ސަމާ އޭނާގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ.
“ވިހި ފަންސަވީސް އަހަރު ވަންދެން ލީޒާ ހުރީ އަހަރެންނާ އެކުގައި. އަހަރެންގެ ބައްޕަ ނިޔާވި ދުވަސްވަރު، ނުނިދިފައި އިންނަން ޖެހުނު ކޮންމެ ރެއަކު އޭނާ އަހަރެންނާއެކު އިން. އަހަރެންގެ ފަހާ ފޮށި ހަލާކުވެގެން މަރާމާތުކުރާނެ ފައިސާއެއް ނެތް ދަނޑިވަޅުގައި، އޭނާގެ އަމިއްލަ ގޭގެ ހާލަތު ދަތިކޮށް އޮއްވައިވެސް އޭނާގެ އަތުގައި ހުރި އެއްޗެއް އަހަރެންނަށް ދިން. އަހަރެން ބަލިވި ދުވަސްތަކުގައި، އޭނާ ކާބޯތަކެތި ހިފައިގެން އަހަރެންގެ ގެއަށް އައިސް ކޮންމެ ދުވަހަކު އަހަރެންގެ ހާލު ބަލައިދިން.”
އޭނާގެ އަޑު ބެދި، ހިންދިރުވާލަމުން ކުޑަކޮށް މަޑުޖެހިލިއެވެ.
“އަދި އޭނާގެ ދަރިން އުފަންވި ދުވަހު، އެ ކުދިން އުރާލީ އަހަރެން. އެކުދިން ބޮޑުވަމުން އައި މަންޒަރު އަހަރެން ދުށީމު. އޭނާއަށް އެހީތެރިކަމެއް ބޭނުންވި ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އޭނާ އަހަރެންނަށް އެހީވި ފަދައިން އަހަރެންވެސް އެހީތެރިވީން. އަހަރެމެންނަކީ ހިތާމައާއި އުފަލާއި، މާލީ ދަތިކަމާއި، އާއިލީ އުފާވެރިކަމުގެ އިތުރުން އެހެން އެއްވެސް މީހަކު ހަނދާންވެސް ނުހުންނާނެ ފަދަ އާދައިގެ އެތައް ދުވަހެއް އެކުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާ ދެމީހުން.”
އޭނާގެ ނަޒަރު ޝައުފާއަށް ހުއްޓުނެވެ. “ބުނެބަލަ، ތިޔަ ބުނާހާ ލަދުވެތި ކަމެއް މީގައި އޮތީ ކޮންތާކު؟”
މުޅި ކޮޓަރިތެރެއަށް ބުނަން ނޭނގޭ ފަދަ ހިމޭންކަމެއް ވެރިވިއެވެ.
“އެކި މީހުންގެ ވިސްނުމާއި ޤަބޫލުކުރުންތައް ހުންނާނެކަން އަހަރެން ދަންނަން. އަދި އެކަންކަން ދޫކޮށްލާކަށްވެސް އަހަރެން ނޭދެން. އެކަމަކު އެކުވެރިކަމަކީ އިހާނެތި ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންވީ ކީއްވެ؟ އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލާ އޯގާތެރިވާ ދެމީހަކު އެކަމާ ލަދުގަންނަން ޖެހެނީ ކީއްވެ؟ އަދި އިންސާނަކަށް ދެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ނިކަމެތިކަމަކީ ވަކި ލަގަބެއް އެމީހެއްގެ ނަމާ ގުޅުވުން ކަމުގައި ދެކި، މީހެއްގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާ ގުޅުވައިގެން ހުތުރު ބަސްތައް ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރަނީ ކީއްވެ؟”
އެތަނުގައި ތިބި އެންމެންގެ މޫނުމަތިންވެސް ނުތަނަވަސްކަން ފެންނަން ފެށިއެވެ. ސަމާ ފުން ނޭވާއެއްލިއެވެ.
