ފެށުން: ހަމަހިމޭން އުދުހުމެއްގެ ތެރެއިން
ޓެކްސަސްގެ ލަރޭޑޯ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓްގެ ފަޒާ އޮތީ ހަމަހިމޭންކޮށެވެ. ކޮންޓިނެންޓަލް އެކްސްޕްރެސް ފްލައިޓް 2574، ބްރެޒިލްގެ އެމްބްރޭއާ 120 މަރުކާގެ މަތިންދާބޯޓު ދަތުރަށް ތައްޔާރުވަމުން ދިޔައެވެ. ބޯޓުގެ ކޮކްޕިޓުގައި ތިބީ 29 އަހަރުގެ ކެޕްޓަން ބްރެޑް ޕެޓްރިޖް އަދި ކެޕްޓަންކަމުގެ މަގާމަށް ވަރަށް ކައިރިވެފައިވާ 43 އަހަރުގެ ފަސްޓް އޮފިސަރު ކްލިންޓް ރޮޑޮސޮވިޗް އެވެ.
ބޯޓުގެ ބޭރު ބަލައި ފާސްކުރުމަށްފަހު، “ބޭރު ހުރީ ރަނގަޅަށް. ކޮކްޕިޓް ސްކޭންތައް ނިމިއްޖެ، އަހަރެމެން މި ތިބީ ބިފޯ-ސްޓާޓް ޗެކްލިސްޓަށް ތައްޔާރަށް،” ފަސްޓް އޮފިސަރު ބުންޏެވެ. 11 ފަސިންޖަރުންނާއެކު ހިއުސްޓަންއަށް ދަތުރުފެށި މި ފްލައިޓަކީ އެ ދުވަހުގެ ދެވަނަ ދަތުރެވެ.
ހިއުސްޓަންއާ ގާތްގަނޑަކަށް 110 ކިލޯމީޓަރު ކައިރިއަށް، 15,000 ފޫޓު މަތިން ބޯޓު ދަތުރުކުރަމުން ދިޔައިރު، ޓެކްސަސްގެ ފަރުބަދަމަތީ ދަނޑުވެރި ރަށްފުށުގެ މާހައުލު އޮތީ ހޫނުގަދަ، އަދި އަމާން ހެނދުނެއްގައެވެ. އެއާ ޓްރެފިކް ކޮންޓްރޯލްގެ އިރުޝާދާއެކު ބޯޓު ތިރިކުރަން ފެށިއެވެ.
ފަސްޓް އޮފިސަރު ހިނިތުންވެލަމުން، “ސްޕޭސް ޝަޓްލް ފަދައިން މި ޑިސެންޓް (ތިރިކުރުން) ބާރުކޮށްލާނީ،” އޭ ބުނެ ބޯޓުގެ ސްޕީޑް މަތިކޮށްލިއެވެ.
ކުއްލި ކާރިސާއާއި ހަލާކު
އެސްފިޔަޖަހާލާހާ ކުޑަ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ހުރިހާ ކަމެއް ބަދަލުވިއެވެ. ބޯޓުގެ ކޮމްޕިއުޓަރުން “ހައި ސްޕީޑް! ސްޓޯލް! ސްޓޯލް!”ގެ އިންޒާރުގެ އަޑު ގުގުމައިގަތެވެ. ބޯޓު އޭގެ ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓި، ކުޑަ ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި 2,000 ފޫޓަށް ވެއްޓިގަތެވެ. ބިމާ ދިމާއަށް ގަޑިއަކު 500 ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ބާރުމިނުގައި ބޯޓު ވެއްޓެމުން ދިޔައީ އެނބުރެމުންނެވެ.
ތިރީގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރަން ތިބި ކެރީ ލަބޭ އަދި އޭނާގެ ކޮއްކޮ ކްލިފްޓަންއަށް ބާރު އަޑުފަށްގަނޑެއް އިވުނެވެ. “އަހަރެމެން މައްޗަށް ބަލާލިއިރު ފެނުނީ ބޯޓު ވައިގެ ތެރެއިން އެނބުރެމުން ތިރިއަށް އަންނަތަން! އަހަރެން ހީކުރީ ބޮމެއް ގޮވީ ކަމަށް. ކަބޫމް!” ކެރީ ބުންޏެވެ. ބޯޓު ބިމުގައި ޖެހުމާއެކު ބޮޑު ގޮވުމެއް ގޮވައި އަލިފާންގަނޑު ފެތުރުނެވެ.
