މަންމައާ ބެހޭގޮތުން އަހަރެންގެ ހަނދާނުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހަރުލާފައިވަނީ މަންމަގެ މޫނެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ މަންމަގެ އަޑެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ މަންމަގެ ދެއަތެވެ.
އެ ދެއަތް އަބަދުވެސް ހުންނަނީ ފިނިވެފައެވެ. އެއީ ވާރޭވެހިގެން ނުވަތަ ރަށު ތެރެއަށް ޖެހޭ ކަނޑުގެ ތެތްވައިގެ ސަބަބުން ވާ ފިންޏެއް ނޫނެވެ. އެއީ މަންމަގެ ހަށިގަނޑުގެ އެތެރޭގައި ދިރިއުޅެމުންދާ މާ ފުން، ބިރުވެރި ފިންޏެކެވެ. އެއީ މާ ކުރީއްސުރެ މަންމަ ދޫކޮށްލާފައިވާ، އަދި އަލުން ހޯދަން ނުކެރުނު ހޫނުކަމެއްގެ ބަދަލުގައި އައިސްފައިވާ ފިންޏެއް ކަހަލައެވެ.
އަހަރެން ސްކޫލަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ނިތްކުރީގައި ފިރުމާލާއިރުވެސް، އަދި ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އަހަރެންގެ އިސްތަށިގަނޑު ގަތާލައިދޭއިރުވެސް، އަދި ހިނިތުންވުމަކާއެކު އަހަރެންގެ ކޯލުގައި އަތްޖައްސާލާއިރުވެސް، އެ ދެއަތް ހުންނަނީ ފިނިވެފައެވެ. އަދި އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެކަމާ ސުވާލެއް ނުކުރަމެވެ.
އަހަރެންގެ ނަމަކީ ޝިހާނާއެވެ. އަހަރެންނަކީ މާލެއާ މާ ދުރު ނޫން ރަށެއްގައި ދިރިއުޅުނު އާދައިގެ އާއިލާއެއްގެ އެންމެ ހަގު އަންހެން ދަރިއެވެ. އެ ރަށުގެ ދިރިއުޅުން ބިނާވެފައިވަނީ ކަނޑުގެ އޮއިވަރާއި ދިޔަވަރަށެވެ. ހެނދުނު ހޭލާއިރު ދުވަނީ ކަނޑުގެ ލޮނުވަހާއި މަސްދޯނިފަހަރުގެ ތެޔޮވަހެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް ދިމާވެފައިވާ ތަކުލީފުތައް އެންމެންނަށް އެނގޭ، ނަމަވެސް އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ނުދައްކާ ރަށެކެވެ.
އަހަރެމެންގެ ގެ ހުންނަނީ އެއްފަރާތަކަށް ކުޑަކޮށް އަރިވެފައެވެ. އެއީ ދަބަރު ޖަހާފައިވާ ފުރާޅެއްލީ ހަނި ލަކުޑި ގެއެކެވެ. ވައި ގަދަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެ ފުރާޅުން އަޑު ކިޔައެވެ. ވިއްސާރަ ރޭރޭ ވާރޭވެހުމުން، ފެންތިކިތައް ފުރާޅުގެ ރެނދުތަކުން އެތެރެއަށް ފައިބައި، ފާރުތަކުން ތިރިއަށް ދެމި، ތަޅުންގަނޑު މަތީގައި ކުދި ފެންގަނޑު ހެދެއެވެ. އަހަރެމެން އެކަމުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ބާލިދީތަކާއި ބާ ކައްކާ ތަވާތައް ފެންފައިބާ ދިމާލުގައި އަތުރަމެވެ.
އަހަރެމެން އެއަށް ފަގީރުކަމެކޭ ނުކިޔަމެވެ. އަހަރެމެން ކިޔަނީ އެއީ ދިރިއުޅުން ކަމަށެވެ.
މަންމައަށް ރަށު މީހުން ކިޔަނީ އައިޝަ މަންޖެއެވެ. މަންމައަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކު އަތިރިމަތީގައި ގުޅައާއި، ބަޖިޔާއާއި، މަސްރޮށި ފަދަ ހެދިކާ ވިއްކާ އަންހެނެކެވެ. ބައެއް ދުވަސްދުވަހު ހުރިހާ އެއްޗެއް ހުސްވެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ދުވަސްދުވަހު ހުންނަނީ ނުވިކިއެވެ. މަންމަ ދުވަހަކުވެސް ޝަކުވާއެއް ނުކުރެއެވެ. އަޑުގަދައެއް ނުކުރެއެވެ. މަންމަ ހަމައެކަނި މަޑުކޮށްލައިގެން އިންނަނީއެވެ.