“އަހަރެމެންގެ ދީނަކީ ރީތި އަޚްލާޤު އުނގަންނައިދޭ ދީން ކަމަށް ޤަބޫލުކުރާނަމަ، އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އަނެކުންނާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާ ގޮތް އިސްލާހު ކުރަން ނުޖެހޭތަ؟ މީހުންނަށް ފުރައްސާރަ ކުރުމާއި، ހުތުރު ނަންނަމުން މުޚާތަބު ކުރުމާއި، އަދި ކަންކަމާމެދު ޝައްކު އުފެއްދުމާ ދުރުހެލިވުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަނީ އިންޒާރު ދެއްވާފައި. އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ އަމަލުތައް އިސްލާހު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެހެން މީހުންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަމާ ފިކުރު ކުރުމުގައި ވަގުތު ބޭކާރު ކޮށްގެން ނުވާނެ.”
އޭނާ ލީޒާއަށް ބަލާލިއެވެ.
“އަހަރެންގެ އެކުވެރިޔާއާމެދު އަހަރެން ލަދެއް ނުގަނޭ. އޭނާ އަހަރެންނާއެކު ހުރިކަމަށްޓަކައި އަހަރެން ލަދުވެތިވާކަށް ނުޖެހޭ. އަދި ބަޔަކު މީހުން އަމިއްލައަށް ހަދައިގެން ދައްކާ ވާހަކައަކަށްޓަކައި، އަހަރެމެންގެ އެކުވެރިކަން ސިއްރުކުރަން ޖެހޭކަމުގެ އިޙުސާސް އޭނާއަށް ކުރުވާކަށްވެސް އަހަރެން ބޭނުމެއް ނޫން.”
މޭޒު ދަށުން ލީޒާ، ސަމާގެ އަތުގައި ހިފާލިއެވެ. މިފަހަރު އެކަކުވެސް ހިނިގަނޑެއް ނުޖަހައެވެ. އެތަނަށް ވެރިވި ހިމޭންކަމަކީ ސައި ގެނައުމުން ވެރިވި ހިމޭންކަމެއް ނޫނެވެ. ދެން ވާހަކަ ދެއްކީ ބަދިގެ ދޮރުމަތީގައި އިން އުމުރުން ދުވަސްވީ އަންހެނެކެވެ. އެއީ އާމިނަތެވެ.
އޭނާއަކީ ރަށުގެ އެތައް ބަޔަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވާ، އެހެންނަމަވެސް އެއްވެސް މީހެއްގެ ގާތުގައި އެ ވާހަކަ ނުދައްކާ، މަޑުމައިތިރި މިޒާޖެއްގެ މީހެއްގެ ގޮތުގައި މުޅި ރަށަށް މަޝްހޫރު މީހެކެވެ.
“އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ ނިޔާވި ދުވަހު، މީހުންތަކުން ފުރިފައިވާ އެ ގޭތެރޭގައިވެސް އަހަރެން އިނީ މުޅިން އެކަނިވެފައި.” އޭނާ ބުންޏެވެ. “އެންމެންވެސް ޖަނާޒާއަށް އައި. ކާބޯތަކެތި ގެނައި. އަދި ކެތްތެރިވުމަށް އެންމެންވެސް ނަސޭހަތްތެރިވި. ނަމަވެސް އެންމެން ގޮސް ހުސްވުމުން، އަހަރެން އެ ފަޅުކަމަށް ބިރުގަންނަކަން އެނގިގެން، އެތައް މަހެއް ވަންދެން ކޮންމެ ރެއަކު އަހަރެންގެ ގާތުގައި އައިސް އިނީ ހަމަ މި ރަށުގެ އަންހެނެއް.”
އޭނާ އެތަނުގައި ތިބި އެންމެންނަށް ބަލާލިއެވެ.
“އޭނާއަކީ އަހަރެންގެ އެކުވެރިއެއް. އެއަށްވުރެ އިތުރު އެއްވެސް ކަމެއް އެ ގުޅުމަކު ނެތް. އޭނާގެ އެ އޯގާތެރިކަމާމެދު މީހަކު އަހަރެން ލަދުގަންނަވާލިނަމަ، އެ ދަތި ދުވަސްތަކުން އަހަރެން އަރައިގަންނާނީ ކިހިނެއް ކަމެއްވެސް ނޭނގޭ.”
އާމިނަތު އިސްދަށަށް ޖަހާލިއެވެ.