އީގަލް ލޭކް ކައިރީގައިވާ ދަނޑަކަށް ބޯޓު ވެއްޓުނުއިރު، އެއީ މަތިންދާބޯޓެއްކަން އެނގޭނެ އެއްވެސް ބައްޓަމެއް ނެތެވެ. އެ އަލިފާނުގެ ތެރޭގައި، ބޯޓުގައި ތިބި 14 މީހުން; ކެޕްޓަން ޕެޓްރިޖާއި ފަސްޓް އޮފިސަރު ރޮޑޮސޮވިޗް ހިމެނޭހެން ވަގުތުން ދުނިޔެ ދޫކުރިއެވެ.
ތަހުގީގު ފެށުން: ބޮމެއްގެ ހަމަލާއެއްތަ؟
ހާދިސާ ހިނގި ސަރަހައްދަށް ނޭޝަނަލް ޓްރާންސްޕޮޓޭޝަން ސޭފްޓީ ބޯޑު (އެންޓީއެސްބީ)ގެ ތަހުގީގު ޓީމު ވަގުތުން ފޯރިއެވެ. އެއަރޕްލޭން މެކޭނިކްސްގެ މާހިރު ޖިމް ރިޓަރ އަދި ސްޓްރަކްޗަރަލް އެކްސްޕަރޓް ދީޕަކް ޖޯޝީގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ބޯޓުގެ ބައިތައް ދިރާސާކުރަން ފެށުނެވެ. މަންޒަރު ދުށް މީހުން ބުނި ގޮތުގައި ބޯޓު ވެއްޓުމުގެ ކުރިން ވައިގެ ތެރޭގައި ބާރުގަދަ ގޮވުމެއް ގޮވި އަޑު އިވުނެވެ. އެހެންކަމުން، އެފްބީއައި އިން ވެސް މައްސަލައިގެ ތެރެއަށް ވަދެ، އެއީ ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާއެއް ނުވަތަ ބޮމެއްގެ ސަބަބުން ވީ ކަމެއްތޯ ބަލަން ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް، ލެބޯޓްރީ ޓެސްޓުތަކުން ކަށަވަރުވީ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ގޮވާތަކެތީގެ އަސަރެއް ނެތް ކަމެވެ.
ބޯޓުގެ މައިގަނޑު ބައިތައް އޮތް ސަރަހައްދާ 200 މީޓަރު ދުރުން ފެނުނީ ބޯޓުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީ ބައި ނުވަތަ ހޮރައިޒޮންޓަލް ސްޓެބިލައިޒަރ އެވެ. މިއީ ބޯޓު ވައިގެ ތެރޭގައި އޮއްވާ ވަކިވި ބައެއްކަން ސާފުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ނިގޫފަތުގެ ވާތްފަރާތު “ލީޑިންގ އެޖް” (ވައި ކަފާ ކުރިމަތީ ބައި) އެ ސަރަހައްދަކުން ނުފެނުނެވެ. ތިން މީޓަރު ދިގު މި ކޮމްޕޮސިޓް ބައި ހޯދުމަށް ދަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި ކުރި ބުރަ މަސައްކަތަށްފަހު، ޖިމް ރިޓަރ ހެދި ހިސާބުތަކުގެ އެހީގައި، އެ ބައި ފެނުނީ ވެއްޓުނު ތަނާ އެއް ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި ހުރި ގެރިގޮޅިއެއްގެ ފެންސެއްގެ ކައިރިންނެވެ.
