ޤަދީމީ ޤާހިރާގެ މަގެއްގައި، މުޙައްރަމް މަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަ ދުވަހުގެ ދަންވަރުގެ ވަގުތުތަކުގައި އާދަޔާޚިލާފު ބާޒާރެއް ފާޅުވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައި އޮތެވެ. އެތަނުގައި ވިޔަފާރިކުރަން ތިބޭ މީހުން ފެންނަނީ އާދައިގެ އިންސާނުންގެ ގޮތުގައެވެ. އެމީހުން ވިއްކަން ބަހައްޓާފައި ހުންނަނީ ކަދުރާއި، މޭވާއާއި، ޕާނާއި އަދި ފޮނިކާތަކެއްޗެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތުގައި އެއީ އިންސާނުންގެ ސިފަޖެހިގެން ތިބޭ ޖިންނީންނެވެ. އެ ބާޒާރު ކައިރިން ލާފައި ގޮސް، ނަސީބު ދިމާކޮށް އެތަނުން އެއްޗެއް ގަންނަ މީހަކު، އެތަން ދޫކޮށް ދިއުމަށްފަހު ބަލައިލާއިރު އޭނާ ގަތް ތަކެތި ހުންނަނީ އަސްލު ރަނަށް ބަދަލުވެފައެވެ!

މިއީ ހަމައެކަނި ފަހުގެ ޒަމާނެއްގައި ދެކެވުނު ފުލޯކު ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އިނގިރޭސި އިސްތިޝްރާޤީ (އޮރިއަންޓަލިސްޓް) ޢިލްމުވެރިޔާ އެޑްވަރޑް ވިލިއަމް ލޭން 1836 ވަނަ އަހަރު ޝާއިޢުކުރި އޭނާގެ މަޝްހޫރު ފޮތް “މިޒަމާނުގެ މިޞްރު މީހުންގެ އާދަކާދަތައް” މި ފޮތުގައި މި ވާހަކަ ލިޔެފައިވެއެވެ. އަދި އެންމެ ޢަޖާއިބުވާންޖެހޭ ކަމަކީ، އެ ބާޒާރު އޮންނަ ތަނަކީ “އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދު” (ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައިވާ ފޮށި)ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ފިރުޢައުނީ އާޘާރެއްގެ ކުރިމަތި ކަމުގައި އޭނާ ކަނޑައަޅާފައިވުމެވެ. އަދި އެ ބާޒާރު ގެއްލިގެން ދިޔުމަކީ މި އާޘާރު މިޞްރުން އިނގިރޭސިވިލާތަށް ގެންދިއުމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެ އާޘާރު އަދިވެސް އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ރައްކާކުރެވިފައި އެބަހުއްޓެވެ.

ހަމައެކަނި ނަސީބުވެރިންނަށް ފެންނަ ބާޒާރެއް

އެޑްވަރޑް ވިލިއަމް ލޭން އުޅުއްވީ ނަވާރަވަނަ ޤަރުނުގެ ފުރަތަމަ ދެބައިގައެވެ. އޭނާ ވަނީ މިޞްރުގެ އަހުލުވެރިންގެ އާދަކާދަތަކާއި، އެމީހުންގެ ޢަޤީދާތަކާއި، އަދި ދުވަހީ ދިރިއުޅުން ދިރާސާކުރައްވާފައެވެ. ދައުރުވަމުން އަންނަ ޢީދުތަކާއި މުނާސަބާތަކަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ ބާބުގައި އޭނާ ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޤާހިރާގެ ބައެއް ރައްޔިތުން ޤަބޫލުކުރި ގޮތުގައި ޖިންނީންގެ ބާޒާރެއް ފާޅުވަނީ އެރަށުގެ ދެކުނުގައިވާ، “ޤަލްޢަތުލް ކަބްޝް” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ސަރަޙައްދު ކައިރީގައި އޮންނަ ޞަލީބާ މަގުގައެވެ.

ވާހަކައިގައި ބުނާ ގޮތުގައި، ޖިންނީން ފާޅުވަނީ ބިރުވެރި ސިފަތަކެއްގައެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އާދައިގެ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ސިފައިގައެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ބާޒާރު ޤާއިމުކުރަނީ މީސްތަކުން “އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދު” އޭ ކިޔާ ޤަދީމީ ހިލަ ސަންދޯކެއްގެ ކުރިމަތީގައެވެ. އެމަގުން ދާ މީހަކު އެމީހުންގެ އަތުން ކާބޯތަކެތި ނުވަތަ މޭވާ ގަނެފިނަމަ، އެތަން ދޫކޮށް ދިއުމަށްފަހު ފެންނަނީ އެ ގަތް އެއްޗެއް ރަނަށް ބަދަލުވެފައިވާ ތަނެވެ.

