އިޚްލާޞްތެރި ލޯތްބެއް
“ދަރިފުޅުގެ ކާފަ.. ހުރިހާ ކަމެއް ނިންމާފައިވަނީ ވަރަށް ތަރުތީބުން.” ހިމޭން ވަގުތުކޮޅަކަށްފަހު ދޮންމާމަ ބުންޏެވެ.
“އޭގެ ތެރޭގައި ދަރިފުޅު ވެސް ހިމެނޭ.”
ޚަދީޖާ ކުޑަކޮށް މޫނު ކުނިކޮށްލިއެވެ. “ތިޔަ ބުނަނީ ކީކޭ؟”
އެކަމަނާ ޚަދީޖާއަށް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލައިލިއެވެ.
“ދަރިފުޅު ދުވަހަކުވެސް އާއިލާއަކުން ވަކި ނުކުރޭ.” ހިމޭންކަން ވެރިވިއެވެ. “ދަރިފުޅަކީ އަބަދުވެސް.. އާއިލާގެ ބައެއް.”
އަޙްމަދު ޚަދީޖާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ޚަދީޖާ ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހައިރާންވެފައެވެ.
“މާލޭގައި އެބަހުރި މުދާތައް.” ދޮންމާމަ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ.
“ގެދޮރު. ވިޔަފާރި. އިންވެސްޓްމަންޓްތައް.” ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށްފަހު ބުންޏެވެ. “މިއީ އެހެން މީހުންނެކޭ އެއްފަދައިން.. ދަރިފުޅުގެ ވެސް ޙައްޤުތައް.”
ޚަދީޖާ އެސްފިޔަ ޖަހާލިއެވެ. “އަހަންނަކަށް.. އަހަންނަކަށް ނޭނގެ.”
“ދަރިފުޅަށް އޮތީ އެކަން ނާންގާ.” ދޮންމާމަ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.
ފިރިހެން ދަރިން އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލައިލި ނަމަވެސް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެއެވެ.
ދޮންމާމަ ކުޑަކޮށް ކުރިއަށް ޖެހިލިއެވެ.
“އަދި މިހާރު.. މިއީ އެ ވަގުތު.”
ޚަދީޖާގެ ބުމަ ގޮށްޖެހުނެވެ. “ކޮން ކަމެއްގެ ވަގުތު؟”
ދޮންމާމަގެ ބެލުން ސީދާވެފައި ސާބިތެވެ. “ދަރިފުޅު އެނބުރި އަންނަންވީ ވަގުތު.”
އެ ބަސްތަކުން މުޅި މާހައުލަށް ބަރުދަނެއް އައެވެ. އަޙުމަދު ހުރި ގޮތް ކުޑަކޮށް ބަދަލުވިއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެއެވެ.
ދޮންމާމަ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ. “ދަރިފުޅުގެ މަގާމު ހޯދަން. ޒިންމާތަކާ ހަވާލުވާން.”
ދޮންމާމަގެ ދަރިންނަށް މަޑުމަޑުން އިޝާރާތް ކުރެއްވިއެވެ. “އެމީހުން ދަރިފުޅަށް އެހީތެރިވާނެ.”
އަދިވެސް މަޑުޖެހިލުމަކަށްފަހު.. “ނަމަވެސް އެއީ ދަރިފުޅުގެ ވެސް އެއްޗެއް.”
ޚަދީޖާގެ ހިތް ބާރަށް ތެޅެން ފެށިއެވެ.
މާލެ. އޭނާ ދޫކޮށްލި ދިރިއުޅުން. އޭނާ ވަކިވި ދުނިޔެ.
“އެއީ ހަމައެކަނި ވާރުތަ މުދަލެއް ނޫން.” ދޮންމާމަ އިތުރުކުރެއްވިއެވެ.
“އެއީ އާއިލާގެ ތަރިކަ.”
ކޮޓަރިތެރެއަށް ހިމޭންކަން ވެރިވިއެވެ.
ދެބެއިން ކައިރީގައި މަޑުމަޑުން ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔައެވެ.
