ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ނިއުރޯސައިންޓިސްޓެއް ކަމަށްވާ ކްރިސްޓޮފް ކޮކް ވަނީ 15 ވަނަ “ބިހައިންޑް އެންޑް ބިޔޯންޑް ދަ ބްރެއިން” ސިމްޕޯޒިއަމްގައި މި ސުވާލަށް އިންސާފުކޮށްފައެވެ.
މި ކަމަކީ ހަމައެކަނި ސިކުނޑީގެ ނިއުރޯންތަކުން މަޢުލޫމާތު ދައުރުކުރާ ގޮތް ދެނެގަތުމަށްވުރެ ފުން އަދި އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ކަމެކެވެ. އިންސާނަކަށް އެއްޗެއް ފެނުމުން، ތަދެއް އިޙުސާސްވުމުން، ހަނދާނެއް އާވުމުން ނުވަތަ ނިންމުމެއް ނިންމުމުން، ސިކުނޑީގެ އެކި ބައިތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ސައިންސްވެރިންނަށް ބަލައި ދެނެގަނެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ފިޒިކަލް މަސައްކަތްތަކާއެކު އިންސާނާގެ އެތެރެހަށީގައި އުފެދޭ “އިޙުސާސްތައް” އުފަންވަނީ ކީއްވެގެންކަން ބަޔާންކޮށްދޭކަށް އަދިވެސް ސައިންސަކަށް ނޭނގެއެވެ.
އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ސިކުނޑި ކުރާ މަސައްކަތްތައް ދިރާސާކުރެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެ މަސައްކަތްތަކުން އަމިއްލަ ނަފުސަށް ކަންކަން އިޙުސާސްވާ “ހޭލުންތެރިކަން” އުފެދެނީ ކިހިނެއްކަމެއް އަދިވެސް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.
ހޭލުންތެރިކަމާ ގުޅޭ “އުނދަގޫ މައްސަލަ”
ކޮކްގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބަލާލާފައިވަނީ “މެޓީރިއަލިޒަމް” (މާއްދިއްޔަތު) ގެ ނަޒަރިއްޔާތުގެ ހުރި ހަނި ކަންކަމަށެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގައިވާ ހުރިހާ ކަމެއް ބިނާވެގެންވަނީ މާއްދާތަކާއި، ހަކަތައާއި، ފިޒިކްސްގެ ޤާނޫނުތަކުގެ މައްޗަށް ކަމަށް ބުނާ ސައިންސްގެ މައިގަނޑު ފަލްސަފާއެވެ.
ނިއުރޯސައިންސްގެ ރޮނގުން ސިކުނޑީގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކާއި ހޭލުންތެރިކަމާ ހުރި ގުޅުންތައް ދެނެގަތުމުގައި ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ވަނީ ހޯދާފައެވެ. ނަމަވެސް، ފަލްސަފާވެރިން “ހާޑް ޕްރޮބްލަމް” ނުވަތަ “އުނދަގޫ މައްސަލަ” އިގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރާ ސުވާލަށް އަދިވެސް ޖަވާބެއް ނުލިބެއެވެ. އެއީ ސިކުނޑީގެ ކަރަންޓާއި ކެމިކަލްގެ ރިއެކްޝަންތަކުން، އިންސާނާގެ އިޙުސާސްތަކާއި، ޖަޒުބާތުތަކާއި، ވިސްނުމާއި، ދިރިހުރިކަމުގެ އިޙުސާސް އުފެދެނީ ކިހިނެއްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.
މިސާލަކަށް، ސިކުނޑީގެ ސްކޭނަކުން ރަތްކުލަ ފެނުމުން ސިކުނޑިއަށް ވާގޮތް ފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ރަތްކުލަ ފެނުމުން އެ އުފެދޭ “އިޙުސާސް” އުފެދެނީ ކީއްވެގެންކަމެއް އެ ސްކޭނަކުން ނުދެއްކޭނެއެވެ.
ސައިންސަށް ސާފުކޮށްނުދެވޭ ތަޖުރިބާތައް
ކޮކްގެ ދިރާސާ އަމާޒުކުރަނީ ސައިންސަށް ސާފުކޮށްނުދެވޭ ތިން މައިގަނޑު ދާއިރާއަކަށެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ހޭލުންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ސިކުނޑީގައި ހިނގާ ފިޒިކަލް މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމަށް ހުރި ހުރަސްތަކެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، “ހަޤީޤަތަކީ” ކޮބައިކަމާމެދު ޒަމާނީ ފިޒިކްސްއިން އުފައްދާ ސުވާލުތަކެވެ. ތިންވަނަ ކަމަކީ، އާންމު ސައިންސްގެ އުސޫލުތަކުން މާނަކޮށްނުދެވޭ އިންސާނުންގެ އާދަޔާ ޚިލާފު ތަޖުރިބާތަކެވެ.
މިފަދަ ތަޖުރިބާތަކުން، ހޭލުންތެރިކަމަކީ ސިކުނޑިއާ ވަކިން އޮންނަ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުނުވި ކަމުގައިވިޔަސް، މިކަންކަން ސީރިއަސްކޮށް ދިރާސާކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ކޮކް ދެކެއެވެ. ސަބަބަކީ މިކަންކަމުގެ ސަބަބުން މިހާރުގެ ސައިންސްގައި ހުރި އުނިކަންކަން ހާމަވެގެންދާތީއެވެ.