ނަމަވެސް ލޭން ވަނީ ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ތަފްޞީލެއް ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. އެއީ މި ބާޒާރުގެ ޤަބޫލުކުރުމަކީ މާ ބޮޑަށް ފެތުރިފައިވާ ކަމެއް ނޫން ކަމެވެ. އޭނާގެ ބައެއް ދަންނަ މީހުން ބުނި ގޮތުގައި މި ވާހަކަ އެނގެނީ ވަރަށް މަދު ބަޔަކަށެވެ. އަދި ޢާންމު ވާހަކަތަކުގައި ބުނާ ގޮތުން، އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދު އޭގެ އަސްލު މަޤާމުން ނެގިފަހުން، އެ ބާޒާރު ފާޅުވުން ހުއްޓިފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

މި ވާހަކަ ހިމެނިގެންވަނީ މުޙައްރަމް މަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަ ދުވަހާ ގުޅިފައިވާ އެހެނިހެން ޤަބޫލުކުރުންތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ލޭން ވަނީ އެ ބާބުގައި މިފަދަ އެހެން ކަންކަންވެސް ލިޔެ ރައްކާކުރައްވާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ފެންވިއްކާ މީހެއްގެ ސިފައިގައި ޖިންނިއަކު އައިސް ދޮރުތަކުގައި ޓަކިޖެހުން ހިމެނެއެވެ. ގޭގެ ވެރިމީހާ އޭނާގެ ފެންހަން ހުސްކުރާނެ ތަނެއް އަހައި، ފެން އަޅާ ކަންވާރަކާ ދިމާއަށް އިޝާރާތްކޮށްފިނަމަ، ފަހުން ބަލާއިރު އެ ކަންވާރު ހުންނަނީ ރަނުން ފުރިފައެވެ.

އަދި އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި ބުނާ ގޮތުން، ޖިންނި ފާޅުވަނީ ރަނުން ފުރިފައިވާ ދެ ދަބަސް (ޚުރްޖު) އަޅުވާފައިވާ ކޮމާޑެއްގެ ސިފައިގައެވެ. އޭގެ ބުރަކަށިމަތީގައި މަރުވެފައިވާ އިންސާނެއްގެ ބޯ އޮވެއެވެ. އެ ސޮރު ގެއާ ކައިރިވުމުން ކަރުގައި އަޅުވާފައިވާ ރަނގަބީލުތަކުގެ އަޑު އިވެއެވެ. ގޭގެ ވެރިމީހާ ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ އެ ރަންތައް ނަގައި، އެ ދެ ދަބަހަށް ކުނިބުނި ނުވަތަ ކުނޑި އަޅައި ފުރާލުމަށްފަހު އެ ސޮރު ދިޔުމަށް ދޫކޮށްލުމެވެ.

މިޞްރުގެ ޢާންމުންގެ ޚިޔާލުތަކުގައި މި ޒިޔާރަތްތައް ގުޅުވާފައިވަނީ މުޙައްރަމް މަހުގެ ބަރަކާތްތެރި ދުވަސްތަކުގައި ޖިންނީން އިންސާނުންނަށް ދޭ ޞަދަޤާތެއް ފަދަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހެންކަމުން، މި ބާޒާރަކީ ހަމައެކަނި ސިއްރުވެރި މުއްސަނދިކަން ލިބޭ މަޞްދަރެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިޔެއްތަ، އެއީ އެ އެއްޗެހި ޚިޔާރުކުރާ ވަކި ބަޔަކަށް ފައިސާ ދީފާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ފޮރުވިފައިވާ މަޚްލޫޤުންނާ ގުޅޭ ފުޅާ ޢަޤީދާއެއްގެ ބައެކެވެ.

އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދު: ފުލޯކުތަކުން ވަށާލެވިފައިވާ ފިރުޢައުނީ ސަންދޯކެއް

އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދަކީ ހަމައެކަނި ޚިޔާލީ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޢީސާގެފާނުގެ މީލާދުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 600 އަހަރު ކުރިން، މިޞްރުގެ ސައްބީސްވަނަ ދަރިކޮޅުގެ ޒަމާނަށް ނިސްބަތްވާ ޙަޤީޤީ މިޞްރުގެ އާޘާރެކެވެ. މި ތަކެތި ހަދާފައިވަނީ ކަޅު ގްރެނައިޓް ހިލައިންނެވެ. އެއީ “ޙާބްމަން” ނަމަކަށް ކިޔާ މިޞްރުގެ އިސްވެރިއެއްގެ ޖަނާޒާގެ ސަންދޯކެއްގެ (ކަފަން ސަންދޯކެއްގެ) ގޮތުގައެވެ. އަދި އޭގައި ހައިރޮގްލިފިކް ކުރެހުންތަކާއި “މަރުގެ ފޮތް” އިން ނަގާފައިވާ ޖަނާޒާގެ ޢިބާރާތްތަކުން ޒީނަތްތެރިކޮށްފައިވެއެވެ.

