ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް އުސޫލަކީ ބެޓަރިޖްގެ “ސުރުޚީގެ ގާނޫނު” އެވެ. އިނގިރޭސި ނޫސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ އިއަން ބެޓަރިޖްގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ މި އުސޫލުގައި ބުނަނީ، “ސުވާލު މާކަކުން ނިމޭ ކޮންމެ ސުރުޚީއެއްގެ ޖަވާބަކީ ‘ނޫން’ މިއެވެ.” މިއީ ހަމައެކަނި ބުނެލާ ބުނުމެއް ކަމަށް ހީވި ނަމަވެސް، މިއީ މީޑިއާގެ މަސައްކަތްތައް ހުންނަ ގޮތާއި، މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ގެންގުޅޭ ނުސީދާ އުކުޅުތައް ދެނެގަތުމަށް ލިބޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިލާވަޅެކެވެ.
މި އުސޫލަކީ ހަމައެކަނި ސުރުޚީގެ ތެދުދޮގާ ބެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިއީ މީޑިއާއާއި ކިޔުންތެރިންނާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމެކެވެ. މި ގާނޫނު އިޝާރާތްކުރާ ގޮތުގައި، ސުރުޚީއެއްގައި ސުވާލެއް އޮތުމުން އޭގެ މާނައަކީ، އެ ސުރުޚީގައި އެ ބުނާ ކަމަކަށް ބާރުދޭނެ ސީދާ އަދި ވަރުގަދަ ހެކިތަކެއް އެ ރިޕޯޓުގައި ނެތުމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެފަދަ ސުރުޚީތައް ފަރުމާކޮށްފައި ހުންނަނީ ކިޔުންތެރިންގެ ޝައުގުވެރިކަން ދަމައިގަތުމަށާއި، ކަމުގެ ތެރެއަށް ވައްދައި، ނިމޭއިރު އެދެވޭ ފަދަ ޖަވާބެއް ނުލިބޭ ގޮތަށެވެ.
މިއީ ކީއްވެގެން ވާކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ޖަވާބު އޮތީ މީސްމީޑިއާއާއި މައުލޫމާތުގެ ވާދަވެރިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. ކްލިކްތަކާއި، ވިއުސް އަދި ޝެއާ ހޯދުމަށް ކުރާ ގަދަ ހަނގުރާމައިގައި ސުރުޚީތަކަކީ އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި އޮންނަ ހަތިޔާރެވެ. ސުވާލު މާކަކުން ނިމޭ ސުރުޚީއަކީ ވަރަށް ހިކުމަތްތެރި އުކުޅެކެވެ. އެއީ ކިޔުންތެރިޔާގެ ހިތުގައި ސުވާލު އުފައްދައި، އެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހޯދުމަށްޓަކައި ލިޔުން ކިޔަން މަޖުބޫރުކުރުވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނުގައި ބުނާ ފަދައިން، ގިނަ ފަހަރަށް އެ ލިޔުމުގެ ކޮންޓެންޓުން އެދެވޭ ޖަވާބެއް ނުލިބި، ކިޔުންތެރިޔާ މާޔޫސްވާ ގޮތްވެއެވެ.
ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނުން ހާމަވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ، އައު ކަންކަން ދެނެގަތުމަށް ހުންނަ ޝައުގުވެރިކަމާއި (ކުއިރިއޯސިޓީ) ޔަގީންކަމެއް ނެތް ހާލަތާ (އަންސަޓެއިންޓީ) ދެމެދު އޮންނަ ތަފާތެވެ. ސުރުޚީއެއްގައި ހުންނަ ރަނގަޅު ސުވާލަކީ ޝައުގުވެރިކަން އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު ނުބައި ގޮތުގައި މި އުކުޅު ބޭނުންކުރުމުން ދޭހަވަނީ، ލިޔުންތެރިޔާ ވަކި ގޮތަކަށް ނިންމުމެއް ނިންމަން ބޭނުންނުވާ ކަމެވެ. ސީދާ ވާހަކައެއް ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި، ސުވާލެއްގެ ސިފައިގައި ލިޔުމުން، ލިޔުންތެރިޔާއަށް އެ މައުޟޫޢަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ލިބި، ހަމައެއާއެކު އެއްވެސް ކަމަކަށް ޒިންމާވާން ނުޖެހި ސަލާމަތްވެވެއެވެ. މިއީ އަބަދު ގޯސް ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ބައެއް އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު މައްސަލަތަކަކީ އެކި ދިމާދިމާލުން ބަލަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ހަމައެކަނި “ކްލިކް” ހޯދުމަށް ކުރާ ކަމަކަށް ވާނަމަ، ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނު ސައްހަކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ.