އަޙްމަދު އެންމެ ފަހުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އޭނާގެ އަޑު މަޑުމައިތިރިއެވެ.
“އޭނާ އެކަން ބޭނުން ނުވެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް؟”
ހުރިހާ އެންމެންގެ ނަޒަރު އޭނާއަށް ހުއްޓުނެވެ.
ދޮންމާމަ އެއްވެސް ނުރުހުމެއް ފާޅެއް ނުކުރައްވައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދޮންމާމަ މަޑުމަޑުން ބޯ ޖަހާލިއެވެ.
“އެހެންވެއްޖެނަމަ އޭނާ އިޚްތިޔާރު އެކުރީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން.” ދޮންމާމަގެ ނަޒަރު އަލުން ޚަދީޖާއަށް ހުއްޓުނެވެ. “އޭނާ އަބަދުވެސް ކަންކުރި ފަދައިން.”
ދިގު ހިމޭން ވަގުތުކޮޅެއް ފާއިތުވެދިޔައެވެ.
“ނަމަވެސް އޭނާ ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ ހުރިހާ ކަމެއް އެނގި ހުރެ.”
މުޅި ކޮޓަރިތެރެއަށް ވަނީ ހަމަހިމޭންކަން ވެރިވެފައެވެ.
ޚަދީޖާ އޭނާގެ މި ކުޑަކުޑަ ގޭގެ ވަށައިގެން ބަލައިލިއެވެ. އޭނާ އަމިއްލައަށް އާބާދުކުރި ފާރުތަކަށެވެ. އޭނާ ބިނާކުރި ދިރިއުޅުމަށެވެ. އަޙްމަދަށެވެ. އޭނާގެ ދަރިންނަށެވެ. ދެން އަލުން ދޮންމާމައަށް ބަލައިލިއެވެ.
އޭނާގެ އަޑު މަޑެވެ. “ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުން އޮތީ މިތަނުގައި.”
ދޮންމާމަ ވަރަށް އޯގާތެރިކަމާއެކު ހިނިތުންވެލިއެވެ.
“އަހަރެން ދަރިފުޅު ގާތަކު މިތަން ދޫކޮށްލާކަށް ނުބުނަން.” މަޑުޖެހިލުމަކަށްފަހު ވިދާޅުވިއެވެ. “އަހަރެން މި އެދެނީ މި ދިރިއުޅުން އިތުރަށް ފުޅާކުރުމަށް.”
އެ ޚިޔާލު އޭނާގެ ހިތުގައި ބަދަލުވީ ބުރައެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ފުރުސަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް.. ޚަދީޖާއަށް އިޙުސާސް ކުރެވުނީ އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކައަކީ ހަމައެކަނި އޭނާ ދޫކޮށްލި ކަންތައްތަކެއްގެ ވާހަކަ ނޫން ކަމެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފުސު ގެއްލުވައިނުލައި، ވަރުގަދަކަމާއެކު އެނބުރި ގޮސް ހޯދިދާނެ ކަންތައްތަކެއްގެ ވާހަކަ ކަމެވެ.
ދޮންމަންމައާއި އޭނާގެ ދެ ފިރިހެން ދަރިން ދިއުމުން، އެ ގޭތެރެއަށް ވެރިވެފައިވަނީ އާދަޔާ ޚިލާފު ހިމޭންކަމެކެވެ. އެއީ މަންމަ ނިޔާވުމަށްފަހު އަޙްމަދު ތަޙައްމަލުކުރި ފަދަ އެކަނިވެރި އަދި އެއީ ޚަދީޖާގެ ފުރަތަމަ ފިރިމީހާ ވަޅުލުމަށްފަހު އޭނާއަށް އިޙުސާސްކުރެވުނު ފަދަ ވޭނީ ހިމޭންކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅިން ތަފާތު، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ހިތްތަކުގައި ފޮރުވާފައިވާ ހަޤީޤަތްތައް ބޭރުކޮށްލުމަށްފަހު ވެރިވި އަމާން ހިމޭންކަމެކެވެ.