ހައިރާންކުރުވަނިވި ހަގީގަތް
ފެނުނު ލީޑިންގ އެޖް ބެލިއިރު ފެނުނީ އާދަޔާޚިލާފު މަންޒަރެކެވެ. އޭގެ ތިރީބައިގެ އިސްކުރު ލޯވަޅުތައް ހުރީ ވާންވެ، އިރައިގެން ގޮސްފައެވެ. ނަމަވެސް މަތީބައިގެ އިސްކުރު ލޯވަޅުތައް ހުރީ އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތި، މުޅިން ސާފުކޮށެވެ. މާނައަކީ، ބޯޓު އުދުހުނުއިރު އެ ބައިގެ މަތީގައި އެއްވެސް އިސްކުރެއް ހަރުކޮށްފައެއް ނެތެވެ!
އެންޓީއެސްބީގެ އިންޖިނިއަރިންގ ސިމިއުލޭޝަންތަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، މި ބައި ނެއްޓުމާއެކު ބޯޓުގެ ނިގޫ މައްޗަށް އުފުލި، ކުއްލިއަކަށް ނެގެޓިވް ޖީ5ގެ ބާރުމިނެއްގައި ބޯޓުގެ ނޭފަތް ތިރިއަށް ޖަހައިގަންނާނެއެވެ. އެ ބާރުގަދަ ލޮޅުމުގައި ފިޔަގަނޑު ބިނދި، ބޯޓު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ޕައިލެޓުންނަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މެއިންޓެނަންސްގެ އިހުމާލު: ހެޔޮ ނިޔަތެއްގެ ނުރައްކާތެރި ނަތީޖާ
ތަހުގީގު ޓީމުން މަތިންދާބޯޓުގެ މަރާމާތު ލޮގުތައް ބަލަން ފެށިއެވެ. މި ހާދިސާ ހިނގުމުގެ ކުރީ ރޭ، ބޯޓުގެ ޑީ-އައިސް ބޫޓްސް (ގަނޑުފެން ވިރުވާ ރަބަރު ބައި) ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިއުސްޓަންގައި ކުރިއަށްދިޔައެވެ. އިރުއޮއްސުނު ޝިފްޓުގައި މަސައްކަތްކުރި އިންސްޕެކްޓަރ ޓްރޯއި އެންޑަރސަން، މެކޭނިކުންނަށް އެހީތެރިވުމުގެ ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، ވާތްފަރާތު ލީޑިންގ އެޖްގެ މަތީގައި ހުރި 40 އިސްކުރު ނައްޓާލިއެވެ.
ނަމަވެސް، ރޭގަނޑު 10:00 ގައި ޝިފްޓް ބަދަލުވިއިރު، އެ މަސައްކަތް ކުރިކަމުގެ އެއްވެސް ލިޔުމެއް (ވޯކް ކާޑެއް) ނުލިޔެއެވެ. ދަންވަރު ޝިފްޓުގެ ސުޕަވައިޒަރު އެދުމުން މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ހަމައެކަނި ކަނާތްފަރާތުގައެވެ. ވާތްފަރާތުގައި މަސައްކަތް ފަށާފައިވާކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ނޭނގުނެވެ. އެހެންކަމުން، ވާތްފަރާތުގެ މަތީ އިސްކުރުތައް ނެތްކަން ނޭނގި، ބޯޓު ދަތުރަށް ދޫކޮށްލެވުނެވެ.
ފަހު ވަގުތުކޮޅު: 44 ނޮޓްގެ ތަފާތު
އެ ދުވަހުގެ ފުރަތަމަ ދަތުރުގައި މި ބައި ނުނެއްޓި ސަލާމަތްވީ ބޯޓުގެ ސްޕީޑް 216 ނޮޓްގައި ހުރުމުންނެވެ. ނަމަވެސް، ދެވަނަ ދަތުރުގައި ހިއުސްޓަންއަށް ޖައްސަން ތިރިކުރި ވަގުތު، ފަސްޓް އޮފިސަރުގެ “ސްޕޭސް ޝަޓްލް ފަދަ” ބާރު ޑިސެންޓާއެކު ބޯޓުގެ ސްޕީޑް 260 ނޮޓަށް އެރިއެވެ. އެ އިތުރުވި 44 ނޮޓްގެ ވައިގެ ގަދަ ޕްރެޝަރުގެ ސަބަބުން، އިސްކުރު ނެތް ލީޑިންގ އެޖް ބިނދިގެން ދިޔައީއެވެ.