ހޭލުންތެރިކަމަކީ ކާއިނާތުގެ އަސާސީ ބައެއް ހެއްޔެވެ؟
ސައިންސްގެ ޒަމާނީ އުސޫލުތައް ބޭނުންކުރާ ދަނޑިވަޅުގައި، “އައިޑިއަލިޒަމް” އަދި “ޕެންސައިކިޒަމް” ފަދަ ފަލްސަފާތަކާމެދު އަލުން ވިސްނަންޖެހޭ ކަމަށް ކޮކް ޤަބޫލުކުރެއެވެ.
އައިޑިއަލިޒަމް އިން ބުނަނީ ހަޤީޤަތުގެ އަސްލަކީ ހޭލުންތެރިކަން ނުވަތަ ވިސްނުން ކަމަށެވެ. ޕެންސައިކިޒަމް ބުނާގޮތުން ހޭލުންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނުންނަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުންނަށް ލިބިފައިވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ މުޅި ތަބީޢަތުގައި އެކި މިންވަރަށް އެކުލެވިގެންވާ އަސާސީ ސިފައެކެވެ.
މި ނަޒަރިއްޔާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ހޭލުންތެރިކަމަކީ ސިކުނޑި ވަކި މިންވަރަކަށް ތަރައްޤީވުމުން އުފެދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހަޤީޤަތުގެ އަސާސީ ބަހާއެކެވެ.
އިންޓަގްރޭޓެޑް އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ
ކޮކްއަކީ “އިންޓަގްރޭޓެޑް އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ” އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތާއީދުކުރާ ބޭފުޅެކެވެ. މިއީ ހޭލުންތެރިކަން ހިސާބު އިލްމުގެ އެހީގައި ބަޔާންކޮށްދޭން މަސައްކަތްކުރާ ތިއަރީއެކެވެ. މި ތިއަރީ ބުނާގޮތުން، ގިނަ އަދަދެއްގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކޮށްލައިގެން މަސައްކަތްކުރާ ނިޒާމުތަކުގެ ތެރޭގައި އަމިއްލަ އިޙުސާސްތައް އުފެދެއެވެ.
މި ތިއަރީގެ ދަށުން، ހޭލުންތެރިކަން ބިނާވަނީ ހަމައެކަނި ނިޒާމެއްގައި ހުންނަ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ނިޒާމުގެ އެކި ބައިތައް އެކަތި އަނެކައްޗާ ގުޅިފައިވާ މިންވަރުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން، ވަރުގަދައަށް ގުޅިލާމެހިފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ ނިޒާމެއްގައި ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ އިޙުސާސްތަކެއް ހުރެދާނެއެވެ.
މި ވިސްނުމަކީ ޕެންސައިކިޒަމްގެ ސައިންޓިފިކް ބާވަތެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވެއެވެ. ސަބަބަކީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ނޫން އެހެން ނިޒާމުތަކުގައިވެސް ހޭލުންތެރިކަން ހުރެދާނެ ކަމުގެ ފުރުސަތު މި ތިއަރީން ދޭތީއެވެ.
ޖަވާބެއް ނުދޭ ބަލިމީހުންގެ ހޭލުންތެރިކަން ހޯދުން
ކޮކްއަކީ އެލަން އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ ބްރެއިން ސައިންސްގެ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އަދި ކުރިން އެމް.އައި.ޓީ އާއި ކެލްޓެކްގެ ޕްރޮފެސަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ، ހޭލުންތެރިކަމާ ގުޅޭ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ހަށިގަނޑުން އެއްވެސް އިޖާބައެއް ނުދޭ ބަލިމީހުންގެ ކިބައިގައި ހޭލުންތެރިކަން ހުރިތޯ ބަލާނެ އާ ގޮތްތައް ހޯދުން ހިމެނެއެވެ. ހަށިގަނޑު ގުޑާނުލެވޭ ނުވަތަ މުޢާމަލާތް ނުކުރެވޭ ބައެއް މީހުންގެ ސިކުނޑީގައި ހޭލުންތެރިކަން ހުރެދާނެއެވެ. މިފަދަ ކަންކަން ދެނެގަތުމަކީ ބަލި ދެނެގަތުމަށާއި، ފަރުވާ ދިނުމަށާއި، މެޑިކަލް ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
މާއްދިއްޔަތުގެ ހުރި ހަނި ކަންކަމާއި، ނިއުރޯސައިންސްގައި ޖަވާބު ނުލިބި ހުރި ސުވާލުތަކަށް ބަލައި، ކޮކް ސުވާލު އުފައްދަނީ ސިކުނޑިން ހޭލުންތެރިކަން އުފައްދަނީތޯ ނުވަތަ ހޭލުންތެރިކަމަކީ މާ ފުން އަދި މާ އަސާސީ ކަމަކާ ގުޅިފައިވާ އެއްޗެއްތޯއެވެ.