“އަހަރެމެން އެހެން މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ބެހޭގޮތުން ފަސޭހަކަމާއެކު ވާހަކަދައްކަމު. މިއަދު އަހަރެމެން މަލާމާތްކުރާ އެ އޯގާތެރިކަމަށް، ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން އަހަރެމެން އަމިއްލައަށް ބޭނުންވެދާނެކަން ހަނދާން ބަހައްޓަން ޖެހޭ.”
އެކަކަށްވެސް ދޭނެ ޖަވާބެއް ނޭނގުނެވެ. ނަމަވެސް، ހިމޭންކަމަކީ އަބަދު ކަންކަން ފަހުމްވުން ކަމުގައި ނުވެދާނެއެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި މީގެ މާނައަކީ، އެއްވެސް ރައްދެއް ނުވަތަ ގޮންޖެހުމެއް ކުރިމަތިނުވެ، ކުރިން ބޭނުންހާ އެއްޗެއް ބުނަމުން އައި ގޮތަށް ދެން ވާހަކަ ނުދެއްކޭނެކަން މީހުންނަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ.
*****
މަދު ހަފުތާތަކެއް ވަންދެން، މީހުންގެ ފާޑުކިޔުންތަކާއި ދެކެވޭ ވާހަކަތައް މަދުވިއެވެ. ބައެއް މީހުން އެ މައުޟޫޢަށް ވާހަކަދެއްކުން މުޅިން ހުއްޓާލިއެވެ. އަނެއްބައި މީހުން ސަމާ އާއި ލީޒާއާ ބައްދަލުވުމުން މާބޮޑަށް އިޙްތިރާމް އަދާކުރާކަން ދައްކަން އުޅުނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވުނު ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން އުފެދުނު އާ އުސޫލުތަކަކަށް، އޭގެ އަސްލު މާނަ ޤަބޫލުނުކުރި ނަމަވެސް، ކިޔަމަންވާން މަޖުބޫރުވެފައިވާ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
މަދު ބަޔަކު މަޢާފަށް އެދުނެވެ. ނަމަވެސް ޝައުފާ އޭގެ ތެރެއަކު ނުހިމެނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޭނާ މީހުން ގާތު ބުނަން ފެށީ، އާއިލީ ބައްދަލުވުމެއްގައި ސަމާ ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައެއް އުފައްދައި ހަމަނުޖެހުން ހިންގި ކަމަށާއި، ލީޒާއަކީ އާދައިގެ ސަމާސާ ވާހަކަތަކަށްވެސް މާބޮޑަށް ނުރުހުންވާ މީހަކަށް ވެއްޖެ ކަމަށެވެ. ދެކެވޭ އަޑުތަކުގެ މިސްރާބު ބަދަލުވި ނަމަވެސް، އެ ވާހަކަތައް މުޅިން ހުއްޓުމަކަށް ނާދެއެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ ވާރޭވެހުނު ހަވީރެއްގައި، މާލޭގެ ހޮސްޕިޓަލުން ލީޒާއަށް ފޯނެއް އައެވެ. އޭނާގެ މަންމައަށް ސްޓްރޯކެއް ޖެހުނީއެވެ. ލީޒާއަށް ބަނދަރަށް ދެވުނުއިރު، އެންމެ ފަހު ފެރީވެސް އޮތީ ފުރާފައެވެ. ވާރޭ ބޯކޮށް ވެހެމުން ދިޔައިރު، އުޑުމަތި ބަނަކަމުން ކަނޑު ފެންނަނީ ކަޅު ކުލައިގައެވެ.
ރިޔާޒް ވީ މަހަށް ގޮހެވެ. އޭނާގެ ކޮއްކޮ ހުރީ އެހެން ރަށެއްގައެވެ. އަދި އޭނާ ގުޅި އެއްވެސް ތިމާގެ މީހަކަށް އެރޭ ދަތުރުކުރެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ.