ގިނަ ޤަރުނުތަކަކަށްފަހު، ޤާހިރާގައި، އަޙްމަދު ބިން ޠޫލޫން މިސްކިތާއި ޤަލްޢަތުލް ކަބްޝް ކައިރީގައި ފެންއަޅާ ހައުޟެއްގެ ގޮތުގައި މި ސަންދޯއް އަލުން ބޭނުންކުރަން ފެށުނެވެ. ޒަމާން ފާއިތުވަމުން ދިޔަވަރަކަށް، މި ތަނަށް ސިއްރުވެރި ބާރުތަކެއް ލިބިގެންވާ ކަމަށް ބުނެ އެތައް ވާހަކަތަކެއް ދެކެވެން ފެށިއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު ވާހަކައަކީ، ލޯބީގެ ވޭނުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ޝިފާ ދިނުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އެއަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށް ބުނާ ދަޢުވާއެވެ.

މި ޤަބޫލުކުރުމަކީ ލޭން މިޞްރަށް ޒިޔާރަތްކުރުމުގެ އެތައް ޤަރުނެއް ކުރިންވެސް މަޝްހޫރުވެފައިވާ ކަމެކެވެ. ސަތާރަވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅު އިޓަލީގެ ދަތުރުވެރިޔާ ޕިއެޓްރޯ ޑެލާ ވާލޭ ޤާހިރާއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އާދަޔާޚިލާފު ނިޝާންތަކާއި މިޞްރުގެ ކަލާނގެއެއް ކަމަށްވާ އަނޫބިސްގެ ސޫރަ ކުރަހާފައިވާ ކަޅު ހިލައިގެ ހައުޟެއްގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރިއެވެ. އެތަން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ “ލޯބިވެރިންގެ ފައްވާރާ” ގެ ނަމުންނެވެ. އަދި އެ ތަނުގެ ވަޒަންވެރިން އޭނާއަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، އޭގެން ފެން ބުއިމަކީ އިޝްގާއި ލޯބީގެ ވޭންތައް ލުއިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މަޖާ ކަމަކީ، އޭރު ހިތާމަވެރި ލޯބީގެ ތަޖުރިބާއެއް ކުރަމުންދިޔަ ދެއްލާ ވާލޭ، އޭނާގެ އިހުސާސްތައް ނައްތާލުމުގެ ބަދަލުގައި އެ އިހުސާސްތައް ހިތުގައި ބަހައްޓަން އިސްކަންދީ، އެއިން ފެން ބުއިމަށް ދެކޮޅު ހެދި ކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެ ފެންގަނޑު ހަޑިވެފައި، ޖަނަވާރުތައް ވެސް އޭގެން ފެން ބޯތަން އޭނާއަށް ފެނުމަކީ ވެސް އެކަމަށް އިންކާރުކުރި ސަބަބެކެވެ.

އަދި ޝިފާ ލިބުމުގެ ވާހަކައަކީ މި ކަންވާރާ ގުޅިފައިވާ ހަމައެކަނި ޚިޔާލީ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ؛ މަމްލޫކީ ތާރީޚު އިލްމުވެރިޔާ އިބްނު އިޔާސް، މީލާދީން ދިހަވަނަ ގަރުނާ ބެހޭގޮތުން ގެނެސްދެއްވާފައިވާ ރިވާޔަތެއްގައި، ދޫނީގެ ބައްޓަމަށް ކުރެހުން އަޅާފައިވާ ކަޅު ކުލައިގެ ހިލަ ކަންވާރެއްގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ނީލަކޯރުގެ މަތީގައި މުޢުޖިޒާތެއް ފަދަ ގޮތަކަށް އެ ކަންވާރު ދަތުރުކުރާ ކަމަށާއި، މީހުން އެ ބޭނުންކޮށްގެން އެއް އައްސޭރިން އަނެއް އައްސޭރިއަށް ހުރަސްކުރާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ނަމަވެސް، ވެރިޔާ ކާފޫރު އަލްއިޚްޝީދީ އެ ކަންވާރު ތަހުލީލުކުރުމަށްޓަކައި ފެނުން ނެގުމަށް އަމުރުކުރެއްވުމުން، ހަރަކާތްތެރިވުމަށް އޭގައި ހުރި ކަމަށް ބުނެވޭ ކުޅަދާނަކަން ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ.