މެންދުރުފަހުގެ އިރުގެ ދޯދިތައް ކުޑަދޮރުން އެތެރެއަށް އެޅިފައިވާއިރު، އޭގައި ކަނޑުގެ ތާޒާ ވަހާއި، އަތިރިމަތީގައި ކުޅެން އުޅޭ ކުދިންގެ ހަޅޭކުގެ އަޑާއި، ރުއްތަކުގެ ހިޔަލުގައި ދާވިޔަން ތިބި މަސްވެރިންގެ ހިނިތުންވުމުގެ އަޑު އެކުލެވިފައިވެއެވެ.
ރިހިރަންފުށީގެ ދިރިއުޅުން އޭގެ އާދައިގެ ދުވެއްޔަށް ރުޖޫޢަވެއްޖެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ކުޑަކުޑަ ގޭގެ ތެރޭގައި ހުރިހާ ކަމެއްވެސް މިހާރު ތަފާތެވެ.
ދޮންމާމަ ގޮނޑިމަތީގައި ބާއްވާފައި ދިޔަ ފޮށާ، ޚަދީޖާ މަޑުމަޑުން ފަތްޖަހާލީ އެއީ އޭނާއަށްޓަކައި ގަސްދުގައި ބާއްވާފައި ދިޔަ އެއްޗެއްކަން އިޙުސާސްވުމުންނެވެ. އޭނާ އަމިއްލައަށް ހިނިތުންވެލިއެވެ.
“ނޫން..” އޭނާ މަޑުމަޑުން ބުނެލިއެވެ. “މިއީ އަހަންނަށްޓަކައި ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އެއްޗެއް.”
އޭނާ އެ ފޮށާ ރީތިކޮށް ފަތްޖަހާލުމަށްފަހު، އޭނާގެ ނިދާ ކޮޓަރީގައި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަހައްޓާފައި ހުރި ލަކުޑި ފޮށީގެ ކައިރީގައި ބޭއްވިއެވެ. އެ ލަކުޑި ފޮށްޓަކީ މިހާރު އޭނާއަށް ގެއްލިފައިވާ ދިރިއުޅުމުގެ ރަމްޒެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ އިންސާނެއްގެ ހިތް ފަސޭހަވެ، ތައްޔާރުވުމުން ﷲ އެމީހަކަށް ކަންކަން އަނބުރާ ދެއްވާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
އޭނާ ކުޑަދޮރު ކައިރީގައި މަޑުމަޑުން ހުއްޓިލިއެވެ. އޭނާގެ ނަޒަރު ގޯތިތެރެއަށް ހުއްޓުނެވެ. ކުކުޅުތައް ބަނބުކެޔޮ ގަސްދަށުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދެއެވެ. ބަކަރިތައް ހިޔަލުގައި އަރާމުކުރަނީއެވެ. މަސައްކަތު މީހުން ހިނިތުންވުމާއެކު، ވަޅޯމަހާއި ރިހާކުރު ފޮށިތައް ޒަކަރިއްޔާގެ ލޮރީއަށް ބަރުކުރަމުން ދެއެވެ.
ބަދިގެތެރެއިން ތާޒާކޮށް ފިހެފައިވާ ބަނަހުގެ މީރުވަސް ދުވަމުންދެއެވެ. ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ފެންނަނީ.. ދިރުން ހުރި ގޮތަކަށެވެ. މީގެ މަދު މަސްތަކެއް ކުރިން މި ގޯތިތެރެއިން ދުވަނީ ކުނިމަހުގެ ވަހާއި ފަޅުކަމުގެ އަސަރެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މިތަނުން ދުވަނީ ކާބޯތަކެތީގެ މީރުވަހެވެ. އާއިލީ ލޯތްބެވެ. އުންމީދެވެ.
ކުއްލިއަކަށް ކުޑަކުޑަ ދެ އަތުން އޭނާގެ ހެދުމުގައި ހިފަހައްޓާލިއެވެ. އޭނާ ތިރި ބަލާލިއެވެ. ދުނިޔާ، އޭނާގެ މަންމައަށް ބޮޑު ދެލޮލުން ބަލާލުމަށްފަހު ހިނިތުންވެލިއެވެ. ޚަދީޖާ ވަގުތުން ތިރިވެ، އޭނާގެ ދަރިފުޅު އުރާލިއެވެ.