ބަނދަރުމަތީގައި ހުރި ހިޔާގަނޑެއްގެ ދަށުގައި، ތުރުތުރުއަޅާ ހާލުގައި ފޯނު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރިއިރު، މަންމަގެ ގާތަށް ދެވޭނެ ގޮތަކާމެދު އޭނާ ވިސްނަމުން ދިޔައެވެ. ދެން އޭނާ ގުޅީ ސަމާއަށެވެ. އެއްވެސް ކަމެއް ތަފްސީލުކޮށްދޭކަށް ނުޖެހުނެވެ.
ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ސަމާ އެތަނަށް އައީ ކުޑައަކާއި، ލީޒާއަށް ބޭނުންވާނެ އަންނައުނު ހިމެނޭ ކުޑަ ދަބަހަކާއި، ދަތުރަށް ބޭނުންވާނެ ފައިސާ ހިފައިގެންނެވެ.
“މަދު އިރުކޮޅެއް ތެރޭގައި ލޯންޗެއް ފުރާނެ.” ސަމާ ބުންޏެވެ. “މޫސުން ތަންދިންހާ އަވަހަކަށް ފުރޭނެ އިންތިޒާމު އަހަރެން ހަމަޖައްސައިފިން.”
ލީޒާ ހައިރާންވެފައި އޭނާއަށް ބަލަން ހުއްޓެވެ. “ތިކަން ތިހާ އަވަހަށް ހަމަޖެއްސީ ކިހިނެއް؟”
“އަހަރެންގެ ގިނަ ދުވަސްވީ ގުޅުންތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން. އަހަރެންގެ އެހީތެރިކަން މީގެ ކުރިން ލިބިފައިވާ މީހުންނަށް، އެމީހުންގެ ދަރިންގެ ޔުނީފޯމް ފަހައިދެނީ އަހަރެންކަން ހަނދާންކޮށްދީގެން.” ސަމާ ބުންޏެވެ.
މިފަދަ ހިތްދަތި ވަގުތެއްގައިވެސް، ލީޒާގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފައިބަމުން ދިޔައިރު އޭނާއަށް ހެވުނެވެ.
ސަމާ، އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ ބޮލުގައި އޮތް ބުރުގާ ރީތިކޮށްލަދިނެވެ. “ހިނގާ ދާން. މަންމަ އެހުރީ ކަލޭގެ އިންތިޒާރުގައި.”
ދަތުރު ދިޔައީ ވަރަށް އުނދަގޫކޮށެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ހޭދަވި ވަގުތުތައް މާ ބިރުވެރިއެވެ. ހޮސްޕިޓަލުގައި، މަންމަގެ އެނދު ކައިރީގައި އިށީނދެގެން އިނދެ، ލީޒާ އޭނާގެ މަންމަގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ދުޢާކުރަމުން ދިޔައެވެ. ޑޮކްޓަރުން ދިޔައީ ބަލިމީހާގެ ހާލަތު ބަލަމުންނެވެ. ސަމާ ހުރީ އޭނާގެ ގާތުގައެވެ. ފެނާއި ކާތަކެތި ހަމަޖައްސައިދީ، ތިމާގެ މީހުންނަށް ގުޅައި، ލީޒާއަށް އިތުރަށް ވާހަކަ ނުދެއްކޭ ފަދަ ހާލަތަށް ދިޔުމުން ފޯނުތަކަށް ޖަވާބުދެމުން ދިޔައީ ސަމާއެވެ.
ފުރަތަމަ ރޭ ފާއިތުވެ ދިޔައިރުވެސް އޭނާ ލީޒާ ދޫކޮށްލާފައި ނުދެއެވެ. ދެވަނަ ދުވަސް ފެށުނުއިރުވެސް އޭނާ ހުރީ ލީޒާގެ ގާތުގައެވެ. އަދި މަންމަ ވަކިވެދާނެކަމުގެ ބިރުވެރިކަމުގައި، ހޮސްޕިޓަލުގެ ކޮރިޑޯ ތެރޭގައި ލީޒާ ރޮމުން ހިތްވަރު އެލުނު ވަގުތު، ސަމާ އޭނާގެ ގައިގައި ބައްދާލިއެވެ. ހިތްވަރުގަދަވުމަށް ބުނެ އޭނާއަށް އިތުރު ފިއްތުމެއް ކުރިމަތި ނުކުރެއެވެ.
(ނުނިމޭ)