ބްރިޓިޝް މިއުޒިއަމްގެ ދިރާސާވެރިންނާއި ތާރީޚު އިލްމުވެރިން މި ރިވާޔަތް ގުޅުވަނީ “އަލްޙައުޟުލް މަރުޞޫދު” އާއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މީގެ މާނައަކީ ސިއްރުވެރި ކަންވާރުތަކާ ބެހޭގޮތުން ދެކެވިފައިވާ ހުރިހާ ވާހަކަތަކަކީ ވެސް ހަމަ މި އާސާރީ އެތިކޮޅަށް އިޝާރާތްކުރެވޭ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅިގެން ބުނެވޭނެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ.

މީގެ އިތުރުން މި ކަންވާރުގެ ދަށުގައި ފޮރުވިފައިވާ ޚަޒާނާތަކެއް ހުރި ކަމަށާއި، ޖިންނީން އެތަން ފޯރިމަރަމުންދާ ކަމަށާއި، އަދި އެ ހުރި ތަނުން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުން ހުއްޓުވާ ސިއްރުވެރި ބާރެއް ވާކަމުގެ ވާހަކަތައް ވެސް ވަނީ ފެތުރިފައެވެ. މިފަދަ އަގީދާތަކަކީ، ކަށިވަޅެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓިފައި ހުރި ޒަމާންވީ ހިލަގަނޑެއް، އާންމުންގެ ހިތްތަކުގައި ފަރުވާއާއި، ޖާދޫއާއި، އަދި އާދަޔާޚިލާފު މުއްސަނދިކަން ގެނެސްދޭ ތަނަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިއުމަށް ފުދޭ ކަންކަމެވެ.

ކަންވާރު ގެއްލި، އަދި އެއާއެކު ޖިންނީންގެ ބާޒާރު ގެއްލިގެން ދިޔައީ ކިހިނެއް؟

1798 އާއި 1801 އާ ދެމެދު، މިސްރަށް ފަރަންސޭސިން ދިން ހަމަލާތަކުގެ ތެރޭގައި، ފަރަންސޭސިން ވަނީ މިސްރުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ އާސާރީ ތަކެތި ފޭރިގެންފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި “އަލްޙައުޟުލް މަރުޞޫދު” ވެސް ހިމެނުނެވެ. ނަމަވެސް ފަރަންސޭސި ލަޝްކަރު ބަލިވުމަށްފަހު، އެ ލަޝްކަރުން އެއްކުރި އާސާރީ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ބައެއް ތަކެތި އިނގިރޭސިންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރޮޒެޓާ ހިލައާއި، “އަލްޙައުޟުލް މަރުޞޫދު” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ސަންދޯއް ހިމެނެއެވެ.

މި ސަންދޯއް މިހާރު ބަހައްޓާފައިވަނީ ލަންޑަނުގެ ބްރިޓިޝް މިއުޒިއަމްގައެވެ. މިއަދު އެއަށް ދީފައިވާ ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރަކީ EA23 އެވެ. އަދި އޭގެ މިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ދިގުމިނުގައި 274 ސެންޓިމީޓަރު އަދި ފުޅާމިނުގައި 140 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ.

މި ހިސާބުން، ލޭންގެ ވާހަކައަށް އެންމެ އަޖައިބުކުރަނިވި މާނައެއް ލިބިގެންދެއެވެ: ގާހިރާގެ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް އަޑުއިވުނު ގޮތުގައި، އެ ކަންވާރު އިނގިރޭސިވިލާތަށް ގެންދިޔަ ފަހުން ޖިންނީންގެ ބާޒާރެއް ދެން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. އެއީ އެ ބާޒާރު ފެނުން ބިނާވެފައި އޮތީ އެ އާސާރީ އެތި އޭގެ އަސްލު މަގާމުގައި ހުރުމުގެ މައްޗަށް ކަމުގައި ވާ ފަދައިންނެވެ.

މި ގުޅުމަކީ ތަންތަނާ މެދު ޚިޔާލީ ވާހަކަތައް އުފެދިގެންދާ ގޮތުގެ އެއް ފަރާތް ބަޔާންކޮށްދޭ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ، މީހުން ސިއްރުވެރި ބާރުތަކަކާ ގުޅުވައި އުޅުނު ބިނާއެއް ނުވަތަ ނިޝާނެއް ގެއްލިގެން ދިއުމުން، އެތަން ނައްތާލެވުނު ކަމީ އެ ބާރުތައް ވެސް ގެއްލިގެން ދިޔަ ކަމުގެ ތަފްސީރަކަށް ބަދަލުވެދާނެތީއެވެ. އަދި ޖީލުތައް ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް، މިފަދަ މާއްދީ އާސާރުތައް ވެގެންދަނީ ތާރީޚާއި އަގީދާ ވަކިކުރަން ދަތި ޖަމާއީ ހަނދާންތަކެއްގެ މައި މަރުކަޒަކަށެވެ.

ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އަނެއް ކަމަކީ، “އަލްޙައުޟުލް މަރުޞޫދު” ގެ ނަން ގާހިރާގައި ދިރިގެން ދިޔަކަމެވެ. އަދި ފަހުން މި ނަން، އައްސައްޔިދާ ޒައިނަބް ސަރަހައްދުގައި ހުރި ހަމުގެ ބަލިތަކަށާއި ޖިންސީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާދިނުމަށް މަޝްހޫރު ހޮސްޕިޓަލަކަށް ނިސްބަތްކުރެވުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަސްލު ސަންދޯއް ވަނީ އެއާ ގުޅުވައިގެން ވާހަކަތައް އުފަންކުރި ސަހަރާ މާ ދުރުގައެވެ.

އާންމު އަގީދާގައި ޖިންނީންގެ ޚިދުމަތް ހޯދުން (ތަސްޚީރުކުރުން)

މިސްރުގެ ފޯކުލޯރުގައި، ޖިންނީންނާއި އިންސާނުންގެ ގުޅުން ހަމައެކަނި އަޖައިބުކުރުވަނިވި އިއްތިފާގުތަކަކަށް ނުވަތަ މުއްސަނދިކަން ހޯދައިދިނުމަކަށް އެކަންޏެއް ހަނިވެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ޖިންނީންނާ އެކުވެރިކަން ބާއްވައި، އެސޮރުމެން ހާޒިރުކޮށް، އެކި ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށް އެސޮރުމެންގެ ޚިދުމަތް ހޯދުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މީހުން އުޅޭ ކަމުގެ އަގީދާތައް ވެސް ވަނީ ފެތުރިފައެވެ. މިއީ މިއަދު ބައެއް މީހުން “ޖިންނި ގެންގުޅުން” ކަމަށް މި ކިޔާ ކަންކަމާ ވަރަށް ގާތްކުރާ ވިސްނުންތަކެކެވެ.

އެޑްވަރޑް ލޭން، ޖާދޫއާއި ނަކަތްތެރިކަމާއި އަދި ކީމިޔާ (ކެމިސްޓްރީ)އާ ބެހޭގޮތުން ލިޔެފައިވާ ބާބުގައި، ދަސޫޤްގެ ޝައިޚް އިސްމާއީލް އަބޫ ރުއޫސްއާ ބެހޭ ވާހަކަތައް ގެނެސްދީފައިވެއެވެ. އޭނާއަކީ އެ ޒަމާނުގެ މީހުންގެ މެދުގައި ޖާދޫގެ ބާރުތަކެއް ލިބިފައިވާ ކަމަށް މަޝްހޫރުވި މީހެކެވެ. ބައެއް މީހުން އެ ބާރުތައް މާނަކުރީ އޭނާ އަންހެން ޖިންނިއަކާ ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ ކަމަށެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ގަބޫލުކުރި ގޮތުގައި އޭނާއަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޖިންނީންތަކެއް ތިބެއެވެ؛ އަދި އެއްވެސް ފަންޑިތަ ހެދުމަކާ ނުވަތަ ފެންނަން ހުންނަ ސިހުރުގެ ތަވީދަކާ ނުލައި، ހަމައެކަނި ހިތަށް އަރުވާލުމަކުން އެސޮރުމެންނާ މުއާމަލާތްކޮށް، އަމުރުތައް ނެރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އޭނާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

ޖިންނީންނާ ކައިވެނިކުރާ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ނުވަތަ އެސޮރުމެންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ހަމައެކަނި ޚިޔާލީ ވާހަކަތަކުގެ ބައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އިތުރުން ސަގާފީ ޖާދޫގެ އަމަލުތަކާ ބެހޭ އިތުނޯގްރަފިކް ހެކިތަކުން ވެސް މިކަން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.