މިކަމުން ދޭހަވަނީ މީޑިއާގައި ކަންކަން މާބޮޑުކޮށްލައިގެން ދެއްކުމުގެ (ސެންސޭސަނަލިޒަމް) އާދަ އަށަގަންނަމުންދާ މިންވަރެވެ. ދުނިޔޭގެ ހާލަތު އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑުވާ ވަރަކަށް، މީހުން ބޭނުންވަނީ ސީދާ ޖަވާބުތަކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އުނދަގޫ މައުޟޫޢުތަކުގައި ސީދާ ޖަވާބު ދިނުމަކީ ނުވާނެ ކަމެކެވެ. ސުރުޚީ ސުވާލެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމުން، މީޑިއާތަކަށް ކިޔުންތެރިންގެ އެދުން ފުއްދައިދެވޭ ކަމުގެ އިހުސާސް ދެވޭއިރު، ދޮގު މައުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ބިރުންވެސް ސަލާމަތްވެވެއެވެ. ސަބަބަކީ، ސީދާ ބުނުމަކާ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދެއްކުމަށްވުރެ، ސުވާލަކުން ބަރީއަވުން މާ ފަސޭހަވުމެވެ.
ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނަކީ މައުލޫމާތުތަކާ މެދު ފާޑުކިޔުމުގެ ނަޒަރަކުން ބަލަން ދަސްކޮށްދޭ ފިލާވަޅެކެވެ. ސުވާލު މާކަކުން ނިމޭ ސުރުޚީއެއް ފެނުމުން، އަމިއްލަ ނަފްސާ ސުވާލުކޮށްލަން ޖެހެއެވެ: މިއީ ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް މުހިންމު ކަމެއް ދެނެގަތުމަށް ކުރާ ސުވާލެއް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ މިއީ އަހަރެން ލިޔުން ކިޔަން މަޖުބޫރުކުރުވަން ގެންގުޅޭ އުކުޅެއް ހެއްޔެވެ؟ ގިނަ ފަހަރަށް މީގެ ޖަވާބަކީ ފަހުން މިބުނި ގޮތެވެ. މީގެ މާނައަކީ ސުވާލު ހުންނަ ކޮންމެ ލިޔުމަކީ ބޭކާރު އެއްޗެކޭ ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ވިއުސް ހޯދުމަށް ފަރުމާކޮށްފައި ހުންނަ ސުރުޚީތަކަށް ސަމާލުވާންޖެހޭކަން މިއިން އަންގައިދެއެވެ.
މުވާސަލާތީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މައުލޫމާތު ހުށަހަޅާ ގޮތަކީ އެ މައުލޫމާތެއްގެ މުހިންމުކަމާ އެއްވަރުގެ ކަމެކެވެ. ސުރުޚީއަކީ ލިޔުމަކާ ބެހޭގޮތުން ލިބޭ ފުރަތަމަ ތަސައްވުރެވެ. ސުވާލު މާކަކުން ސުރުޚީ ނިންމާލުމުން، އެ ލިޔުމުގައި ހިމެނޭ މައުލޫމާތަކީ އަދި ބަހުސްކުރެވޭ، ނުވަތަ ސާފު ހެކި ނެތް ކަމެއްކަން ހާމަވެއެވެ. އަދި ބެޓަރިޖް ވިދާޅުވާ ފަދައިން، އޭގެ ޖަވާބަކީ “ނޫން” ކަމަށްވުން ވަރަށް ގާތެވެ.
ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނުން ފާހަގަކޮށްދެނީ ހަމައެކަނި މީޑިއާގެ އުކުޅުތަކެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ އިންސާނާގެ ޝައުގުވެރިކަމާ ބެހޭގޮތުންވެސް ބުނެދޭ ވާހަކައެކެވެ. ހަގީގީ ޝައުގުވެރިކަމަކީ މައުލޫމާތު ހޯދައި، އެކި ގޮތްގޮތުން ކަންކަމާ މެދު ވިސްނުމެވެ. ނަމަވެސް މި ގާނޫނުން އިންޒާރުދޭ ޝައުގުވެރިކަމަކީ، ހަމައެކަނި ވަގުތީ ގޮތުން ކަމެއް ބަލާލުމަށް އުފެދޭ ކްލިކްބެއިޓް ޝައުގުވެރިކަމެވެ.
ނިންމާލަމުން ބުނެވޭނީ، ބެޓަރިޖްގެ ގާނޫނަކީ “މީޑިއާ ލިޓަރަސީ” ނުވަތަ މީޑިއާގެ މައުލޫމާތު ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު އިތުރުކޮށްދޭ ވަސީލަތެކެވެ. ހުރިހާ ސުރުޚީތަކަކީ އެއް ފެންވަރެއްގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމާއި، ކޮންމެ މައުލޫމާތަކަށް ޝައްކުގެ ނަޒަރަކުން ބަލަންޖެހޭކަން މިއިން ހަނދާންކޮށްދެއެވެ. ދެން ފަހަރަކުން ސުވާލު މާކަކުން ނިމޭ ސުރުޚީއެއް ފެނުމުން، އޭގެ ޖަވާބަކީ “ނޫން” ކަމަށް ވެދާނެކަން ހަނދާންކުރާށެވެ. އެއަށްވުރެ މުހިންމީ، ކަންކަމުގެ އަޑިއަށް ފީނައި، އަމިއްލައަށް ސުވާލު އުފައްދައި، ހަގީގަތް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. މައުލޫމާތަކީ ވިޔަފާރިއަކަށް ވެފައިވާ މި ޒަމާނުގައި، ފާޑުކިޔުމުގެ ނަޒަރަކުން ވިސްނުމުގެ ގާބިލިއްޔަތަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
