ލޯބިވާ މީހަކު ވަކިވެދިއުމަކީ އާއިލާއަކަށް ކުރިމަތިވާނެ އެންމެ ހިތްދަތި އެއް ތަޖުރިބާއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހި މުޖުތަމައަކަށް ވުމާއެކު، މީހަކު މަރުވުމާ ގުޅިގެން އަންނަ ދުވަސްތަކަކީ ހިތާމަޔާއި، ދުޢާކުރުމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގައި ހޭދަވާ ދުވަސްތަކެކެވެ. މިފަދަ އަސަރުގަދަ ވަގުތެއްގައި، ގާނޫނީ އަދި އިދާރީ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަކީ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އިހުސާސް ކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިފަދަ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ފުރިހަމަކުރުމަކީ މަރުވި ފަރާތުގެ ކަރާމާތާއި، އާއިލާގެ ހައްގުތަކާއި މާލީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މިކަންކަން ނިންމުމަކީ ހަމައެކަނި އިދާރީ ލިޔެކިޔުންތަކެއް ފުރާލުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ މަރުވި ފަރާތުން ދޫކޮށްފައިވާ ތަރިކައާއި އޭނާގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކޮށް، އެފަރާތުގެ އެންމެހާ ކަންކަން އިހުތިރާމާއެކު ރަނގަޅު ގޮތުގައި ނިންމުމަށްޓަކައި އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއެކެވެ.
■ މަރު ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި މަރު ސާބިތުކުރާ ލިޔުން
މި މަރުހަލާގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ މަރު ރަސްމީކޮށް ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި މަރު ސާބިތުކުރާ ލިޔުން ހޯދުމެވެ. މިކަން ކުރެވެނީ ހޮސްޕިޓަލް މެދުވެރިކޮށް (ހޮސްޕިޓަލުގައި މަރުވިނަމަ) އަދި އޭގެ ފަހުން ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސްގެ ދަށުން ހިންގާ ގައުމީ ރަޖިސްޓްރީ މެދުވެރިކޮށެވެ. ރަށްރަށުގައި ނަމަ ރަށު ސިއްހީމަރުކަޒު ނުވަތަ ހޮސްޕިޓަލު އަދި ރަށުކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށެވެ.
މަރު ސާބިތުކުރާ ލިޔުމަކީ އޭގެ ފަހުން ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ އިދާރީ މަސައްކަތްތަކަކަށް ބޭނުންވާ މައިގަނޑު ގާނޫނީ ލިޔުމެވެ. އާއިލާތަކުން ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަންކަމަކީ:
● ލަސްނުކޮށް މަރު ރަޖިސްޓްރީކުރުން.
● އޭގައިވާ އަމިއްލަ މައުލޫމާތުތައް ރަނގަޅުތޯ ޔަގީންކުރުން.
● އެ ލިޔުމުގެ ސެޓިފައިޑް (އަސްލާ އެއްގޮތްކަމަށް ތައްގަނޑު ޖަހާފައިވާ) ގިނަ ކޮޕީތަކެއް ހޯދުން.
މި ލިޔުން ނެތި، ބޭންކު އެކައުންޓްތައް ބަންދުކުރުމާއި، އިނާޔަތްތަކަށް އެދުމާއި ނުވަތަ ރަސްމީ ރެކޯޑުތައް އަދާހަމަކުރުމުގައި އާއިލާއަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެއެވެ.
ސަރުކާރުގެ ލިޔެކިޔުންތައް އަދާހަމަކުރުން
މަރުވި ފަރާތުގެ ނަމުގައި ހުރި ބައެއް ރަސްމީ ލިޔުންތައް ކެންސަލްކުރަން ނުވަތަ އަދާހަމަކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
● ދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު (އައިޑީ ކާޑު).
● ޕާސްޕޯޓް.
● ޑްރައިވިންގ ލައިސަންސް.
● ސިއްހީ އިންޝުއަރެންސްގެ ރެކޯޑުތައް.
● ޕެންޝަން ނުވަތަ އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމުގެ އިނާޔަތްތަކުގެ ރެކޯޑުތައް.
ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ނޭޝަނަލް ރެޖިސްޓްރޭޝަނާއި މޯލްޑިވްސް އިމިގްރޭޝަން ފަދަ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކަށް މިކަން އެންގުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިއީ މަރުވި ފަރާތުގެ މައުލޫމާތު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށާއި ސަރުކާރުގެ ރެކޯޑުތައް ސައްހަކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
■ ބޭންކު އެކައުންޓްތަކާއި މާލީ ކަންކަން
މާލީ ޒިންމާތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ފަސްކުރެވޭ ނަމަވެސް، ނުހަނު މުހިންމު ކަންކަމެވެ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ހިމެނޭގޮތަށް މާލީ އިދާރާތަކުން މަރު ސާބިތުކުރާ ލިޔުން ބޭނުންވަނީ އަންނަނިވި ކަންކަމަށެވެ:
● އެކައުންޓްތައް ފްރީޒްކުރުން ނުވަތަ ބަދަލުކުރުން.