ފަތިހު ރަށް ހޭލުމުގެ ކުރިން، މަންމަ ހުސްފަޔާ ގޮނޑުދޮށުގައި ހިނގާލަން ދެއެވެ. ކަނޑުން ލައްގާފައި ހުންނަ ހުސް ޕްލާސްޓިކް ފުޅިތައް ނަގައެވެ. މަންމަގެ ހަރަކާތްތައް ލަސްވި ނަމަވެސް، އެކަމުގައި ހުރީ ނުހަނު ހިތްވަރެވެ. މަންމަ އެ ފުޅިތައް ދޮވެ، ސާފުކޮށް، ގޯންޏަކަށް އަޅައިގެން ގެންގޮސް ކުނި ގަންނަ ތަނަކަށް ވިއްކާލައިގެން މަދު ރުފިޔާކޮޅެއް ހޯދައެވެ.
މީހުން މަންމައަށް އިޙުތިރާމް ކުރެއެވެ. މަންމަގެ ހުންނަ މަޑުމައިތިރިކަމާއި، އަބަދުވެސް މޫނުމަތިން ފެންނަ ހިނިތުންވުމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ކޮނޑުގައި ރިއްސި ނަމަވެސް، އަދި ލޮލުން ވަރުބަލިކަން ފެންނަން ހުރި ނަމަވެސް މަންމަ ހިނިތުންވެއެވެ.
“ދަރިފުޅާ، މަންމަ ބަނޑުހައެއް ނުވޭ.” އަހަރެން ކެއުމުގެ ކުރިން މަޑުޖެހިލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު މަންމަ ބުނެއެވެ. “ދަރިފުޅު ކާލާ. ކިޔަވަން ދާއިރު ހަކަތަ ބޭނުންވާނެ.” އަދި ލޯތްބަކީ އަބަދުވެސް ތެދުވެރި އެއްޗެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ ކުޑަކުއްޖަކު ފަދައިން އަހަރެން އެ ވާހަކަ ޤަބޫލުކުރީމެވެ.
މަންމަގެ އެ ބާވެ ލޯވަޅު އެޅިފައިހުރި ރަޖާއިން މަންމައަށް ހޫނުކަން ލިބޭކަމަށް އަހަރެން ހީކުރީމެވެ. މަންމަގެ ހިމޭންކަމަކީ ހިތްހަމަޖެހުން ކަމަށް އަހަރެން ނިންމީމެވެ. “އަހަރެމެން ރަނގަޅޭ” ބުނުމަކީ ރައްކާތެރިކަން ކަމަށް އަހަރެން ޤަބޫލުކުރީމެވެ.
ނަމަވެސް ހަޤީޤަތް ހާމަވަނީ އެކަން ބަދަލު ނުކުރެވޭނެ ހިސާބަށް ދިޔުމުންނެވެ. މަންމަގެ ހިނގުން ލަސްވާން ފެށިކަމެއް އަހަރެންނަކަށް ފާހަގައެއް ނުކުރެވުނެވެ. މަސައްކަތުގެ ދޭތެރެއިން މަންމަ އިށީނދެލައި، މޭގައި އަތްއަޅައިގެން އިންނަ މަންޒަރެއް އަހަރެންނަކަށް ނުފެނުނެވެ. ނުވަތަ ފެނުނު ނަމަވެސް، އަހަރެން ބޭނުންވީ އެކަން ނުފެންނަ ކަމަށް ހަދާށެވެ. އެއީ އެ ހަޤީޤަތާ ކުރިމަތިލާން އަހަރެން ތައްޔާރު ނޫންވީމައެވެ.
ހުރިހާ ކަމެއް ބަދަލުވި ދުވަސް ފެށުނީ އާދައިގެ ދުވަހެއް ފަދައިންނެވެ. ނަމަވެސް އެދުވަހު މަންމަ ވަރަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެނދުގެ އަރިމަތީގައި އިށީނދެލައިގެން އިންއިރު، މަންމަގެ މޫނުމަތިން ފެންނަނީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނުފެންނަ ފަދަ ވަރުބަލިކަމެކެވެ. އެހެން ހުރެމެ، އަހަރެން ފެނުމުން މަންމަ ހިނިތުންވެލިއެވެ. “މަންމަ ރަނގަޅޭ.” މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. އެއީ ހަމަ އެ ބަސްތަކެވެ. އެ ދޮގުވެރި ބަސްތަކެވެ.