ކޮންޓިނެންޓަލް އެކްސްޕްރެސް 2574ގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަކީ، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ރައްކާތެރިކަމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކާއި ޗެކްލިސްޓްތަކަށް ފުރިހަމައަށް ތަބާނުވުމާއި، ޝިފްޓް ބަދަލުވުމުގައި ލިޔެކިޔުމަށް ފަރުވާކުޑަކުރުމުގެ ސަބަބުން ހިނގި، ތާރީޚުން ފޮހެވިގެން ނުދާނެ ބޮޑު އިހުމާލެކެވެ.
—
ކޮކްޕިޓްގެ އެތެރެއިން އިވެމުންދިޔައީ ކޮމްޕިއުޓަރުގެ އިންޒާރުގެ އަޑުތަކެވެ.
“(ކޮމްޕިއުޓަރު): ހައި ސްޕީޑް. ހައި…”
އެވަގުތު މަތިންދާބޯޓަށް ކުރިމަތިވި ބާރުގަދަ ލޮޅުމަކީ އިންތިހާއަށް އަނިޔާވެރި އަދި ބިރުވެރި ލޮޅުމެކެވެ.
“(ކޮމްޕިއުޓަރު): އިންޖިން. އިންޖިން.”
ކޮކްޕިޓް ވޮއިސް ރެކޯޑިންގއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، މި ހާދިސާ ހިނގި ފަހުން ޕައިލެޓުންގެ އެއްވެސް އަޑެއް އިވިފައެއް ނުވެއެވެ. އެ ބާރުގަދަ ލޮޅުމުގެ ސަބަބުން، ޕައިލެޓުންނަށް ހޭވެރިކަން ގެއްލި، އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރެވޭ ހާލަތަކަށް ދިޔައީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެއީ އެހާވެސް ނުރައްކާތެރި، ބާރުގަދަ ހާދިސާއެކެވެ.
އުފެދުނު ބާރުގަދަ ނެގެޓިވް ޖީ-ފޯސްގެ ސަބަބުން، ފަސިންޖަރުންނާއި ފަޅުވެރިންގެ ސިކުނޑިއަށް ވަގުތުން ލޭ ދައުރުވެ، އެ އެންމެން ހޭނެތިގެން ދިޔައެވެ. ބޯޓުގެ ކޮމްޕިއުޓަރުން މެދުކެނޑުމެއްނެތި އިންޒާރުގެ އަޑުތައް ގުގުމަމުން ދިޔައެވެ.
“(ކޮމްޕިއުޓަރު): ވަން ޗެނަލް… ޔުނިޓް ވަން ޗެނަލް… ވަން ޗެނަލް… ޔުނިޓް ވަން ޗެނަލް… ވަން ޗެނަލް… ޔުނިޓް… ޔުނިޓް ވަން ޗެނަލް…”
އެން.ޓީ.އެސް.ބީގެ ތަހުގީގުން މި ހާދިސާގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއް ކަމަށް ނިންމީ، ބޯޓުގެ ފަހަތު ފިޔަގަނޑުގެ ވާތްފަރާތު ލީޑިންގ އެޖް ހަރުކުރުމަށް އަޅަންޖެހޭ އިސްކުރުތައް އަލުން ނާޅުވައި ދޫކޮށްލެވިފައި ވުމެވެ. މިއީ އިންސާނީ ކުށެއްކަން އެނގުމުން، އެ މަތިންދާބޯޓުގެ މަރާމާތު މަސައްކަތުގައި އުޅުނު މީހުންނާމެދު ހިތާމަވެރި އިހުސާސެއް އުފެދުނެވެ. އެ މަރާމާތުގައި ބައިވެރިވި ކޮންމެ މީހަކުވެސް މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއާމެދު އިންތިހާއަށް ދެރަވާނެކަން ކަށަވަރެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސޭފްޓީ ބޯޑުން ވަނީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނާޅާ ފަދަ ފިޔަވަޅެއް އަޅައި، މެއިންޓެނަންސްގެ ހުރިހާ އިޖުރާއާތުތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަމަލުކުރެވޭތޯ ނުބެލުމުގެ ޒިންމާ ކޮންޓިނެންޓަލް އެކްސްޕްރެސްގެ ބޮލުގައި އަޅުވާފައެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، މެކޭނިކުންނާއި އިންސްޕެކްޓަރުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ލިޔެކިޔުންތައް ރަނގަޅަށް ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ކަށަވަރު ނުކުރުން ފާހަގަކުރިއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، މަސައްކަތް ކުރުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތަށްވުރެ އެކަމާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުންތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ގިނަ ވަގުތު ހޭދަވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ހުއްޓުވޭނެ ފަދަ ހާދިސާއެކެވެ. އެ އުސޫލުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ތަބާވިނަމަ، މިފަދަ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެއް ނުހިނގީހެވެ.
