކުރާ” ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ކުރި މަލާމާތްތަކެވެ. އެ ބަސްތައް އޭނާގެ ހިތުގެ ފުންމިނުގައި ބީހި، އޭނާއަކީ އެއްވެސް ކަމަކަށް ކުޅަދާނަ ކުއްޖެއް ނޫންކަމަށް އަމިއްލައަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ.
ބަލި ދެނެގަނެވުނު ފަހުންވެސް އެ ލަކުނުތައް ފިލައިގެން ނުދެއެވެ. މީހަކު ފޮތެއް ދިއްކޮށްލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ބިރުން ހިތް ތެޅެއެވެ. އިމްތިޙާން ކަރުދާހެއް ފެންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަތް ތުރުތުރުލާން ފަށައެވެ. ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި ބައްޔެއްގެ ނަން އެނގުމެއް ނޫންކަން އޭނާއަށް ފަހުން ވިސްނުނެވެ. އެކަމަށް ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ ނަފުސަށް މަޢާފްކުރަން ދަސްކުރުމެވެ.
*****
ވާރޭވެހޭ ހަވީރެއްގައި ބަދިގޭގައި ގަރުދިޔަ ކައްކަން ހުރި ޝައިނާއަށް ފެނުނީ ކޮޓަރީގެ ކުޑަދޮރު ކައިރީގައި ހިމޭނުން ހުރި ރިޔާނެވެ.
“ކޮންމެވެސް ކަމަކާ ވިސްނަނީ ދޯ؟” ޝައިނާ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަހާލިއެވެ.
ރިޔާން ކުޑަކޮށް ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އެހާ ބޮޑަށް އެނގޭތަ؟”
“ކުޑަކޮށް.”
ވަރަށް ގިނައިރު ހިމޭނުން ހުރުމަށްފަހު ރިޔާން ބުންޏެވެ. “ޝައިނާދައްތަ އަށް ހީވޭތަ ބައްޕަ ދުވަހަކުވެސް އަހަންނަށް ކުރިން ބެލި ގޮތަށް ނޫން ގޮތަކަށް ބަލާނެހެން؟”
ޝައިނާ ކައްކަން ހުރި ތަވައަށް ސަމާލުކަން ދެމުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެން ޤަބޫލުކުރަނީ ބައެއް ފަހަރު މައިންބަފައިން ދަރިންގެ މުސްތަޤުބަލު ރައްކާތެރިކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި، އެކުދިންގެ ހިތްތައް ރައްކާތެރިކުރަން ހަނދާންނެތެނީ ކަމަށް.”
ރިޔާން އިސްޖަހާލިއެވެ. “އަހަރެން ބޭނުންވީ ބައްޕަ އަހަންނާމެދު ފަޚުރުވެރިވާން.”
“ބައްޕަ މިހާރުވެސް ފަޚުރުވެރިވޭ.”
ރިޔާން ބޯހޫލާލިއެވެ. “ނޫން.”
“ބައްޕައަށް އެކަން ދައްކަން ނޭނގުނީ.” ޝައިނާގެ އެ ބަސްތައް ބަދިގޭގައި ހިފާލާފައިވާ ހިތްގައިމު ވަހާއެކު ރިޔާންގެ ހިތަށް ތަސައްލީއެއް ގެނެސްދިނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އޯގާތެރިކަމަކީ ބޮޑެތި ތަޤުރީރުތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކާން ތައްޔާރުކުރާއިރު ދެކެވޭ އާދައިގެ ވާހަކައެކެވެ.
*****
ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން ޙަސަން އެންމެން ހައިރާންކޮށްލިއެވެ. ވިޔަފާރި ބައްދަލުވުންތަކަށް ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި އޭނާ ހުރިހާ ކަމެއް ކެންސަލްކުރިއެވެ. އަދި ރިޔާން ގޮވައިގެން އުތުރުގެ ރިސޯޓަކަށް ދިޔައެވެ. ސީޕްލޭންގެ ދަތުރުމަތީގައި ފުރަތަމަ ގަޑިއިރު ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. އެއީ އެތައް އަހަރެއްގެ ނުވިސްނުމުގެ ފަރުދާގެ ދަށުގައި ފޮރުވިފައިވާ ބަސްތަކެއް ހޯދަން އުޅޭ ކަހަލަ ހިމޭންކަމެކެވެ.