އެގޮތުން، 1927 ވަނަ އަހަރު ނެރުނު އިނގިރޭސި ދިރާސާވެރިޔާ ވިނިފްރެޑް ސޫޒަން ބްލެކްމަންގެ ފޮތް “ދަ ފައްލާހީން އޮފް އަޕަރ އިޖިޕްޓް” ގައި، ލޮލަށް ނުފެންނަ މަޚްލޫގުންނާ މުއާމަލާތްކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ ކަމަށް ބުނާ އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންނާ ބެހޭގޮތުން މައިދާނީ ގޮތުން ދެކެފައިވާ ކަންކަން ވަނީ ރެކޯޑުކޮށްފައެވެ. މީގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ހާދިސާއަކީ، އޭނާގެ ދެ ފިރިހެން ދަރިންނާއެކު ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ހުވަފަތް އަންހެނެއްގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާ ވަނީ ގޭގެ އެއް ކޮޓަރި، އެއްވެސް މީހަކަށް ނުވަދެވޭ ގޮތަށް ޚާއްޞަކޮށްފައެވެ. އަދި ބިމުގެ އަޑީގައި އުޅޭ ކަމަށް ބުނާ ފަސް ނުފެންނަ މަޚްލޫޤަކާ ގުޅުން އޮންނަ ކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، އޭނާ އަބަދުވެސް އެ ކޮޓަރީގައި ކާބޯތަކެއްޗާއި ފެން އަޅާފައި ހުންނަ ޖާޑިއެއް ބަހައްޓައެވެ.

އަދި މިފަދަ ކަންކަން ޤަބޫލުކުރާ މީހުން ކިޔައި އުޅުނު ގޮތަށް، މި މަޚްލޫޤުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މަޚްލޫޤުންގެ ނަންތައް ބްލެކްމަން ވަނީ ނޯޓުކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި “ޒައިދުމާލް”، “މުޢައްވިޟް”، “އަލްއަޚްރަސް” (ބަސްމަދު މީހާ)، އަދި “އަލްޙާއްޖާ” ހިމެނެއެވެ. އެ އަންހެންމީހާ ދަޢުވާކުރި ގޮތުގައި، އެހެނިހެން ޢިފްރީތުންނާއި މަޚްލޫޤުންނާ ހަމައަށް ވާޞިލުވުމަށާއި، ލަފާ ހޯދުމަށާއި، އަދި ބައެއް މީހުންނަށް ދިމާވާ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ އުނދަގޫތައް މާނަކޮށްދިނުމަށް އޭނާ އެ އެއްޗެހީގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައެވެ.

އަދި މި ގުޅުމަށް ޝަރުޠުތަކެއްވެސް ކަނޑައެޅިފައި އޮތެވެ؛ “އަލްއަޚްރަސް” ގެ ނަން ދެވިފައިވާ މަޚްލޫޤަކީ، އެ އަންހެންމީހާ ހަޑި ހެދުން ލައިފިނަމަ ރުޅިއަންނަ، އަދި އޭގެ ސަބަބުން އޭނާ ތުރުތުރުއަޅައި ހަރަކާތް ނުކުރެވޭ ހާލަތަކަށް ގެންދާ އެއްޗެކެވެ. އަދި މި ޤަބޫލުކުރުމުގެ ދަށުން، ކަޅާއި ފެއްސާއި ރަތް ފިޔަވައި އެހެން ކުލަތަކުގެ ހެދުން އެޅުން އޭނާއަށް މަނާކުރެވިފައި ވެއެވެ.

އެ އަންހެންމީހާ އޭނާގެ ޣައިބީ އެކުވެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކާ ވާހަކަދެއްކި ކަމަށް ބުނާ ސެޝަނެއް ބްލެކްމަން ވަނީ އަމިއްލައަށް ދެކެފައެވެ. އެ ސެޝަނަކީ ސިއްރު ނުފެންނަ ރޫޙެއް އަވަލައިގެން އުޅޭ އަންހެނަކާ ގުޅުންހުރި ސެޝަނެކެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި އެ ރޫޙު އެ އަންހެންމީހާއަށް އުނދަގޫކުރުން ހުއްޓާލާނީ ރަން މުދިބަޔަކާއި އައު ހެދުމެއް ދިނުމުންނެވެ.

މި ހެކިތަކުން ހާމަވަނީ، ޖިންނީންގެ ޚިދުމަތް ހޯދުމާ ގުޅޭގޮތުން އާންމުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ވިސްނުމުގެ ޙަޤީޤަތެވެ؛ އެއީ ހަމައެކަނި ބޭނުން ޖެހުމުން ނުފެންނަ މަޚްލޫޤެއް ޙާޟިރުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކާބޯތަކެއްޗާއި ސާފުތާހިރުކަމާއި ހަދިޔާ ދިނުމުން ފެށިގެން، ކިޔަމަންތެރިވުމާއި އަދަބު ދިނުމާ ހަމައަށް ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ޒިންމާތަކެއް އެކުލެވޭ ގުޅުމެކެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ތާރީޚީ މަޞްދަރުތަކުގައި ޢާންމުކޮށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ “ޖިންނީން ޚިދުމަތުގައި ބޭތިއްބުން”، “އެ އެއްޗެހި ބޭނުންކުރުން”، އަދި “ރޫޙުތަކާ އެކުވެރިވުން” ފަދަ ޢިބާރާތްތަކެވެ. އަދި ބްލެކްމަން ލިޔެފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ އިންސާނުންގެ ޢަމަލުތަކާއި އެމީހުންގެ ޤަބޫލުކުރުންތަކާއި، އޭނާއަށް ފެނުނު ކަންކަމެވެ. އެއީ ޚުދު އެ ނުފެންނަ މަޚްލޫޤުން ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އުޅޭކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ.