މެންދުރުވީއިރު، ނުވިކި ހުރި ހެދިކާ ހިފައިގެން ދަނިކޮށް މަންމަ އަނބުރައިގަނެގެން ވެއްޓުނެވެ. އަވަށްޓެރިންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މަންމަ އިތުރު ފަރުވާއަށް މާލޭގެ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދެވުނެވެ. ހޮސްޕިޓަލުގެ ހުދު ފާރުތަކާއި، ބަލިމީހުންގެ އެނދުތަކާއި، މެޝިންތަކުގެ އަޑުން މުޅި މާހައުލު އޮތީ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
މަންމަ އެ އެނދުގައި އޮތްއިރު، މަންމަ މާ ބޮޑަށް ހިކިފައިވާހެން ހީވެއެވެ. މަންމަގެ ދެއަތް މާ ފިންޏެވެ. ނޭވާލަނީ ވަރަށް އުނދަގުލުންނެވެ. އަހަރެން މަންމަގެ އަތުގައި ބާރަށް ހިފަހައްޓައިގެން އިނީމެވެ. “މަންމާ..” އަހަރެން ގޮވާލީމެވެ. މަންމަ ލޯ ހުޅުވާލާފައި އަނެއްކާވެސް ބުންޏެވެ.
“މަންމަ ރަނގަޅޭ.” އަހަރެން އެ ބަސްތަކަށް ނަފުރަތު ކުރީމެވެ.
ޑޮކްޓަރުން ބުނަމުންދިޔައީ މަންމަގެ ހާލަތު ސީރިއަސް ކަމަށެވެ. ރަށު މީހުން އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި މަދު ފައިސާކޮޅު އެހީގެ ގޮތުގައި ފޮނުވިއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ފަރުވާއަށް ފުދޭވަރުގެ މިންވަރެއް ނޫނެވެ. އެރޭ މަންމަ އަހަރެންގެ އަތުގައި ވަރަށް ގިނައިރު ހިފަހައްޓައިގެން އޮތެވެ. “އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު އަތުގައި ރީތި ހެދުމެއްވެސް ނެތް, ގަންނާނެ ފައިސާވެސް ނެތް.” މަންމަ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. އެވަގުތު އަހަރެންނަށް އިޙުސާސްވީ، މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައި އޮވެގެންވެސް މަންމަ މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައީ އަހަރެން ރައްކާތެރިކުމާއި ހިތްހަމަޖައްސައިދޭން ކަމެވެ.
ފަތިސްވުމުގެ ކުރިން މަންމަ ދުނިޔެ ދޫކުރިއެވެ. އެއްވެސް ފަހު ބަހެއް ނެތިއެވެ. މަންމަ ވަޅުލީ އަވަށްޓެރިންގެ އެހީގައެވެ. އަނެއް ދުވަހު ރަށުގެ ދިރިއުޅުން އާދައިގެ މަތިން ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެމެންގެ ގެ އޮތީ ހުސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
ތިން ދުވަސް ފަހުން، އަހަރެން ބަދިގެ ތެރެއަށް ވަދެ، އެތަނުގައި ހުރި ބާ ޓިިނުގަނޑެއްގެ ދަށުން އެއްޗެއް ފެނިގެން ނެގީމެވެ. އެއީ ވަރަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ފޮރުވާފައި އޮތް ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ބޭންކް ފޮތެކެވެ. އޭގައި ހުރި އަދަދުތައް ފެނުމުން އަހަރެންގެ ބުއްދި ސަވާރުވިއެވެ. އެއީ އަހަރެމެންނަށް ދުވަހަކުވެސް ފެނިފައިނުވާ ފަދަ ބޮޑު އަދަދެކެވެ. އެއީ އެހާތަނަށް އަހަރެމެން އުފުލި ހުރިހާ ތަކުލީފެއް ފިލުވައިލެވޭނެ ފަދަ ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެކެވެ. އެ ފައިސާ ހުރިނަމަ މަންމަގެ ފުރާނަވެސް ސަލާމަތް ކުރެވުނީހެވެ.
އަހަރެންގެ މޭގައި ރިއްސައިގަތީ ހަމައެކަނި އެ ފައިސާގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެ ފައިސާއިން ރަމްޒުކޮށްދޭ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެ ފޮތުގެ ތިރީގައި އޮތް ފައިލެއް އަހަރެންނަށް ފެނުނެވެ. އޭގައި އޮތީ އަހަރެން ދަންނަ ނަމެއް ނޫނެވެ. އޭގައި އޮތީ މަންމަގެ އަސްލު ވަނަވަރެވެ. ބިމުގެ ލިޔެކިޔުންތަކާއި، މިލްކުވެރިކަމުގެ ލިޔުންތަކެވެ.
އަހަރެންގެ މަންމައަކީ ފަގީރެއް ނޫނެވެ. މަންމައަކީ މުއްސަނދި އާއިލާއަކަށް ނިސްބަތްވާ، ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ކަމެއް ދޫކޮށްލާފައި އައި މީހެކެވެ.