ހަވީރު ރިސޯޓުގެ ޖެޓީމަތީގައި ހިނގަމުން ދިޔައިރު ޙަސަން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. “ދަރިފުޅު ކުޑައިރު..” ރިޔާން ބައްޕައާ ދިމާއަށް ބަލާލިއެވެ. “ވެލިން މުޅި ރަށްރަށް ހަދާނެ. ދަރިފުޅު ކުޑަކުޑަ ފާލަންތައްވެސް ފަރުމާކުރި.”
“އަހަރެން ހަނދާން އެބަހުރި.”
“ބައްޕަ ހީކުރީ އެއީ ހަމައެކަނި ކުޅިވަރެއް ކަމަށް.” ޙަސަން ހިނގުން ހުއްޓާލިއެވެ. “އެކަމަކު މިހާރު ބައްޕައަށް ވިސްނިއްޖެ އެއީ ހަމައެކަނި ކުޅިވަރެއް ނޫންކަން. އެއީ ދަރިފުޅުގެ ތަޞައްވުރުކަން. ބައްޕަ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރީ ދަރިފުޅު ބައްޕަ ވިސްނާ ގޮތަށް ވިސްނުވަން މަޖުބޫރުކުރުމުގައި. ބައްޕަ އުނގެނެން ޖެހޭނީ ދަރިފުޅު ވިސްނާ ގޮތް.”
ކުޑައިރުގެ ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރިޔާން ބައްޕަގެ ގައިގައި ބައްދާލިއެވެ. އެ މަންޒަރު ރިސޯޓުގެ މީހުން ބަލަން ތިއްބަސް، އެ ދެމީހުންނަށް އެއީ މުހިންމު ކަމަކަށް ނުވިއެވެ.
*****
އާއިލާގެ ހުރިހާ އެންމެންނަކަށް މިކަމެއް ނުވިސްނުނެވެ. ބައެއް ތިމާގެ މީހުން އެއީ ބައްޔެއް ނޫންކަމަށް ބުންޏެވެ. “އަހަރެމެންގެ ޒަމާނުގައި ތިކަހަލަ ކަންކަމެއް ނޯވޭ”، “މިހާރުގެ ކުދިން ބޭނުންވަނީ ހަރުކަށި އަދަބު”، “މިއީ ހުސް އުޒުރު” ކަމަށް ބުނެ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އެ ބަސްތަކުން ހިތުގައި ޖެހުނެވެ. ނަމަވެސް މިފަހަރު ޙަސަންގެ އާއިލާ ހިމޭނަކުން ނޯތެވެ. ބަހުސްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން ފެށީ ހޭލުންތެރިކުރުވާށެވެ.
ޙަސަން ސްކޫލްތަކަށް ޚާއްޞަ މާހިރުން ގެނެސް ވާހަކަދެއްކުވިއެވެ. މުދައްރިސުންނަށް ވޯކްޝޮޕްތައް ބޭއްވިއެވެ. ކުރިން އަހަން ނުކެރޭ ސުވާލުތައް ބެލެނިވެރިން އަހަން ފެށިއެވެ. މަޑުމަޑުން، އުނގެނުމުގެ ތަފާތުތަކާ ބެހޭ ވާހަކަ މާލެއިން ފެށިގެން އަތޮޅުތެރެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. ކުރިން “ގޯސް ކުދިން” ގެ ގޮތުގައި ލޭބަލް ކުރެވުނު ކުދިންނަށް އެހީތެރިކަން ލިބެން ފެށިއެވެ. އަމިއްލަ ނަފުސު ކުށްވެރިކުރި މައިންބަފައިންނަށް ޖަވާބު ލިބުނެވެ. ވިސްނުންތެރިކަމަކީ ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ހުންނަ އެއްޗެއްކަން މުދައްރިސުންނަށް ވިސްނެން ފެށިއެވެ.
ބަދަލު އައީ މަޑުމަޑުންނެވެ. ނަމަވެސް އެ ބަދަލު އަންނަން ފަށައިފިއެވެ.
މަސްތަކެއް ފަހުން، ޝައިނާއަށް އޭނާގެ އުފަން ރަށުން ހީނުކުރާ ކަހަލަ ފޯނު ކޯލެއް ލިބުނެވެ. އޭނާގެ ދުވަސްވީ މަންމަ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިވީއެވެ. އެއްވެސް ޖެހިލުމެއް ނެތި، ޙަސަން ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަން ހަމަޖައްސައިދީ، ބޭނުންވި ވަރަކަށް ޗުއްޓީ ނެގުމަށް ޝައިނާ ގާތު ބުންޏެވެ. “ޝައިނާ އަހަރެމެންގެ އާއިލާ ބެލެހެއްޓުމުގައި އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކޮށްފި.” އޭނާ ބުންޏެވެ. “މިއީ ޝައިނާގެ އާއިލާއަށް އެހީވާން އަހަރެމެންނަށް ލިބުނު ފުރުޞަތެއް.”