ކޮންޓިނެންޓަލް އެކްސްޕްރެސްގެ މި ހާދިސާއަކީ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ހާދިސާތައް ތަހުގީގުކުރުމުގެ ތާރީޚުގައި ވަރަށް މުހިންމު ބަދަލެއް ގެނުވި ހާދިސާއެކެވެ. ސަބަބަކީ މިއީ ތަހުގީގު ރިޕޯޓެއްގައި ކުންފުންޏެއްގެ އެތެރޭގެ މަސައްކަތުގެ ސަގާފަތް (އޯގަނައިޒޭޝަނަލް ކަލްޗަރ) ފާހަގަކުރި ފުރަތަމަ ފަހަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ފަހަރަށް ވާތީއެވެ. ޤަވާއިދުތަކަށް ބޯނުލަނބާ، ފަރުވާކުޑަކުރުމުގެ މާހައުލެއް އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ސަބަބުން، އެއާލައިނެއްގެ އިސް މެނޭޖްމަންޓް ކުށްވެރިކޮށް އެން.ޓީ.އެސް.ބީ އިން ރިޕޯޓް ނެރުނު މިއީ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.
ކުންފުނިތަކުގެ ލީޑަރޝިޕުން މިފަދަ ހާދިސާތަކުގައި އެމީހުންގެ ޒިންމާ ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ. އަދި އަމަލީ މައިދާނުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅަށް އަދި ފުރިހަމައަށް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ އެއްބާރުލުމެއް ދޭންޖެހެއެވެ.
މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަށްފަހު، އެއާލައިންތަކުން މިހާރު ރައްކާތެރިކަމުގެ ހުރިހާ އުސޫލުތަކަކަށް އަމަލުކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެއެވެ. މެކޭނިކުން ކުރާ މަސައްކަތްތައް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ބެލެހެއްޓުމަށް ކޮމްޕިއުޓަރު ސިސްޓަމްތައް ބޭނުންކުރަން ފެށިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރަނގަޅު ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ ހައްލުގެ އެއްބައެވެ. މަސައްކަތުގެ މައިދާނުގައި ތިބޭ މީހުން ވާހަކަދެއްކުމަށް އަހުލުވެރިކުރުވަން ޖެހެއެވެ. ސުވާލު ކުރުމަށާއި، ބޭކާރު އެއްވެސް ސުވާލެއް ނޯންނާނެކަން އެމީހުންނަށް ވިސްނައިދޭން ޖެހެއެވެ. ކޮންމެ ސުވާލަކީވެސް މުހިންމު ސުވާލެކެވެ.
މިއީ ވަރަށް ގިނަ މީހުންގެ ފަރާތުން ފެނުނު ކުދިކުދި އިހުމާލުތަކެކެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެމީހަކު ހެދި ކުށަކީ ކުޑަ މިންވަރެއް ކަމަށް ފެނުނު ނަމަވެސް، އެ ހުރިހާ ކަމެއް އެއްވެގެން ގޮސް މި ބޮޑު، ހިތާމަވެރި ހާދިސާ ހިނގަން މެދުވެރިވިއެވެ. މިއީ ސަމާލުވިނަމަ ހުއްޓުވޭނެ ފަދަ ބިރުވެރި ހާދިސާއެކެވެ.