އާންމު ޤަބޫލުކުރުންތަކާއި ތާރީޚީ މާނަކުރުންތަކުގެ ދެމެދުގައި ޖިންނީންގެ ބާޒާރާއި “އަލްޙައުޟުލް މަރްޞޫދު” (ފާރަވެރިވެވިފައިވާ ހައުޟު) ގެ ވާހަކައިން ފެންނަނީ، މިޞްރުގެ ތަރިކައިގެ ތިން ފަށަލައެއް ގުޅިލާމެހިފައިވާ މިންވަރެވެ: އެއީ ޢިމާރާތްކުރުމުގެ ވެށީގައި އަދިވެސް ފެންނަންހުރި ފިރުޢައުނީ އާޘާރުތަކާއި، ޖިންނީންނާއި ސިހުރާ ގުޅިފައިވާ ޢާންމު ޤަބޫލުކުރުންތަކާއި، އަދި ޚާއްޞަ މަޤްބޫލުކަމެއް ލިބިފައިވާ ތަންތަނާއި ތަކެއްޗާ ގުޅިގެން ދެކެވޭ މުއްސަނދިކަމާއި ޝިފާގެ ވާހަކަތަކެވެ.

ނަމަވެސް، މި ފަށަލަތައް އެއްކޮށް ގުޅުވައިލުމުގައި ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ؛ ކުރީގެ ސަންދޯކެއްގައި ކަށުކަމާކެމީގެ ކުރެހުންތަކެއް ހުރުމަކީ، އެއީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ޖިންނީން ޙާޟިރުކުރަން ބޭނުންކުރި އެއްޗެއް ކަމަށް ބެލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ލޭންގެ ރިވާޔަތުގައި ބާޒާރާއި އެ ހައުޟާ ގުޅުވާފައި އޮތުމަކީ، އެތަނުގައި ސިހުރުގެ ކަމެއް ހިންގިކަން ސާބިތުވާ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. ބޮޑަށް ބެލެވެނީ، މިއީ ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ފުނިޖެހެމުން އައި ވާހަކަތަކެއް ކަމަށާއި، މީހުން އެމީހުންގެ ޚިޔާލުގައިވާ ޣައިބީ ބާރުތަކާ އެއްގޮތަށް ކުރީގެ އާޘާރުތައް އަލުން މާނަކުރީ ކަމަށެވެ.

އަދި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަނެއް ކަމަކީ، މަޞްދަރުތަކުގައި ހުރިހާ މިޞްރު ރައްޔިތުންނަކީ މި ވާހަކަތައް ޤަބޫލުކުރާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށްފައި ނުވުމެވެ؛ ލޭން ވަނީ އޭނާއަށް އަޑުއިވުނު ޤަބޫލުކުރުންތަކާއި، އެކަންކަމާމެދު ޝައްކުކުރި މީހުންގެ ވިސްނުން ވަކިކޮށްދީފައެވެ. އަދި އެ ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ވާހަކަތަކަކީ ވަކި ޚާއްޞަ މަދު ބަޔަކަށް އެނގޭ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

އޭގެ ގާތްގަނޑަކަށް ޤަރުނެއް ފަހުން ބްލެކްމަން ނޯޓުކުރި ކަންކަމުން މި ކަމުގެ އެހެން ދިމާއެއް ހާމަވެއެވެ؛ ބައެއް މީހުންނަކީ ޖިންނީންނާ ގުޅުންބަދަހިކުރުމުގެ ނުވަތަ އެ އެއްޗެހި ކިޔަމަންކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ ބައެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަކީ، އެމީހުންނަށް މުޖުތަމަޢުގައި ޚާއްޞަ ދަރަޖައެއް ހޯދައިދޭ ކަމެކެވެ. އަދި މީހުން ފަރުވާ ހޯދުމަށާއި، ރައްކާތެރިކަމަށް، ނުވަތަ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމަށް އެމީހުންގެ ގާތަށް ދިއުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެކެވެ. އަނެއްކޮޅުން، މިކަމުގެ ސަބަބުން ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ދަޢުވާކުރާ އެ ޚިދުމަތްތަކަކީ ފައިސާއާ ނުވަތަ ބޮޑެތި ޚަރަދުތައް ހިނގާ ޢަމަލުތަކަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމަށް ވުމުންނެވެ.