ގާތްގަނޑަކަށް ހަ އަހަރަށްފަހު އޭނާ ފަރެސްމާތޮޑާއަށް އެނބުރި ދިޔައެވެ. ރަށަށް މާބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. ކުދިން އަދިވެސް ހިނގާ މަގުތަކުގައި ހުސްފައިގައި ކުޅެއެވެ. އަވަށްޓެރިން އެކަކު އަނެކަކަށް ނަމުން މުޚާތަބުކޮށް ސަލާމް ކުރެއެވެ. އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު މަސްދޯނިފަހަރު ލަފައެވެ. ނަމަވެސް އެއްކަމެއް މުޅިން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. މީހުން އޭނާއާ ބައްދަލުކުރަނީ އިޙްތިރާމާއެކުގައެވެ. ޚަބަރުތައް ފެތުރިފައިވަނީ ލޯންޗަށްވުރެވެސް ހަލުވިކޮށެވެ. އެމީހުންނަށް “ފައުންޑޭޝަން” ގެ ވާހަކަ އިވިއްޖެއެވެ. ރިޔާންގެ ވާހަކައެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ އެއް އާއިލާގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްލި މަޑުމައިތިރި ގޭގައި މަސައްކަތްކުރާ އަންހެންކުއްޖާގެ ވާހަކައެވެ.
ދުވަސްވީ މުދައްރިސަކު އެއްދުވަހު ހަވީރު އޭނާއާ ބައްދަލުކުރިއެވެ. “އަހަރެން ޝައިނާގެ ކިބައިން މަޢާފަށް އެދެން ޖެހޭ.” އޭނާ ފުން ނޭވާއެއްލަމުން ބުންޏެވެ. “އަހަރެން ޝައިނާގެ ކޮއްކޮއަށް ކިޔަވައިދިނިން. އޭނާއަކީ ކަންނެތް ކުއްޖެއް ކަމަށް ބުނި މީހުންގެ ތެރޭގައި އަހަރެން ހިމެނޭނެ. އަހަންނަށް ނޭނގުނީ.”
ޝައިނާ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ހިނިތުންވެލިއެވެ. “މިހާރު އެނގިއްޖެއެއްނު.” ބައެއް ފަހަރު ކުށްވެރިކުރުމަށްވުރެ މަޢާފްކުރުމުގެ ބާރު މާ ގަދައެވެ.
އަހަރެއް ފަހުން، އުނގެނުމުގެ ތަފާތުތައް ހުންނަ ކުދިންނަށް އެހީތެރިވުމަށް ރާއްޖޭގައި ހުޅުވި ފުރަތަމަ ޤައުމީ މަޝްރޫޢު “ޙަސަން ފައުންޑޭޝަން” އިން ރަސްމީކޮށް އިފްތިތާޙްކުރިއެވެ. ކުދިންގެ ހުންނަ މައްސަލަތައް ދެނެގަތުން ފަސޭހަވެގެން ދިޔައެވެ. މުދައްރިސުންނަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީނު ލިބުނެވެ. ދުރު ރަށްރަށުގެ އާއިލާތަކަށް ޖަވާބު ހޯދަން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދާކަށް ނުޖެހުނެވެ. އެތައް ސަތޭކަ ކުދިންނަކަށް އެއީ އެކުދިންނަކީ ވިސްނުން ކުޑަ ކުދިން ނޫންކަން އެނގުނެވެ. އެކުދިންގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތްކުރަނީ ތަފާތު ގޮތަކަށްކަން ދެނެގަނެވުނެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި ތިން އަހަރު ވަންދެން އޭނާއަށް ދުވަހަކުވެސް ކިޔަން ނޭނގޭނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްގެން ހުރި ކުޑަ ފިރިހެން ކުއްޖަކު ހިމެނެއެވެ. އެ ކުއްޖާގެ މަންމަ ފައުންޑޭޝަނަށް ފޮނުވި ސިޓީގައި އޮތީ އެންމެ ޖުމްލައެކެވެ. “ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު ސްކޫލް ދަބަސް ހިފައިގެންދާއިރު ހިނިތުންވެފައި ހުރެއެވެ.” ރިޔާން އެ ސިޓީ ފްރޭމްކޮށްގެން އޭނާގެ އޮފީހުގައި މުޅި އުމުރަށް ބެހެއްޓިއެވެ. މަސައްކަތް ބުރަވެ، ބައްދަލުވުންތަކުން ވަރުބަލިވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އޭނާ އެ ބަސްތަކަށް ބަލާލައެވެ. އަދި ކާމިޔާބީއަކީ ފައިސާއިން މިންކުރެވޭ އެއްޗެއް ނޫންކަން ހަނދާންކުރެއެވެ. އެއީ ބަދަލުކޮށްލެވޭ ދިރިއުޅުންތަކުން މިންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.
