1909 ވަނަ އަހަރު، ޢުމަރު ޔަމާއޯކާ ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމަށްޓަކައި ޖަޕާނުން މައްކާއަށް ދިޔައެވެ. މި ދަތުރާއެކު އޭނާ ވެގެންދިޔައީ މި ދަތުރު ފުރިހަމަކުރިކަން އެނގިފައިވާ ޖަޕާނުގެ ފުރަތަމަ ޙާއްޖީއަށެވެ. އޭނާގެ މި ދަތުރަކީ ޖަޕާނުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ކުރީގެ ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމު ބާބެކެވެ.
ޔަމާއޯކާ ދަތުރުކުރީ ޖަޕާނަށް ޒިޔާރަތްކުރި މުސްލިމް ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޢަބްދުއްރަޝީދު އިބްރާހީމާ އެކުގައެވެ. އޭނާއަކީ ޖަޕާނާއި އިސްލާމީ ދުނިޔެއާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރި ބޭފުޅެކެވެ. މި ދެބޭފުޅުން މި ދަތުރު ކުރެއްވީ ޖަޕާނުގެ މުޖުތަމަޢުގެ ބޮޑުބަޔަކަށް އަދިވެސް އިސްލާމްދީން ބީރައްޓެހި ދުވަސްވަރެއްގައެވެ.
ޖަޕާނުން ފެށިގެން މާތްވެގެންވާ މައްކާއަށް
ޔަމާއޯކާގެ ޙައްޖު ދަތުރު އޭނާ ގެންގޮސްދިނީ އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަންޒިލަށެވެ. އަދި އޭނާގެ މި ދަތުރުގެ ސަބަބުން ޖަޕާނުން ބޭރުގައިވާ މުސްލިމް މުޖުތަމަޢުތަކާއި ދީނީ ދިރިއުޅުން އަމިއްލަ ލޮލުން ދެކި، ތަޖުރިބާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނެވެ.
އޭނާ އެނބުރި ޖަޕާނަށް ދިޔައީ 1910 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން 1912 ގައި، އޭނާގެ ދަތުރުނާމާ ޖަޕާނު ބަހުން ފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ޝާއިޢުކުރިއެވެ. އޭނާގެ މި ލިޔުންތަކުން ޖަޕާނުގެ ކިޔުންތެރިންނަށް ޢަރަބިކަރައާއި، އޭނާ ޒިޔާރަތްކުރި މާތް ބިންތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިގެންދިޔައެވެ.
އޭނާގެ މި ދަތުރު ކުރެވުނީ ޖަޕާނާއި މުސްލިމް އަޣުލަބިއްޔަތު އޮންނަ ޤައުމުތަކާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުން އިތުރުވަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. ދަތުރުވެރިންނާއި، ޢިލްމުވެރިން އަދި އިސްލާމްދީން ޚިޔާރުކުރި މީހުން ވަނީ ޖަޕާނުގެ މުޖުތަމަޢަށް އިސްލާމްދީނާއި އޭގެ ތާރީޚު ތަޢާރަފުކޮށްދިނުމުގައި އެހީތެރިވެދީފައެވެ.
ޝޯތާރޯ ނޯދާ އަދި ޖަޕާނުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ކުރީގެ ތާރީޚު
އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރިކަން އެނގިފައިވާ އެންމެ ފުރަތަމަ ޖަޕާނު މީހަކީ ޢުމަރު ޔަމާއޯކާއެއް ނޫނެވެ. ޢުޘްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ރެކޯޑުތަކަށް ބިނާކޮށް ކުރެވިފައިވާ ތާރީޚީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އެ ޝަރަފު ލިބެނީ ޝޯތާރޯ ނޯދާއަށެވެ.
ނޯދާއަކީ 1891 ވަނަ އަހަރު އިސްތަންބޫލަށް ދަތުރުކުރި ޖަޕާނުގެ ނޫސްވެރިއެކެވެ. ޢުޘްމާނީ ޚިލާފަތުގައި ހޭދަކުރި ދުވަސްވަރު، އޭނާ ތުރުކީ ބަހާއި، ޢުޘްމާނީ ތާރީޚާއި އަދި އިސްލާމްދީން ދަސްކުރިއެވެ. އޭނާ އެ އަހަރު އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކޮށް، “ޢަބްދުލްޙަލީމް”ގެ ނަން ޚިޔާރުކުރިއެވެ.
2007 ވަނަ އަހަރު ދިރާސާވެރިން ކަމަށްވާ ނޮބުއޯ މިސާވާ އަދި ގޮކްނޫރު އަކްޗަދާޣު ކުރެއްވި އެކަޑެމިކް ދިރާސާއެއްގައި، ނޯދާ އިސްލާމްވިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ޢުޘްމާނީ ތުރުކީ ލިޔެކިޔުންތައް ދިރާސާކުރެއްވިއެވެ. އެބޭފުޅުންގެ ހޯދުންތަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، އޭނާއަކީ ތާރީޚީ ލިޔެކިޔުންތަކުން އިސްލާމްވިކަން ކަށަވަރުވާ އެންމެ ފުރަތަމަ ޖަޕާނު މުސްލިމެވެ.
މި ދެބޭފުޅުން ވެސް ހަނދާން އައުކުރެވެނީ ތަފާތު ދެ ކާމިޔާބީއަކަށެވެ. ނޯދާ އިސްލާމްވިކަމުގެ ރެކޯޑުތައް 1891 އަށް ނިސްބަތްވާއިރު، ޔަމާއޯކާގެ ޙައްޖު ދަތުރު ކުރެވުނީ 1909 ގައެވެ.
ޖަޕާނުގެ މުސްލިމް ތާރީޚުގެ ބާބެއް
ޢުމަރު ޔަމާއޯކާ އަދި ޝޯތާރޯ ނޯދާގެ ވާހަކަތަކުން ހާމަވަނީ، ޖަޕާނާއި އިސްލާމީ ދުނިޔެއާ ދެމެދު ކުރީކޮޅުގައި ހިނގި މިފަދަ ބައްދަލުވުންތަކަކީ އެ ޤައުމުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ތާރީޚު ބައްޓަންވުމަށް އެހީތެރިވެދިން ކަންކަން ކަމެވެ.
ޔަމާއޯކާގެ ޙައްޖު ދަތުރުން ޖަޕާނާއި މައްކާ ގުޅުވައިދިންއިރު، އިސްތަންބޫލުގައި ނޯދާ ކުރި ތަޖުރިބާއަކީ ޖަޕާނު މީހަކު އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރިކަމުގެ އެންމެ ކުރީގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ފެންނަން އޮތް މިސާލެވެ. މި ދެ ވާހަކައަކީ ވެސް އިސްލާމީ ދުނިޔެއާއެކު ޖަޕާނުން ކުރީކޮޅުގައި ބޭއްވި ގުޅުންތަކުގެ ތާރީޚީ ރެކޯޑުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ.