● ތަރިކައިގެ މުދަލަށް އެދޭ އެދުންތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުން.
● ދައްކަންޖެހޭ ލޯނުތައް ނިންމުން.
● ހުއްދަނެތި އެކައުންޓުން ފައިސާ ނެގުން ހުއްޓުވުން.
މިކަންކަމުގައި އަވަސް ފިޔަވަޅެއް ނޭޅިއްޖެނަމަ، ފައިސާ ބޭނުން ނުކުރެވޭ ގޮތްވުމާއި، މަކަރާއި ހީލަތުގެ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅުމާއި ނުވަތަ ގާނޫނީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުން އެކަށީގެންވެއެވެ.
■ މުދަލާއި ތަރިކަ ބެހުން
މަރުވި ފަރާތުގެ ނަމުގައި ގޯތިގެދޮރު، ބިން ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ މިލްކިއްޔާތެއް ހުރިނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތަކާއި އިސްލާމީ ތަރިކައިގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް އެ ތަކެތި ބަދަލުކުރުމަށް ގާނޫނީ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހެއެވެ. ރަނގަޅަށް ލިޔެކިޔުންތައް ތައްޔާރުކުރުމާއި، ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައި ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ކަންކަން ނިންމުމަކީ އާއިލާގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދުން ހުއްޓުވައި، ވާރިސުންގެ މެދުގައި އިންސާފުން މުދާ ބެހުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
👈މި އިދާރީ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުން މުހިންމުވާ ސަބަބު
ހިތާމައިގެ ވަގުތުގައި އިދާރީ މަސައްކަތްތައް ބުރައަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަންކަމަށް އިހުމާލުވުމަކީ ދިގު މުއްދަތުގެ ނުތަނަވަސްކަމާއި އުނދަގޫތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ. މި ފިޔަވަޅުތައް ފުރިހަމަކުރުމުން:
● މަރުވި ފަރާތުގެ އައިޑެންޓިޓީ (ވަކިކަން) ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ.
● ގާނޫނާ ޚިލާފަށް މައުލޫމާތު ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވައިދެއެވެ.
● ހައްގުވެރިންނަށް މުދާ ލިބޭނެކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
● ކުރިމަތިވެދާނެ މާލީ އަދި ގާނޫނީ ތަކުލީފުތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދެއެވެ.
މީގެ ސަބަބުން، ހައްލުނުވެ ހުރި މައްސަލަތަކެއް ނެތި، އާއިލާއަށް ހަމަޖެހުމާއެކު ދިރިއުޅުމާއިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށް ފުރުސަތު ލިބެއެވެ.
❌ އިހުމާލުވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާތައް
ބޭނުންވާ އިދާރީ ކަންކަން ފުރިހަމަނުކޮށްފި ނަމަ ދިމާވެދާނެ ކަންކަން..
● ކެންސަލް ނުކޮށް ހުންނަ ލިޔެކިޔުންތައް ބޭނުންކޮށްގެން އޮޅުވާލުމުގެ އަމަލުތައް ހިންގުން.
● ފައިސާ ނުލިބުން ނުވަތަ އެކައުންޓްތަކަށް މައްސަލަ ދިމާވުން.
● ތަރިކައިގެ މައްސަލަތަކުގައި އާއިލާގެ ތެރޭގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދުން.
● ސަރުކާރުގެ ރެކޯޑުތަކުގައި ކުށް މައުލޫމާތު ހުރުން.
● ނުނިމި ހުންނަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ގޮތުން އިތުރު ބުރައެއް އުފުލަންޖެހުން.
އިސްލާމް ދީނުގައާއި ދިވެހި ސަގާފަތުގައި، މަރުވި ފަރާތަށް އިހުތިރާމް އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ ދުނިޔަވީ ކަންކަން ރަނގަޅު ގޮތުގައި ނިންމައި އިންތިޒާމުކުރުން ހިމެނެއެވެ. ހިތާމައިގެ ސަބަބުން ހިތަށް އަސަރުކުރި ނަމަވެސް، އަމަލުތައް ބައްޓަންކުރަންވާނީ ޒިންމާދާރުކަމާއެކުގައެވެ. ބޭނުންވާ އިދާރީ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަކީ މަރުވި ފަރާތުގެ ކަރާމާތް ހިފެހެއްޓުމާއި، އާއިލާއަށް އޮތް ރައްކާތެރިކަމެކެވެ.
މިކަންކަމަށް ފަރުވާތެރިވުމަކީ ހަމައެކަނި އިދާރީ ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. އެއީ ވަކިވެދިޔަ ފަރާތަށް ކުރާ އިހުތިރާމާއި، އަދި ދުނިޔޭގައި ތިބި މީހުންނަށް ދެވޭ ރައްކާތެރިކަމާއި ލޯތްބެކެވެ.