އަހަރުތައް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އެއްްއިރެއްގައި އިމްތިޙާން ކަރުދާސްތައް ފޮރުވި ބިރުގަތް ފުރާވަރުގެ ކުއްޖާ، މިއަދު ވެފައިވަނީ އެންމެން އިޙްތިރާމްކުރާ ވިޔަފާރިވެރިއަކަށެވެ. އެއީ އޭނާއަށް ކުއްލިއަކަށް ފޮތް ކިޔަން އެނގުނީތީއެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ ކިބައިގައި ކުރިންވެސް ހުރި ހުނަރުތަކަށް އިތުބާރުކުރަން ދަސްވުމުންނެވެ. އެހެން މީހުންނަށް މައްސަލަތައް ފެންނަ ތަނުން އޭނާއަށް ފެންނަނީ ފުރުޞަތުތަކެވެ. އޭނާ ފަރުމާކުރީ ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި، މުރަކަ ފަރުތައް ހިމާޔަތްކުރާ ރަށްރަށެވެ. އޭނާ ހިތްވަރު ދިނީ އުނގެނުމުގެ ތަފާތުތައް ހުންނަ ޒުވާނުންނަށް، ކުރިން ކުރަން ނުކެރޭނެ ކަމަށް ހީކުރި ކަންކަން ކުރުމަށެވެ. އަދި ކޮންމެ ފަހަރަކު މީހަކު އޭނާގެ ކާމިޔާބީއަށް ތަޢުރީފު ކުރުމުން، އޭނާ ހިނިތުންވެލާފައި، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭނާގެ ރިޕޯޓް ކާޑަށްވުރެ ބޮޑަށް އޭނާގެ ހިތުގެ މުއްސަނދިކަން ދެނެގަތް އަންހެންމީހާގެ މަތިން ހަނދާންކުރެއެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ ހަވީރު، ފައުންޑޭޝަނުން އެތައް ބައެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްލި ފަހުން، ޝައިނާ ހުޅުމާލޭގެ އަތިރިމަތީގައި ކުދިން ވެލިން ކިއްލާ ހަދާ މަންޒަރު ބަލަން ހުއްޓެވެ. އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު އުޑުމަތި ވަނީ ރީތި ރަންކުލައާއި ފިޔާތޮށި ކުލައިން ފެވެފައެވެ. ކުދި ރާޅުތައް މަޑުމަޑުން ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސާލާފައި އެނބުރި ކަނޑުގެ ތެރެއަށް އޮހިގެންދެއެވެ. ރިޔާން ދެ ތަށި ކަޅު ސައި ހިފައިގެން އޭނާގެ ގާތަށް އައެވެ. “ޝައިނާދައްތަ އަބަދުވެސް މިތަނަށް ތި އަންނަނީ.”
އޭނާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “މިތަނުން އަހަރެންގެ ރަށް ހަނދާންކޮށްދޭ.”
ރިޔާން ސައިތަށި ދިއްކޮށްލިއެވެ. “ޝައިނާދައްތަ އަށް އެނގޭތަ؟” އޭނާ މަޑުމަޑުން ހީނލިއެވެ. “ކުރިން އަހަރެން ހީކުރީ ކާމިޔާބީއަކީ ބައްޕަ ފަޚުރުވެރިވާ ފަދަ މީހަކަށް ވުން ކަމަށް. އެކަމަކު މިހާރު..” އޭނާ އުދަރެހާ ދިމާއަށް ބަލާލިއެވެ. “މިހާރު އަހަރެން ޤަބޫލުކުރަނީ ކާމިޔާބީއަކީ އެހެން ކުއްޖަކު އެއީ ނާކާމިޔާބު ކުއްޖެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، ރޮމުން ނިދަން ނުޖެހޭނެކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުން ކަމަށް.”