“މިހުރީ ދަރިފުޅު..”
ދުނިޔާ އުފާވެރި އަޑުތަކަކުން ޖަވާބު ދެމުން، އޭނާގެ ކުޑަކުޑަ އަތް މަންމަގެ ކޮލުގައި ޖައްސާލިއެވެ.
ޚަދީޖާ މަޑުމަޑުން ހިނިތުންވެލިއެވެ. “ދަރިފުޅަށް އަބަދުވެސް އެނގޭ މަންމަ ދަރިފުޅަށް ބޭނުންވާ ވަގުތު.”
އޭނާ އެ ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ ނިތްކުރީގައި ބޮސް ދިނެވެ.
އޭނާގެ ފަހަތުގައި، އަޙްމަދު ދޮރުމަތީގައި ދާއިން އުރާލައިގެން ހިމޭނުން ހުއްޓެވެ. އޭނާ އެތައް އިރެއް ވަންދެން އެ މަންޒަރު ބަލަން ހުއްޓެވެ. އޭނާ ލޯބިވާ އަންހެނުން، އިރުގެ އަލީގައި އެމީހުންގެ އަންހެން ދަރިފުޅު އުރައިގެން ހުރި މަންޒަރެވެ.
**********
ދުވަސްތައް ފާއިތުވަމުން ގޮސް، ޚަދީޖާ އޭނާގެ ވާރުތަ މުދަލުގެ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި މާލެއަށް ދާންޖެހޭ ދުވަސް އައިސް ޖެހުނެވެ. އަޙްމަދު ހުރީ އޭނާއާއެކު ދިއުމަށް ތައްޔާރުވެގެންނެވެ. މާލޭގައި ހޭދަކުރި ދުވަސްތަކުގައި، އޭނާއަށް ލިބެން އޮތް މުއްސަނދިކަމާއި، އާއިލާގެ ނަމާއި ޝަރަފު ފެނުމުން އަޙްމަދުގެ ހިތަށް ކުޑަ ނުތަނަވަސްކަމެއް ވެރިވި ނަމަވެސް، ޚަދީޖާގެ އަމަލުތަކުން އެކަން ފިލައިދިޔައެވެ. ޚަދީޖާ ބޭނުންވީ އެ ހުރިހާ މުދަލަކުން ލިބޭ ނަފާ، ރިހިރަންފުށީގެ ތަރައްޤީއަށާއި، އެ ރަށުގެ ނިކަމެތި އާއިލާތަކަށް އެހީތެރިވުމަށް ހޭދަކުރުމަށެވެ.
ކަންކަން ނިންމުމަށްފަހު، އެނބުރި ރަށަށް އައުމަށް ފުރި ދުވަހު، ޚަދީޖާގެ މޫނުމަތިން ފެނުނީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނުފެންނަ ފަދަ އުޖާލާކަމެކެވެ. ރަށުގެ ފަޅަށް ބޯޓު ވަދެގެން ދިޔައިރު، އަތިރިމަތީގައި ތިބި ރަށުގެ މީހުންނާއި، އެމީހުންގެ ކުޑަގެ ފެނުމުން ޚަދީޖާގެ ލޮލުން އުފާވެރިކަމުގެ ކަރުނަ ހިލުނެވެ.
**********
އަހަރުތަކެއް ފަހެވެ. ރިހިރަންފުށީގެ އެ ކުޑަ ގެ މިހާރު ވަނީ އުފާވެރިކަމާއި ބަރަކާތުން ފުރިފައެވެ. އަޙްމަދުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި ވަނީ ރަށުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް މަސައްކަތަށް ވެފައެވެ. ދުނިޔާއާއި ދާއިން ބޮޑުވަމުން އައީ އެ ރަށުގެ ތާޒާ ވައިގައެވެ. ޚަދީޖާގެ ދިރިއުޅުމަކީ މިއަދު އެ ރަށުގެ އެންމެންނަށްވެސް ނަމޫނާއެކެވެ.