މިހާރު ލިބެންހުރި ހެކިތަކަކުން، ޣައިބީ ބާޒާރެއް އޮތްކަން ނުވަތަ ޖިންނީންނާއެކު މުޢާމަލާތްތަކެއް ހިނގިކަމެއް ސާބިތެއް ނުކުރެވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޭރުގެ މީހުން އެމީހުންގެ ދުވަހީ ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ނުފެންނަ ދުނިޔެ ދެކެފައިވާ ގޮތް މީގެ ސަބަބުން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގިގެންދެއެވެ؛ އެއީ މުއްސަނދިކަން ދީފާނެ، ނުވަތަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދީފާނެ، ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކެއް ކުރިމަތިކޮށް، އެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވާ މީހަކަށް އަދަބު ދީފާނެ ދުނިޔެއެކެވެ.

ހިލަގަނޑު ގެންދިޔުމަށް ފަހު ވެސް ދެމިއޮތް ޚިޔާލީ ވާހަކަ (އަސާޠީރު)

ޤާހިރާއިން “އަލްޙައުޟުލް މަރުޞޫދު” (ޖާދޫވީ ތަށި/ހައުޟު) ގެންދިޔަތާ ދެ ގަރުނަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެފައިވާއިރު ވެސް، އެ ސަންދޯއް އަދިވެސް އިނގިރޭސި ދާރުލްއާޘާރު (ބްރިޓިޝް މިއުޒިއަމް) ގައި އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ އެތައް ޒަމާނެއްގެ ބަދަލުވުންތަކުގެ މާއްދީ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފުރަތަމަ އެ ހެދުނީ އާޚިރަތުގެ ދުނިޔޭގައި މިޞްރުގެ ވެރިއެއްގެ މަސްގަނޑު ރައްކާކުރުމަށެވެ. ދެން، އިސްލާމީ ރަށެއްގައި ފެންއަޅާ ހައުޟަކަށް އެ ވިއެވެ. އަދި އާންމުންގެ ޤަބޫލުކުރުންތަކުގައި އެއީ ޝިފާ ލިބޭ ފެންއާރަކަށާއި، ޖިންނިތަކާއި ޚަޒާނާތަކުގެ ވާހަކަތަކުގެ މައި މަރުކަޒަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، ލަންޑަނުގައި ހުރި އާސާރީ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި އެ ނިމިގެން ދިޔައެވެ.

އަދި އެ ތަށި/ސަންދޯކުގެ ކުރިމަތީގައި ބޭއްވޭ ކަމަށް ބުނެވުނު ޖިންނިންގެ ބާޒާރުން މިހާރު ބާކީ އޮތީ، އެޑްވަރޑް ވިލިއަމް ލޭން ލިޔެފައިވާ މަދު ފޮޅުވަތްކޮޅަކާއި، އިންސާނުން ޕާނާއި ކަދުރު ގަތުމަށްފަހު، އެ ތަކެތި ރަނަށް ބަދަލުވެފައިވާތީ ދުށް ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައެއް އެކަންޏެވެ.

މި ޚިޔާލީ ވާހަކައިގެ އެންމެ އަޖައިބު ކުރުވަނިވި ކަމަކީ ހަމައެކަނި އެ ބާޒާރެއް ނޫނެވެ؛ އެހެނެއްކަމަކު، ގަދީމީ މަގަކުން ހިލަގަނޑެއް ގެއްލިގެން ދިޔުމަކީ، އިންސާނުންނާ ޖެހިގެން އުޅޭ ކަމަށް އެމީހުން އަބަދުވެސް ގަބޫލުކުރަމުން އައި ވަންހަނާވެފައިވާ ދުނިޔެއަކާ އޮތް ގުޅުން ކެނޑިގެން ދިޔުމަށް ފުދުނު ކަމެއް ކަމުގައި ޤަބޫލުކުރެވުނު ކުރުމެވެ.

މިގޮތުން، ޤާހިރާއިން އެ ހައުޟު ވަކިވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި އެ ވާހަކައިން އެ ބާޒާރު ވެސް ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޒަމާންތަކުގެ ތެރޭގައި މުއްސަނދިކަމުގެ ހުވަފެންތަކާއި، ލޯބީގެ ވޭންތަކާއި، ޖިންނިންގެ ސިއްރުތައް އެއްތަނަކަށް ޖަމާކުރުމަށް ފިރުޢައުނީ ސަންދޯކަކަށް ކުޅަދާނަވެގެން ދިޔަ ގޮތް ކިޔައިދިނުމަށްޓަކައި، މި ޚިޔާލީ ވާހަކަ ދެމިއޮތެވެ.