ޝައިނާގެ ލޮލުން އުފާވެރިކަމުގެ ކަރުނަ ފާޅުވިއެވެ. “ދުނިޔެއަށް ބޭނުންވަނީ ހުރިހާ ކަމެއް އެއްގޮތް ކުދިންނެއް ނޫން. ދުނިޔެއަށް ބޭނުންވަނީ ކަންކަން ވިސްނޭ މުދައްރިސުން. އަޑުއަހާނެ މައިންބަފައިން. އަދި މީހުންނާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގެ ކުރިން އޯގާތެރިކަން އިސްކުރާނެ މީހުން.”
ހަވީރުގެ ފިނި ރޯޅިތަކާއެކު އެ ބަސްތައް ވައިގެ ތެރެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. ކައިރީގައި އާއިލާތައް އުފަލުގައި ހޭލަމޭލަވެ އުޅޭ އަޑު އިވެއެވެ. ކުދިން އެކަކު އަނެކަކު ފަހަތުން ދުވެ، ހިނިތުންވަމުން ދިޔައީ މާދަމާގެ އިމްތިޙާނާމެދު ނުވަތަ މީހުންގެ އުންމީދުތަކާމެދު ފިކުރެއް ނެތިއެވެ. އެމަންޒަރު ބަލަން ހުރިއިރު ޝައިނާއަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް ވިސްނުނެވެ. ކޮންމެ ކުއްޖަކީވެސް ދުނިޔެއަށް ތަފާތު އަލިކަމެއް ގެނެސްދޭ ކުއްޖެކެވެ. ބައެއް ކުދިންގެ އަލިކަން ފެށުނީއްސުރެ ފެންނަން ހުރެއެވެ. އަނެއްބައި ކުދިންގެ އަލިކަން ފޮރުވިފައިވަނީ ބިރާއި، ނުވިސްނުމާއި، އުނދަގޫ އުންމީދުތަކުގެ ދަށުގައެވެ. ނަމަވެސް އެއްވެސް އަލިކަމަކީ، އެ އަލިކަން ތަފާތު ގޮތަކަށް ހުރި ކަމަށްޓަކައި ނިއްވާލަން ޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އިރުގެ އެންމެ ފަހު ދޯދިތައް ކަނޑުގެ ތެރެއަށް އޮބިގެން ދިޔައިރު، ރިޔާން މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. “ޝައިނާދައްތަ ބަދަލުކޮށްލީ ހަމައެކަނި އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމެއް ނޫން. ޝައިނާދައްތަ ދުވަހަކުވެސް ބައްދަލުނުވާނެ އެތައް ކުދިންނެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުކޮށްދީފި.”
ޝައިނާ ކަރުނުން ފުރިފައިވާ ލޮލަކާއެކު ހިނިތުންވެލިއެވެ. “އަހަރެން އެމީހުން ބަދަލެއް ނުކުރަން. އަހަރެން ހަމައެކަނި އެމީހުން ހަނދާން ނެތިފައިވާ ކަމެއް ހަނދާންކޮށްދިނީ. އިންސާނާގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ ރިޕޯޓް ކާޑެއްގައި ޖަހާފައި އޮންނަ މާކްސްއަކުން ނޫން. އެއީ މުޅި ދުނިޔެ އުންމީދު ކަނޑާލަން ބުންޏަސް، ހިތްވަރު ދޫނުކޮށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮންމެ ހިތެއްގެ ތެރޭގައި އޮންނަ އެއްޗެއް.”
އަދި ހަމަހިމޭން ދިވެހި އުޑުގެ ދަށުގައި، އެތައް ހިތްދަތިކަމަކާއި، އުންމީދަކާއި އަދި އާ ފެށުންތަކަކަށް ހެކިވެފައިވާ ކަނޑުގެ އައްސޭރީގައި، އަނެއްކާވެސް ވާހަކައެއް ނިމިގެން ދިޔައީއެވެ. އެއީ މުއްސަނދިކަމެއް ނުވަތަ މަޝްހޫރުކަމެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް ވިސްނައިދިނުމުގެ ވާހަކައެވެ.
ސަބަބަކީ، ބައެއް ފަހަރު ދުނިޔެ ބަދަލުކޮށްލާ މީހަކީ އެންމެ އަލިގަދަ ފޯކަސް ލައިޓުގެ ދަށުގައި ހުންނަ މީހާއަށް ނުވެދާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ، އެހެން މީހަކަށް މަގު ދައްކައިދިނުމަށްޓަކައި، ހިމޭންކަމާއެކު ބައްތި ހިފަހައްޓައިގެން ހުންނަ މީހާ ކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ.
(ނިމުނީ)