ކޮންމެ ދުވަހަކު އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު، ޚަދީޖާއާއި އަޙްމަދު އެމީހުންގެ ދަރިންނާއެކު އަތިރިމަތީގައި ތިބެއެވެ. އުދަރެހުން އިރު އޮއްސެމުންދާއިރު، އެ ދެމަފިރިންގެ ހިތުގައި ވަނީ އެއް އިޙުސާސެކެވެ. އެއީ ﷲ ގެ މިންވަރުފުޅަށް އޮތް ފުރިހަމަ ޝުކުރުވެރިކަމެވެ.
ކުރިން ބިރުގަތް ހިމޭންކަމުގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގައި ވަނީ ހިތްހަމަޖެހުމުގެ ހިމޭންކަމެވެ. އެއީ ހޯދަން އުޅުނު މުއްސަނދިކަމަށްވުރެ މާ އަގުބޮޑު، ހިތުގެ މުއްސަނދިކަމެވެ.
މަޣުރިބު ނަމާދުގެ ބަންގީގެ އަޑު މުޅި ރިހިރަންފުށީގެ ތެރެއަށް މަޑުމަޑުން ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. މުޅި ރަށަށް ހަމަހިމޭންކަން ވެރިވިއެވެ. އެއީ ޒަމާނުއްސުރެ އެރަށުގެ އާދައެވެ. އަދި ކުރިމަގުގައިވެސް އެކަން އޮންނާނޭ ގޮތެވެ.
އިރުއޮއްސެމުންދިޔަ ފަނޑު އަލިކަމުގެ ތެރޭގައި، ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސާލާ ކޮންމެ ރާޅަކާއެކު، އެރަށުގެ ކޮންމެ ކުއްޖަކު ބޮޑުވަމުން އަންނައިރު އަޑުއަހާނެ ރީތި ވާހަކައެއް އާލާވަމުންދިޔައެވެ. އެއީ މަސްވެރިއެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ ހުވަފަތް އަންހެނެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ބައްދަލުވެދާނެކަމަށް އުންމީދު ނުކުރެވޭ ފަދަ ހާލަތެއްގައި ބައްދަލުވި ދެ ހިތެއްގެ އިޚްލާސްތެރި ލޯބީގެ ވާހަކައެވެ.
މިއީ އަހަރެމެން ހޯދަން އުޅޭ ކޮންމެ ތަނަކުން ލޯބި ނުފެނިދާނެކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ވާހަކައެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ﷲ ގެ ރަޙްމަތްފުޅާއެކު، އަހަރެމެން ތިބެންވީ ސީދާ މަގަށް ލޯބި އަހަރެމެން ގާތަށް އާދެއެވެ. އެ ލޯބީގެ ސަބަބުން އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައިވަންތަކަން އުފެދުނެވެ. އެ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ތެރެއިން އުންމީދު އާލާވިއެވެ. އަދި އެ އުންމީދުގެ ސަބަބުން ބާއްޖަވެރިކަމާއި ތަނަވަސްކަން ލިބުނެވެ.
ރިހިރަންފުށި ކިޔާ މި ކުޑަކުޑަ ރަށް ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައީ އެރަށުގެ މުއްސަނދިކަމަކުން ނޫނެވެ. ނުވަތަ އެރަށުގެ ޤުދުރަތީ ރީތިކަމަކުން އެކަންޏެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ހެޔޮލަފާކަމާއި، އީމާންތެރިކަމާއި، މާފުކުރުމާއި އަދި އިޚްލާސްތެރި ލޯތްބަކީ ހަމައެކަނި ދެމީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ނޫންކަން، މުޅި ރަށުގެ މުސްތަޤުބަލު ބަދަލުކޮށްލެވިދާނެ ކަންތައްތައްކަން މުޅި މުޖުތަމަޢަށް ދަސްކޮށްދިން އަޖައިބެއްފަދަ ދެމަފިރިއެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.
(ނިމުނީ)