އަހަރެން އެތައް ގަޑިއިރަކު އެތަނުގައި އިނީމެވެ. މަންމަ މި ހުރިހާ އަރާމެއް ދޫކޮށްލީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟
އަހަރެން ބަނޑުހައިކަމާއި ފިންޏާއި ތަކުލީފުގައި ބޮޑުވިއިރު، މިފަދަ ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެއް ފޮރުވައިގެން ހުރީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟
އެންމެ ފަހުން އަހަރެންނަށް ފެނުނީ މަންމަގެ އަތުލިޔުމުން ލިޔެފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. އޭގެ ބޭރުގައި އޮތީ “ފެނިއްޖެ ނަމަ” މިހެންނެވެ.
އެ ސިޓީގައި މަންމަ ލިޔެފައިވަނީ މަންމަ ފިލައިގެން އައި ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކައެވެ. އާއިލާގެ މަޖުބޫރުކުރުންތަކާއި، މަންމަގެ މިނިވަންކަން ނަގާލާފައިވާ މާހައުލުގެ ވާހަކައެވެ. މަންމަ އިޚްތިޔާރުކުރީ މުއްސަނދިކަމުގެ އަޅަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމިއްލަ މިނިވަންކަމުގައި ފަގީރު ހާލުގައި އުޅުމަށެވެ. އަދި އެންމެ ފަހު އިބާރާތުގައި އޮތެވެ. “މި ފައިސާއަކީ މަންމަ ދިރިއުޅެން ބޭނުންކުރަން އޮތް އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދޫކޮށްލަން އޮތް އެއްޗެކެވެ. ދަރިފުޅު ދުވަހަކުވެސް މި ފައިސާ ބޭނުންކޮށްފި ނަމަ، އެ ދަނީ ދަރިފުޅުގެ އަމިއްލަ ނަފުސު ސަލާމަތް ކުރާކަށް ނޫނެވެ. އެ ދަނީ މަންމަ ފިލައިގެން އައި އަޅުވެތި ދިރިއުޅުމަށް ދަރިފުޅު އަލުން އެނބުރި ދާށެވެ.”
އެވަގުތު އަހަރެންނަށް ހުރިހާ ކަމެއް ވިސްނުނެވެ. އެ ފައިސާއަކީ މިނިވަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަނބުރާ ދާން އޮތް ދޮރެކެވެ. އެ ދޮރުގެ އަނެއް ފަރާތުގައި އޮތީ މަންމަ އެތައް އަހަރަކު ކުރި ހިތްދަތި ތަޖުރިބާތަކެވެ.
ޖެހިގެން އައި ދުވަހު އަހަރެން ގޮނޑުދޮށަށް ދިޔައީމެވެ. އަތުގައި އޮތް ބޭންކް ފޮތް މާ ބަރުހެން އަހަރެންނަށް ހީވިއެވެ. އަހަރެން މަންމަގެ އެ ފިނި ދެއަތުގެ މަތިން ހަނދާންކުރީމެވެ. އަދި އެއްވެސް ފަސްޖެހުމެއް ނެތި، އެ ފޮތް ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ތެރެއަށް ދޫކޮށްލީމެވެ. އެ ފޮތް ފެނުގެ އަޑިއަށް ގޮސް ގެއްލުނެވެ. އެއީ ދުވަހަކުވެސް ވުޖޫދުގައި ނެތް އެއްޗެއް ފަދައިންނެވެ.
އެއީ ބައެއް ހަޤީޤަތްތަކަކީ ކުރިއަށް އޮތް ޖީލަށް ވާރުތަކޮށްދޭންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އަހަރުތަކެއް ފަހުންވެސް، ރަށު މީހުން ހަނދާންކުރަނީ އައިޝަ މަންޖެއަކީ ބަނދަރުމަތީގައި ހެދިކާ ވިއްކި މަޑުމައިތިރި އަންހެނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ނަމަވެސް އަހަރެން މަންމަ ހަނދާންކުރަނީ ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އެއީ ހުރިހާ އެއްޗެއް އަތްފޯރާ ފަށުގައި އޮވެމެ، އަމިއްލަ ނަފުސުގެ އިއްޒަތަށްޓަކައި އެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއްގައި އަތްނުލަން ނިންމި ހިތްވަރުގަދަ އަންހެނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މިހާރު، އަހަރެމެންގެ ބާ ގޭގެ ތެރެއިން ވައިރޯޅިއެއް ބާރުކޮށްލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަހަރެންނަށް އިޙުސާސް ކުރެވެއެވެ. މަންމަގެ އެ ފިނި ދެއަތް، އެންމެ ފަހުން ހޫނުވެއްޖެކަމެވެ.
(ނިމުނީ)
